ચંદ્ર પર 10000થી વધુ તિરાડો, ગમે ત્યાં ભૂકંપની શક્યતા, NASA ની તસવીરોએ ચોંકાવ્યા
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Moonquake: ચંદ્રની સપાટી પર 10 હજારથી વધુ એવી તિરાડો મળી છે, જ્યાં ભૂકંપ આવી શકે છે. નાસાના લૂનર રિકોનિસન્સ ઓર્બિટર કેમેરા (LROC)ની તસવીરોનો અભ્યાસ કરનારા વૈજ્ઞાનિકઓએ આ માહિતી આપી છે. આ સ્ટડી 'ધ પ્લેનેટરી સાયન્સ જર્નલ'માં પ્રકાશિત થઈ છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે ચંદ્રનો અંદરનો ભાગ ધીમે-ધીમે ઠંડો થઈ રહ્યો છે. તેનાથી ચંદ્રનું કદ નાનું થઈ રહ્યું છે. છેલ્લા લગભગ 40 કરોડ વર્ષમાં ચંદ્રની ત્રિજ્યા લગભગ 45 મીટર ઘટી છે. આ શોધથી ચંદ્ર પર મનુષ્યોને ઉતારવાની તૈયારી કરી રહેલા નાસાના આર્ટેમિસ મિશન માટે સુરક્ષિત જગ્યા પસંદ કરવાનું વધુ જરૂરી બની ગયું છે.
વૈજ્ઞાનિકોએ ચંદ્રની સપાટી પર લાંબી અને ઉપસેલી સંરચનાઓનો અભ્યાસ કર્યો. તેને લોબેટ સ્કાર્પ અને મારે રિજ કહેવામાં આવે છે. આ સંરચનાઓ ચંદ્રના સંકોચાવવાને કારણે બને છે. જ્યારે ચંદ્રનું કદ ઘટે છે, ત્યારે તેની સપાટી પર દબાણ પડે છે. તેનાથી તિરાડ બને છે. આ તિરાડમાં હલચલ થવા પર ચંદ્ર પર ભૂકંપ આવી શકે છે.
ચંદ્ર પર ક્યાં મળ્યા આટલા બધા ફોલ્ટ?
વૈજ્ઞાનિકોએ નાસાના LROC કેમેરાથી મળેલી તસવીરોનું વિશ્લેષણ કર્યું. તેમાં ચંદ્ર પર 8,900થી વધુ લોબેટ સ્કાર્પ અને 2,000થી વધુ નાની મારે રિજ મળી આવી. આ બંને પ્રકારની સંરચનાઓ ચંદ્રના સંકોચાવવાને કારણે સપાટી પર થતા ફેરફારો સાથે જોડાયેલી છે.
સ્ટડી પ્રમાણે છેલ્લા લગભગ 40 કરોડ વર્ષમાં ચંદ્રની ત્રિજ્યા લગભગ 45 મીટર ઘટી છે. વૈજ્ઞાનિકોનું અનુમાન છે કે જો ચંદ્ર આ જ ગતિથી સંકોચાતો રહ્યો, તો દર 10 લાખ વર્ષમાં તેની ત્રિજ્યા લગભગ 6થી 11 સેન્ટિમીટર ઘટી શકે છે. તેનો અર્થ એ છે કે ચંદ્રની અંદર આજે પણ ફેરફારો થઈ રહ્યા છે.
ચંદ્ર પર ભૂકંપ કેમ આવે છે?
ચંદ્રનો અંદરનો ભાગ ધીમે-ધીમે ઠંડો થઈ રહ્યો છે. ઠંડા થવાથી તેનું કદ સંકોચાય છે. તેનાથી તેની સપાટી પર દબાણ પડે છે. આ દબાણને કારણે નવી તિરાડ બની શકે છે અથવા પહેલેથી મોજૂદ તિરાડમાં હલચલ થઈ શકે છે. આ જ હલચલથી ચંદ્ર પર ભૂકંપ આવે છે. આ ભૂકંપોને મૂનક્વેક કહેવામાં આવે છે.
