- શુભ આરોગ્ય અમૃતમ્ - ડો. વિશાલ ચાવડા
- એમએસ, પીએચ.ડી, એફઆઈસીએન
(સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી)
- મેથીનું નિયમિત સેવન બ્લડ સુગરને નિયંત્રિત કરવા માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે
જો તમારા માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર અસર થાય છે, તો તમારું આખું શરીર તે જ અનુસરશે !!
ડાયાબિટીસ તમારા માનસિક સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે અસર કરે છે?
બ્લ ડ સુગરમાં ફેરફારથી મૂડ અને અન્ય માનસિક લક્ષણો જેવા કે થાક, સ્પષ્ટ રીતે વિચારવામાં મુશ્કેલી અને વ્યગ્રતામાં (છહટૈીાઅ) ઝડપી ફેરફાર થઈ શકે છે. ડાયાબિટીસ તમારી આંખો, પગ અને હાથને ચેતાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે; તે ચેતા અને રક્તવાહિનીઓને નુકસાન કરીને તમારા મગજને પણ અસર કરી શકે છે. આનાથી યાદશક્તિ અને શીખવાની સમસ્યાઓ, મૂડમાં ફેરફાર, વજનમાં વધારો, હોર્મોનલ ફેરફારો અને સમય જતાં, અલ્ઝાઈમર રોગ જેવી અન્ય ગંભીર સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. તાજેતરના સંશોધન મુજબ, ડાયાબિટીસને કારણે ડાયાબિટીસ ડિસ્ટ્રેસ નામની સ્થિતિ થઈ શકે છે જે તણાવ, ડિપ્રેશન અને ચિંતાના કેટલાક લક્ષણો ધરાવે છે. ડિપ્રેશન, ચિંતા અને સ્કિઝોફ્રેનિયા એ તમામ બાબતો છે જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય સાથે સંકળાયેલી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. જો તમને ડાયાબિટીસ હોય તો રોજિંદા જીવનમાં મૂડ સ્વિંગ, તણાવ અથવા તો ડિપ્રેશન જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે. જ્યારે તમારી બ્લડ સુગરમાં વધઘટ થાય છે, વધે છે અથવા ઘટાડો થાય છે, ત્યારે તે ગુસ્સો, ચિંતા અથવા હતાશાની લાગણીઓ પેદા કરી શકે છે. તમને લાગશે કે તમારી લાગણીઓ તમારા નિયંત્રણની બહાર છે. ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં ડાયાબિટીસ વગરના લોકો કરતાં ડિપ્રેશન થવાની શક્યતા ૨ થી ૩ ગણી વધારે હોય છે. ડાયાબિટીસ અને તેની માનસિક અસરો વિશે જાગૃતિના અભાવને કારણે માત્ર ૨૫% થી ૫૦% લોકો જ ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોનું નિદાન અને સમયસર સારવાર થઈ શકે છે. પરંતુ જો સારવાર-થેરાપી, દવા અથવા બંને સમયસર કરવામાં આવે તો સામાન્ય રીતે ખૂબ જ અસરકારક હોય છે અને તમામ માનસિક પ્રતિકૂળ અસરોથી સરળતાથી બચાવી શકાય છે. ડાયાબિટીસની બે ઓછી જાણીતી પરંતુ સામાન્ય અસરો અતાર્કિક વર્તન અને માનસિક મૂંઝવણ છે. બ્લડ સુગરમાં અચાનક વધારો એ મૂડની સ્થિતિમાં ફેરફાર કરવા માટેનું જાણીતું પરિબળ છે અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં જ્ઞાનાત્મક કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો કરે છે. કેટોએસિડોસિસ અથવા હાઈપોગ્લાયકેમિઆનો અનુભવ કરતા ડાયાબિટીસ મેલીટસવાળા દર્દીઓને પણ ચિત્તભ્રમણાનો અનુભવ થતો જોવા મળે છે. ડાયાબિટીસને કારણે થાક લાગવો એ દરેક વ્યક્તિ માટે અલગ અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ થઈ શકે છે કે તમે તમારી અને તમારા ડાયાબિટીસની કાળજી લેવાનું બંધ કરો. ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં, હાઈ બ્લડ ગ્લુકોઝ, અથવા હાઈપરગ્લાયકેમિઆ, ગુસ્સો અથવા ઉદાસી સાથે સંકળાયેલું છે, જ્યારે બ્લડ ગ્લુકોઝમાં ઘટાડો, અથવા હાઈપોગ્લાયકેમિઆ, ગભરાટ સાથે સંકળાયેલ છે. બ્લડ સુગરની વધઘટના પરિણામે માત્ર ડાયાબિટીસ ધરાવતી વ્યક્તિઓ જ મૂડ વિક્ષેપ માટે સંવેદનશીલ નથી હોતી. ડાયાબિટીસના લક્ષણો ધરાવતા લોકોમાં આત્મ-નિયંત્રણ ઓછું હોય છે. નિમ્ન આત્મ-નિયંત્રણ, બદલામાં, ઉચ્ચ સ્તરની આક્રમકતા સાથે સંકળાયેલું છે. ડાયાબિટીક વ્યક્તિની વર્તણૂક પરના તબીબી સંશોધન મુજબ, આ પરિણામો સહસંબંધિત હોવા છતાં, તેઓ સૂચવે છે કે જ્યારે આત્મ-નિયંત્રણ બંધ થાય છે ત્યારે આક્રમકતા (ક્રોધ) ઘણીવાર શરૂ થાય છે. આ બે ગંભીર બીમારીઓ ઘણી રીતે જોડાયેલી છે. એક બીજાના વિકાસમાં ફાળો આપી શકે છે અને તેઓ એકબીજાની સારવારને જટિલ બનાવે છે. દવાઓની આડઅસર ડાયાબિટીસ અને બાયપોલર ડિસઓર્ડર (ડિપ્રેસિવ-લો થી લઈને મેનિક હાઈ (આક્રમકતા (ક્રોધ)) સુધીના મૂડ સ્વિંગના એપિસોડ સાથે સંકળાયેલ ડિસઓર્ડર) વચ્ચેની કડીમાં પણ ભાગ ભજવે છે.
ઘરેલું ઉપચાર વડે ડાયાબિટીસ સાથે માનસિક સ્વાસ્થ્ય કેવી રીતે સુધારવું?
ડાયાબિટીસ સાથે વ્યવહાર કરવામાં તમને જે સમસ્યાઓ આવી રહી છે તેના વિશે પ્રમાણિક બનો. તમે કેવં અનુભવો છો તે અન્ય લોકોને જણાવવાથી થોડો તણાવ દૂર કરવામાં મદદ મળે છે. જો કે, કેટલીકવાર તમારી આસપાસના લોકો તમારા તણાવમાં વધારો કરી શકે છે. તેમને જણાવો કે તમને કેવી રીતે અને ક્યારે તમને મદદ કરવાની જરૂર છે. ડાયાબિટીસનું સંચાલન કરવું મુશ્કેલ હોઈ શકે છે. ડાયાબિટીસ હોવાનો અર્થ એ છે કે તમારે તમારા લોહીમાં શર્કરાનું સ્તર વારંવાર તપાસવું, તંદુરસ્ત ખોરાકની પસંદગી કરવી, શારીરિક રીતે સક્રિય રહેવું, તમારી દવા લેવાનું યાદ રાખવું અને તમારા સ્વાસ્થ્ય વિશે દિવસમાં ઘણી વખત સારા નિર્ણયો લેવાની જરૂર !! ડાયાબિટીસની એન્ટિ-ડાયાબિટીક દવાઓ સાથે કાળજી લેવાની સાથે, વ્યક્તિએ પીવાની અને ખાવાની જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરવો જોઈએ. ડાયાબિટીસની સારવારમાં ફાઇબરથી ભરપૂર ફળો અને શાકભાજીનો આહાર, જીરું, ધાણા, હળદર અને એલચી જેવા મસાલા, દિવસભર નાનું ભોજન લેવું, ખાંડની લાલસાને કાબૂમાં રાખવા માટે જીમનેમા જેવી જડીબુટ્ટીઓનું સેવન, મેથીનું નિયમિત સેવન બ્લડ સુગરને નિયંત્રિત કરવા માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે. તુલસીનો રસ તૈયાર કરવો ખૂબ જ સરળ છે. તુલસીનું નિયમિત આખા પાંદડા તરીકે અથવા રસના સ્વરૂપમાં સેવન ઇન્સ્યુલિન મેનેજમેન્ટને વધારવા માટે અને ગુડુચી રોગપ્રતિકારક શક્તિને વધારીને લોહીમાં શર્કરાના સ્તરને ઓછું કરવામાં મદદ કરે છે અને ઇન્સ્યુલિનની સંવેદનશીલતામાં થોડા માર્જિનથી વધારો કરે છે..
