લોકલમાં બેસવાની જગ્યા માંડ હોય છે, નાગરિકો જાપાન જેવી સિવિક સેન્સ કેળવે
વિરોધાભાસી અહેવાલોને ધ્યાનમાં લઈ પ્રવાસી ચાલુ ટ્રેને પડી ગયાનું માનીને વળતરનો આદેશ
મુંબઈ - ચાલતી લોકલ ટ્રેનમાં દરવાજા પાસે ઊભા રહેવાને કે પ્લેટફોર્મની ધાર પર ઊભા રહેવાને 'બેદરકારી' ન ગણી શકાય તેમ જણાવી બોમ્બે હાઈકોર્ટે ચાલુ ટ્રેને પટકાતાં મોતના કિસ્સામાં વળતરનો આદેશ આપ્યો છે. જોકે, બોમ્બે હાઈકોર્ટે તાજેતરમાં મુંબઈકરોમાં ખાસ કરીને જાપાનના નાગરિકોની જેમ લોકલ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતા લોકોમાં ' સિવિક સેન્સ' કેળવવા હાકલ કરી હતી.
આ અવલોકનો ૩૦ એપ્રિલ, ૨૦૧૯ ના રોજ રેલવે ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલના આદેશને પડકારતી પ્રથમ અપીલનો સામનો કરતી વખતે કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં બાલકૃષ્ણ ભંડારીના પરિવારના સભ્યો દ્વારા દાખલ કરાયેલ વળતર માટેની અરજીને ફગાવી દેવામાં આવી હતી, જેનું ૨૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૨ ના રોજ મુંબઈના સેન્ટ્રલ રેલ્વે લાઇન પર કલ્યાણ સ્ટેશનથી ડોમ્બિવલી સ્ટેશન જતી વખતે અકસ્માતમાં મૃત્યુ થયું હતું. આ જ કિસ્સામાં, ઘણા 'વિરોધાભાસી' અહેવાલો હતા. જ્યારે સ્ટેશન મેનેજરના અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે ભંડારી સ્ટેશનની ધાર પર ઉભા હોવાથી ચાલતી ટ્રેનમાંથી નીચે પટકાયા હતા. સરકારી રેલ્વે પોલીસ (એસઆરપી) ના અહેવાલમાં પણ આ જ દલીલ હતી.
ડિવિઝનલ રેલ્વે મેનેજર (ડીઆરએમ) ના અન્ય અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે મૃતક દરવાજા પર ઉભો હતો અને સીટ પર અંદર બેઠો હોવો જોઈએ. રેલ્વે પોલીસ ફોર્સ (આરપીએફ) ના અહેવાલમાં પણ આ જ પ્રકારની ભલામણ કરવામાં આવી હતી જેમાં ભંડારી પરિવારને વળતર આપવા સામે ભલામણ કરવામાં આવી હતી. એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટના અન્ય અહેવાલમાં તારણ કાઢયું હતું કે ભંડારીનું મૃત્યુ ચાલતી ટ્રેનમાંથી પડી જવાથી થયું હતું. ન્યાયાધીશ 'સમજવામાં નિષ્ફળ ગયા' કે બધા અધિકારીઓ 'વિરોધાભાસી અહેવાલો' કેવી રીતે આપી શકે, ખાસ કરીને જ્યારે ઘટનામાં કોઈ પ્રત્યક્ષદર્શી સાક્ષી ન હતો. ન્યાયાધીશે સ્ટેશન મેનેજરના રિપોર્ટ પર પણ શંકા વ્યક્ત કરી કારણ કે ભંડારીને ધાર પર ઊભેલા જોયા હોય તેવો કોઈ પ્રત્યક્ષદર્શી સાક્ષી નહોતો અને અહેવાલ તૈયાર કરનારે પોતે આ અકસ્માતનો પ્રત્યક્ષદર્શી સાક્ષી નહોતો. અમને વિરોધાભાસી અહેવાલોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે 'અપ્રિય ઘટના' પછી તૈયાર કરાયેલો પહેલો અહેવાલ સ્ટેશન મેનેજરનો અહેવાલ છે અને જો એમ હોય, તો પછીના અહેવાલોમાં પહેલા અહેવાલમાં નોંધાયેલા 'અપ્રિય ઘટના'ના તર્કને કેમ અપનાવવામાં આવ્યો નહીં, તે હું સમજી શકતો નથી,એમ ન્યાયાધીશે પ્રશ્ન કર્યો હતો. તેથી, રેલ્વે સત્તાવાળાઓ દ્વારા રેકોર્ડ પર લાવવામાં આવેલા કોઈ પુરાવાના અભાવે અને વિવિધ સરકારી સત્તાવાળાઓ દ્વારા વિરોધાભાસી તારણોને ધ્યાનમાં રાખીને ન્યાયાધીશે કહ્યું કે, તેમની પાસે એ સ્વીકારવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નથી કે મૃતકનું મૃત્યુ ચાલતી ટ્રેનમાંથી નીચે પડી જવાથી થયું હતું, જે 'અયોગ્ય ઘટના'છે.
મુંબઈ લોકલમાં, ભાગ્યે જ સીટો ખાલી હોય છે જ્યારે મુસાફર શરૃઆતના પોઈન્ટ સિવાયના સ્ટેશન પર ટ્રેન ચઢે છે અને શરૃઆતના પોઈન્ટ પર પણ, લોકોને સીટ પર બેસવા માટે કૂદી જવું પડે છે. તેથી, મુંબઈ લોકલમાં મુસાફરી કરતી વખતે દરવાજા પાસે ઊભા રહેવાને બેદરકારી ગણી શકાય નહીં, ખાસ કરીને મધ્ય રેલ્વે લાઇન પર,એમ ન્યાયાધીશે સમજાવ્યું હતું. આ અવલોકનો સાથે, ન્યાયાધીશે ભંડારી પરિવારના સભ્યોને રેલવે અધિકારીઓ સમક્ષ વળતર માટે અરજી કરવાનો આદેશ આપ્યો, જેને ૧૨ અઠવાડિયાની અંદર ૮ લાખ રૃપિયાથી વધુ નહીં તેવી રકમ ચૂકવવાનું કહેવામાં આવ્યું છે.