વર્ષ 2019માં વૈજ્ઞાનિક ટૉમ વોટર્સ અને તેમની ટીમે પણ ચંદ્રની સપાટી પર મોજૂદ તિરાડ અને ભૂકંપ વચ્ચેના સંબંધના પુરાવા આપ્યા હતા. અપોલો મિશન દરમિયાન ચંદ્ર પર લગાવવામાં આવેલા સીસ્મોમીટરે ભૂકંપ નોંધ્યા હતા. આ ભૂકંપોના કેન્દ્ર તિરાડની ખૂબ નજીક હતા. તેનાથી વૈજ્ઞાનિકોને ખબર પડી કે ચંદ્રની સપાટી પર દેખાતી આ સંરચનાઓ ભૂકંપ સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે.
ધરતીથી કેવી રીતે અલગ છે ચંદ્ર?
ધરતીની બહારની સપાટી લગભગ 15 મોટી પ્લેટોમાં વહેંચાયેલી છે. ધરતી પર થતી લગભગ 90 ટકા ટેક્ટોનિક અને ભૂકમ્પીય ગતિવિધિઓ આ પ્લેટોની સીમાઓની નજીક થાય છે. પરંતુ ચંદ્રની બહારની સપાટી એક મોટી પ્લેટ જેવી છે. ત્યાં ધરતીની જેમ ઘણી મોટી પ્લેટો નથી, જે સતત એકબીજા સાથે અથડાતી હોય. આ કારણોસર ચંદ્ર પર ભૂકંપ આવવાની જગ્યા વિશે જાણવું મુશ્કેલ છે. ત્યાં જૂની તિરાડમાં હલચલ થઈ શકે છે અથવા નવી તિરાડ બની શકે છે. આ કારણથી ચંદ્રની અલગ-અલગ જગ્યાઓ પર ભૂકંપ આવવાનું જોખમ બની રહે છે.
નાસાના મૂન મિશન માટે કેમ જરૂરી છે આ શોધ?
નાસા આર્ટેમિસ મિશન દ્વારા મનુષ્યોને ફરીથી ચંદ્ર પર મોકલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં ત્યાં ભૂકંપના જોખમને સમજવું જરૂરી છે. વર્ષ 2024ની એક સ્ટડીમાં મિશન માટે પસંદ કરવામાં આવતી 13 સંભવિત જગ્યાઓની નજીક એવા વિસ્તારો મળ્યા હતા, જ્યાં ભૂકંપ આવવાની આશંકા હતી. ભૂકંપને કારણે ચંદ્રની સપાટી પર માટી અને ખડકો ખસી શકે છે. તેનાથી અંતરિક્ષયાત્રીઓ અને તેમના ઉપકરણોને નુકસાન થઈ શકે છે.
જોકે, આ શોધનો અર્થ એ નથી કે ચંદ્ર પર મનુષ્યોને ઉતારવું શક્ય નથી. સ્ટડીમાં એ પણ જાણવા મળ્યું કે ચંદ્રની જે જગ્યાઓ પર બહારની પપડી વધુ જાડી છે, ત્યાં તિરાડ ઓછી મળી. આવી જગ્યાઓને ભવિષ્યના મિશન માટે વધુ સારી ગણી શકાય.
વૈજ્ઞાનિકોના મતે ચંદ્રનો અંદરનો ભાગ ઠંડો થવા અને સંકોચાવવાનો સિલસિલો હજુ ચાલુ છે. આવી સ્થિતિમાં જૂની તિરાડમાં હલચલ થઈ શકે છે અને નવી તિરાડ પણ બની શકે છે. તેથી ચંદ્ર પર મનુષ્યોને સુરક્ષિત ઉતારવા માટે આ જગ્યાઓનો અભ્યાસ કરવો જરૂરી છે.
