India-ChinaTrade: એક તરફ જ્યાં મોદી સરકાર સ્વદેશી અપનાવો અને આત્મનિર્ભર ભારત બનાવવાના દાવા કરી રહી છે ત્યારે નાણાકીય વર્ષ 2025-26 (FY26)માં ભારતના વેપાર નકશામાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. છેલ્લાં ચાર વર્ષથી ભારતના ટોચના વેપાર ભાગીદાર રહેલા અમેરિકાને પાછળ છોડીને ચીન ફરીથી ભારતનો સૌથી મોટો વેપાર ભાગીદાર બની ગયું છે. સરકારી આંકડા પ્રમાણે, બંને દેશો વચ્ચે કુલ વેપાર 151.1 અબજ ડોલર સુધી પહોંચ્યો છે. વધતો વેપાર સારી બાબત છે, પણ ભારતની વેપાર ખાધ વધી છે, એ ચિંતાજનક છે.
ભારતની વેપાર ખાધમાં ઉછાળો
ચીન સાથે વેપાર તો વધ્યો છે, પરંતુ ભારત માટે સૌથી મોટી ચિંતા ઊભી થઈ છે વેપાર ખાધ(Trade Deficit)ની. FY26 દરમિયાન ભારતની ચીન સામેની વેપાર ખાધ વધીને 112.16 અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે. આ આંકડો અત્યાર સુધીનો સૌથી ઊંચો છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, ભારત ચીન પાસેથી જેટલો માલ ખરીદે છે, તેની સરખામણીમાં ચીનને વેચાતો માલ ઘણો ઓછો છે.
ચીન સાથેના વેપારમાં આયાત અને નિકાસનો તફાવત
ચીન સાથેના વેપારમાં ભારતની આયાત અને નિકાસ બંને વધી છે, પરંતુ ગતિ ઘણી અલગ છે.
•નિકાસ (Exports): ભારતે ચીનને 19.47 અબજ ડોલરનો માલ વેચ્યો, જે ગયા વર્ષ કરતાં 36.66%નો નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે.
•આયાત (Imports): તેનાથી ઊલટું, ભારતે ચીન પાસેથી 131.63 અબજ ડોલરનો માલ મંગાવ્યો છે, જે 16%નો વધારો દર્શાવે છે.
•ભારત ચીન પાસેથી મશીનરી, કાચો માલ અને ટેક્નિકલ પ્રોડક્ટ્સની આયાત ખૂબ વધારે માત્રામાં કરે છે, જેના કારણે ખાધ વધે છે.
અમેરિકા સાથેના વેપારમાં ભારત ફાયદામાં, પણ સરપ્લસ ઘટ્યું
એક તરફ ચીન સાથે ખાધ વધી છે, તો બીજી બાજુ અમેરિકા સાથેનો વેપાર પણ રસપ્રદ વળાંક ધરાવે છે.
•નિકાસ: અમેરિકા તરફની નિકાસ માંડ 0.92% વધીને 87.3 અબજ ડોલર થઈ છે.
•આયાત: અમેરિકા પાસેથી આયાતમાં 15.95% નો ભારે વધારો થયો છે, જે 52.9 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી છે.
આનું પરિણામ એ આવ્યું કે અમેરિકા સાથે ભારતનું વેપાર સરપ્લસ (એટલે કે નિકાસ અને આયાત વચ્ચેનો ફાયદો) FY25ના 40.89 અબજ ડોલરથી ઘટીને FY26માં 34.4 અબજ ડોલર થઈ ગયું છે.
વૈશ્વિક ભાગીદારોમાં કોના સાથે નિકાસ ઘટી, કોની સાથે વધી?
ફક્ત ચીન અને અમેરિકા જ નહીં, પરંતુ વિશ્વભરના અન્ય દેશો સાથે પણ ભારતના વેપારમાં ફેરફાર જોવા મળ્યો છે.
•નિકાસ ઘટી (નેગેટિવ ગ્રોથ): નેધરલેન્ડ, યુકે, સિંગાપોર, બાંગ્લાદેશ, સાઉદી અરેબિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા, ફ્રાન્સ, દક્ષિણ આફ્રિકા અને મલેશિયા.
•નિકાસ વધી (પોઝિટિવ ગ્રોથ): યુએઈ, જર્મની, હોંગકોંગ, ઇટાલી, નેપાળ, બ્રાઝિલ, સ્પેન, બેલ્જિયમ અને વિયેતનામ.
વૈશ્વિક આયાત: ક્યાંથી લાવવામાં આવ્યો ઓછો માલ?
FY26માં ભારતે અમુક દેશો પાસેથી માલસામાનની આયાતમાં ઘટાડો નોંધાવ્યો છે. આ દેશોમાં રશિયા, ઇરાક, ઇન્ડોનેશિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા, કતાર અને તાઇવાનનો સમાવેશ થાય છે. તેનાથી વિપરીત, યુએઈ, સાઉદી અરેબિયા, જાપાન, કોરિયા, જર્મની અને થાઇલેન્ડ જેવા દેશો પાસેથી ભારતે વધુ આયાત કરી છે.
ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ: ક્યારે બન્યો હતો ચીન ટોચનો ભાગીદાર?
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે ચીન ભારતનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર બન્યો હોય. વાણિજ્ય મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર, 2013-14 થી 2017-18 દરમિયાન અને 2020-21 માં પણ ચીન આ યાદીમાં ટોચ પર હતું. તે પહેલાં, યુએઈ ભારતનો સૌથી મોટો ભાગીદાર હતો. 2021-22 બાદ અમેરિકા આ સ્થાને રહ્યું હતું, જે હવે ફરી ચીનને મળ્યું છે.