ડાયાબિટીસ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક ફળો
એક ગેરસમજ છે કે ડાયાબિટીસવાળા લોકો ફળ ખાઈ શકતા નથી. હા, ફળમાં કુદરતી શર્કરા હોય છે. પરંતુ માત્ર તમને ડાયાબિટીસ હોવાનો અર્થ એ નથી કે તમારે ફળ ટાળવાની જરૂર છે. તેનો અર્થ એ છે કે તમે કયા ફળ (અને કેટલું) ખાઓ છો તેના પર તમારે વધુ સારી પસંદગી કરવાની જરૂર છે. ફળ, અન્ય ઘણા ખોરાકની જેમ, બ્લડ સુગર વધારી શકે છે. વારંવાર બ્લડ સુગર સ્પાઇક્સ તમારા છ૧ભ ને વધારી શકે છે, જે તમારી બ્લડ સુગર સરેરાશ કેટલી ઊંચી છે તેનું માપ છે. છ૧ભ સ્તર જેટલું ઊંચું છે, તમારું શરીર તમારી બ્લડ સુગરની સ્થિતિનું સંચાલન ઓછું કરી રહ્યું છે. પરંતુ જો તમે ડાયાબિટીસ ધરાવતા વ્યક્તિ હોવ તો ફળ ખરેખર સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે.
ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો માટે તેમના માટે શ્રેષ્ઠ ફળો પસંદ કરવા અને કેટલાક ફળો ઓછી વાર ખાવું એટલું જ મહત્વનું છે. બધા સૂકા ફળો; કેરી, કેળા, પપૈયા, પાઈનેપલ અને તરબૂચમાં કુદરતી શર્કરાનું પ્રમાણ વધુ હોય છે અને કોઈપણ ડાયાબિટીક વ્યક્તિએ તેને ટાળવું જોઈએ : સ્ટોરમાંથી ખરીદેલા જ્યુસ - નારંગી, સફરજન, લીલો જ્યુસ પણ - અનપેક્ષિત રીતે છૂપી રીતે વધારાની શર્કરા ઉમેરે છે, તેથી કોઈપણ ડાયાબિટીક વ્યક્તિએ તેને ટાળવું જોઈએ. બેરી - સાઇટ્રસ અને બેરી, ચેરી, પ્લમ, ગ્રેપફ્રૂટ, પીચ, સફરજન, નાશપતી, કિવિ, નારંગી કેટલાક ફાયદાકારક ફળો છે જે ફક્ત માત્ર ગ્લાયકેમિક ઇન્ડેક્સમાં ઓછો જ નહીં, પરંતુ તેમાં અન્ય વિટામિન્સ અને ખનિજો પણ છે જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. આ તમામ પરિબળો સાથેની જાગૃત વ્યક્તિ માત્ર ડાયાબિટીસને હરાવી શકતી નથી પણ લાંબુ સ્વસ્થ જીવન પણ જીવી શકે છે.
