તાજેતરમાં વારાણસીમાં મોબાઇલ ચોરીની શંકામાં એક કિશોરને માર મારવાની હૃદયદ્રાવક ઘટના બની. આ ઘટના માત્ર કાયદો અને વ્યવસ્થા પર જ પ્રશ્ન ઉઠાવતી નથી, પરંતુ ટોળાની ક્રૂરતાની વાર્તા પણ કહે છે. શું બાળકનો જીવ મોબાઇલ ફોન કરતાં સસ્તો છે? તે સમાજમાં વધતી જતી આક્રમકતા પર પણ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. એક તરફ, આપણે કાયદાનું શાસન ઇચ્છીએ છીએ, તો બીજી તરફ, આપણે કોઈનો જીવ પોતાના હાથમાં લેવા તૈયાર છીએ. જો કોઈ ગુનામાં સંડોવણીની શંકા હોય, તો તેને પોલીસને સોંપવો જોઈએ અને તેની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી થવા દેવી જોઈએ. ટોળાને કોઈને પણ નિર્ર્દયતાથી માર મારવાનો અધિકાર કેવી રીતે હોઈ શકે?
આવી ઘટનાઓ પ્રત્યે સમાજના બાકીના લોકોની ઉદાસીનતા પણ છે. કિશોરને માર મારવામાં આવી રહ્યો હતો ત્યારે રાહદારીઓ તેના બચાવમાં કેમ ન આવ્યા? તાજેતરના સમયમાં ફક્ત શંકાના આધારે લોકોને મારવા અને ઘાયલ કરવાના બનાવો સામાન્ય બની ગયા છે. આ આપણા સમાજ માટે પણ ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે સ્વાર્થી લોકો ઘણીવાર જાતિ અને સમુદાયના નામે તેમના બહુમતી વિસ્તારોમાં નિર્દોષ લોકોને નિશાન બનાવે છે. પ્રશ્ન એ છે કે, આવી વધતી જતી ઘટનાઓ વચ્ચે, સરકારો પાયાના સ્તરે અસરકારક પગલાં કેમ નથી લઈ રહી? એ સ્પષ્ટ છે કે શંકાના આધારે વ્યક્તિઓને નિશાન બનાવનારાઓને કાયદાનો ડર ઓછો હોય છે. વધુમાં, ફક્ત રાહદારીઓ દ્વારા તમાશો જોવાથી ટોળાના બેફામ વર્તનને પ્રોત્સાહન મળે છે. વારાણસીની ઘટના, જેમાં એક કિશોરને તેના ઘરમાંથી ખેંચીને શેરીમાં માર મારવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે જનતા ચૂપ રહી હતી, તે એક ચિંતાજનક ઘટના છે.
શંકાના આધારે ટોળા દ્વારા હત્યા કોઈપણ સભ્ય સમાજ પર કલંક છે. આવા કિસ્સાઓમાં, પોલીસે પણ તેમની માહિતી પ્રણાલીને મજબૂત બનાવવાની અને સંવેદનશીલતાથી કાર્યવાહી કરવાની જરૂર છે. ખાસ કરીને, સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ અને અધિકારીઓને જવાબદાર ઠેરવવાની જરૂર છે. આપણા સમાજમાં શંકાના આધારે જીવ લેવાનું ઝડપથી વધી રહ્યું છે તે ગંભીર ચિંતાનો વિષય હોવો જોઈએ. દરરોજ, આપણે રોડ પરની જુદી-જુદીની ઘટનાઓ સાંભળીએ છીએ અને સગી આંખે જોઈએ છીએ. ઓવરટેક કરવાની દોડમાં ગોળીબાર અને હિંસક બદલો સામાન્ય છે. તાજેતરમાં, દેહરાદૂનમાં, એક નિવૃત્ત આર્મી બ્રિગેડિયર, જે રસ્તા પર ચાલી રહ્યા હતા, તેમને ઓવરટેક માટે સ્પર્ધા કરતી વખતે બે કારમાં સવાર લોકોએ ગોળી મારીને હત્યા કરી દીધી હતી, જેના કારણે ઉત્તરાખંડમાં વ્યાપક જાહેર આક્રોશ ફેલાયો હતો.
આવી ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે નવી પેઢી તેમની ધીરજ, વિવેક અને સંવેદનશીલતા ગુમાવી રહી છે. અમદાવાદમાં તો નબીરાઓ દ્વારા ધૂમ શૈલીના કાર-બાઈકના સૈરસપાટા લગભગ સામાન્ય થઈ ગયા છે. આ આપણા માનવીય મૂલ્યો અને કરુણાનું ધોવાણ પણ છે. હકીકતમાં, આપણા સમાજમાં સંયુક્ત પરિવારોનું વિઘટન, બાળકોના સંવેદનશીલ ઉછેરના અભાવ સાથે, યુવાનોમાં વધતી આક્રમકતામાં ફાળો આપી રહ્યું છે. પહેલાં શિક્ષકો શાળાઓમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા, અને વિદ્યાર્થીઓ જીવનની શરૂઆતમાં શિસ્ત શીખતા હતા. માતાપિતાના લાડ અને બાળકોને મુક્તપણે વર્તવાની સ્વતંત્રતા અવ્યવસ્થિત અપરાધી વર્તન તરફ દોરી ગઈ છે. વિભક્ત પરિવારોમાં ઉછરેલાં એકલાં બાળકોમાં પણ બીજાઓ પ્રત્યે અસહિષ્ણુ બનવાની વૃત્તિ ઝડપથી વધી છે.
બીજી બાજુ, સમાજમાં વધુને વધુ જટિલ જીવન પણ આક્રમકતાને વેગ આપી રહ્યું છે. વ્યસન પણ વિનાશનું પરિબળ બની રહ્યું છે. જ્યારે નવી પેઢી, મીડિયા દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી વૈભવી અને ભવ્યતાની કઠોર વાસ્તવિકતાનો સામનો કરે છે, ત્યારે તેઓ હતાશા અને ગુસ્સાની નજીક પહોંચી જાય છે, ત્યારે તેઓ અવાજ ઉઠાવે છે. ઘટતી રોજગારી અને ઇચ્છનીય તકોના અભાવે હતાશા પણ તેમને આક્રમક બનાવી રહી છે. આ બધાં પરિબળો તરફ તાત્કાલિક ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. કોઈ વાર ભૂલથી પણ સામાન્ય નાગરિકનો અપરાધની વ્યાખ્યામાં પગ પડી જાય છે ત્યારે એક નિર્દોષ માણસને રજૂઆતની તક જ મળતી નથી. ન્યાયના સિદ્ધાંતોની એક બુનિયાદ - અપરાધના પ્રમાણમાં સજા એ પણ છે. ભીડ હંમેશા આ રેખાને ઉલ્લંઘીને તૂટી પડે છે અને સંબંધિત વ્યક્તિનો જીવ લઈ લે છે. પરિવારોના કલ્પાંતો પછી ભીડ એ જીવ પાછો લાવી શકતી નથી જે ભીડ ઘટના એના અંત્ય બિંદુએ પહોંચ્યા પછી વિખેરાઈ ગઈ હોય છે.
