- યુએઈથી વધુ આયાત થવાની સંભાવના
- પ્રસંગપટ
- સરકારે સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ દ્વારા આ મુદ્દાને ઉકેલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ આ યોજના વિવિધ કારણોસર નિષ્ફળ ગઈ હતી
દેશમાં ઇંધણ અને સોનાનો વપરાશ ઘટાડવા માટે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અપીલને પગલે, સરકારે અનેક પગલાં લીધાં છે. સરકાર વિવિધ સ્તરે ઇંધણનો વપરાશ ઘટાડવા માટે કામ કરી રહી છે, ત્યારે કેન્દ્રીય નાણા મંત્રાલયે સોના અને ચાંદી પર અસરકારક આયાત ડયુટી ૬%થી વધારીને ૧૫% કરી છે. કાચા તેલ પછી સોનું આયાત બાસ્કેટમાં બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો હિસ્સો ધરાવતું હોવાથી, એવી આશા રાખવામાં આવે છે કે ઊંચી ડયુટી લોકોને સોનું ખરીદવાથી નિરાશ કરશે અને બાહ્ય સંતુલનને સુધારવામાં મદદ કરશે. નાણાકીય વર્ષ ૨૬ માં સોનાની આયાત ૭૨ બિલિયન ડોલર હતી, અને નાણાકીય વર્ષ ૨૩ થી આયાત બિલ બમણું થઈ ગયું છે. તેથી, તેમાં કોઈ શંકા નથી કે સોનાની આયાત બાહ્ય ખાતા પર બોજ પાડે છે અને મુશ્કેલ સમયમાં તેની અસર પડે છે. જો કે, ડયુટીમાં વધારો ઇચ્છિત અસર ન પણ કરી શકે.
ભારત વિશ્વમાં સોનાના સૌથી મોટા ગ્રાહકોમાંનો એક છે, અને તેમાંથી મોટાભાગની આયાત કરવામાં આવે છે. આપણા સામાજિક, સાંસ્કૃતિક, આર્થિક અને ધાર્મિક પરિબળો આ માંગને આગળ ધપાવે છે. ડયુટીમાં વધારો આમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરે તેવી શક્યતા નથી. દેશમાં ચાંદીનો પણ નોંધપાત્ર ઔદ્યોગિક વપરાશ છે, અને ઊંચી ડયુટી ફિનિશ્ડ ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો કરશે. સોનાને મૂલ્યના ભંડાર અને ફુગાવા સામે રક્ષણ તરીકે જોવામાં આવે છે, કોઈ નોંધપાત્ર રોકડ મર્યાદા ન હોવાથી, ગરીબ પરિવારો પણ સોનામાં થોડી બચત રાખવાનું પસંદ કરે છે, જેનો ઉપયોગ મુશ્કેલ સમયમાં થઈ શકે છે.
નોંધનીય છે કે રોકાણ હેતુ માટે સોનાની માંગ સમય જતાં નોંધપાત્ર રીતે વધી છે. ઉદાહરણ તરીકે, વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ અનુસાર, એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સની માંગ ૨૦૨૫ ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં આશરે ૭ ટનથી વધીને ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં આશરે ૨૦ ટન થઈ ગઈ છે. આ માંગ કંઈક અંશે ઘટી શકે છે કારણ કે એવી અપેક્ષા છે કે જ્યારે પરિસ્થિતિઓ સુધરશે ત્યારે ડયુટીમાં વધારો ઉલટાવી શકાય છે, જેનાથી હોલ્ડિંગનું મૂલ્ય ઘટશે. તે જોવાનું બાકી છે કે અન્ય માંગ પરિબળો કેવી રીતે ભૂમિકા ભજવે છે.
નોંધનીય છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬માં આંતરરાષ્ટ્રીય સોનાના ભાવમાં લગભગ ૫૦% નો વધારો થયો હતો. પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં ભૌતિક માંગમાં આશરે ૫% ઘટાડો થયો હોવા છતાં, સોના પરનો ખર્ચ ૨૪% થી વધુ વધ્યો છે. આમ, ભારત માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં વધઘટ ડયુટી વધારા કરતાં વધુ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. વધુમાં, અન્ય ગૂંચવણો પણ છે. તે જાણીતું છે કે વધારે ડયુટી દાણચોરીને પ્રોત્સાહન આપે છે. ડિરેક્ટોરેટ ઓફ રેવન્યુ ઇન્ટેલિજન્સ અનુસાર, સરકારે જુલાઈ ૨૦૨૪ માં ડયુટી ઘટાડયા પછી ૨૦૨૪-૨૫માં સોનાની જપ્તીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. હવે, વિપરીત અપેક્ષા છે.
ભારત-યુએઈ વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર હેઠળ, ભારત ૧૦ વર્ષના સમયગાળામાં ચાંદી પરની આયાત જકાત ધીમે ધીમે શૂન્ય કરે તેવી અપેક્ષા છે. સોનાની આયાત પ્રેફરન્શિયલ રેટ કરતા એક ટકા ઓછી ડયુટી પર કરી શકાય છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૩ અને નાણાકીય વર્ષ ૨૫ વચ્ચે ભારતની સોનાની આયાતમાં યુએઈનો હિસ્સો બમણાથી વધુ થયો છે. ત્યાંથી વધુ આયાત થવાની સંભાવના છે.
તેથી, એકંદર નીતિ માળખામાં, સોનાની આયાતને માળખાકીય પરિબળ તરીકે જોવી જોઈએ અને સમય જતાં શક્ય તેટલી ઝડપથી તેનો ઉકેલ લાવવો જોઈએ. સરકારે સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ દ્વારા આ મુદ્દાને ઉકેલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ આ યોજના વિવિધ કારણોસર નિષ્ફળ ગઈ હતી. આનાથી નાણાકીય દબાણ ઓછું થશે કે કેમ તે ચર્ચાસ્પદ છે.
બેંકોને સ્ટેટયુટરી લિક્વિડિટી રેશિયો હેઠળ સરકારી બોન્ડમાં રોકાણ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે, જે કૃત્રિમ રીતે બજારના વ્યાજ દરને નીચા રાખે છે. જે સરકાર અને વ્યવસાયોને મદદ કરે છે, પરંતુ બચતકર્તાઓને નુકસાન પહોંચાડે છે. બજાર-નિર્ધારિત વ્યાજ દરો અને વધુ નાણાકીય સમાવેશ રોકાણની માંગને સોનાથી દૂર કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
