મુંબઈમાં ખાડા માટે કોઈ બહાનાં ન ચાલે, વ્યક્તિગત જવાબદારી નક્કી કરોઃ હાઈકોર્ટ

સુરક્ષિત સલામત રસ્તા નાગરિકોનો મૂૂળભૂત બંધારણીય અધિકાર

ખાડાથી મૃત્યુના કેસમાં છ લાખનું વળતરનો આદેશઃ  અધિકારીઓ અને કોન્ટ્રાક્ટરો પાસેથી વસૂલાત નહિ થાય  ત્યાં સુધી તેઓ ગંભીર નહિ બને

મુંબઈ -  મુંબઈ જેવા શહેરમાં  ખાડાઓના કારણે ખરાબ થયેલા રસ્તા માટે કોઈ બહાનાબાજી ચાલી શકે નહિ એમ બોમ્બે હાઈકોર્ટે  મ્યુનિસિપલ સત્તાવાળાઓ અને રાજ્યને રાજ્યમાં ખાડા કે ખુલ્લા મેનહોલનો સામનો કરીને જીવ ગુમાવનારા લોકોના પરિવારને   છ લાખ વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપતા કહ્યું   હતું.  અદાલતે એમ પણ કહ્યું હતું કે ખાડાઓ માટે સંબંધિત મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓ તથા કોન્ટ્રાક્ટરોને વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર ઠેરવવાનો સમય પાકી ગયા છે. 

ન્યાયાધીશ રેવતી મોહિતે ડેરે અને સંદેશ ડી પાટીલની બેન્ચે ઉમેર્યું હતું કે ખાડાઓ અથવા ખુલ્લા મેનહોલને કારણે ઘાયલ થયેલા લોકોને ૫૦,૦૦૦ થી ૨.૫ લાખ સુધીનું વળતર આપવું જોઈએ.

(હવે નિવૃત્ત) જસ્ટિસ જી.એસ. પટેલ દ્વારા મુખ્ય ન્યાયાધીશને મોકલવામાં આવેલા પત્રના આધારે ૨૦૧૩ માં નોંધાયેલા સુઓ મોટો કેસમાં આ આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો .

ખરાબ અને અસુરક્ષિત રસ્તાઓ માટે કોઈ પણ રીતે વાજબી ઠેરવી શકાય નહીં. દેશની આથક રાજધાની હોવાને કારણે, મુંબઈ કેન્દ્ર, રાજ્ય અને નાગરિક સંસ્થાના મહેસૂલમાં મોટો ફાળો આપે છે. હકીકતમાં, એમસીજીએમ એશિયાના સૌથી ધનિક કોર્પોરેશનોમાંનું એક છે. ખરાબ રસ્તાઓ માત્ર માનવ જીવનને જોખમમાં મૂકે છે જ નહીં પરંતુ કંપનીઓના નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય સહિત અર્થતંત્ર માટે પણ પ્રતિકૂળ પરિણામો લાવે છે,એમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું.

કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે સારા અને સલામત રસ્તાઓ ભારતના બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળ લોકોના જીવનના અધિકારનો એક ભાગ છે. કરદાતા જનતાને સલામત રસ્તાઓ સહિત યોગ્ય નાગરિક સુવિધાઓ પૂરી પાડવાની જવાબદારી નાગરિક સત્તાવાળાઓ અને રાજ્ય એજન્સીઓની છે. 

કોર્ટે નોંધ્યું છે કે મહારાષ્ટ્રમાં ચોમાસા દરમિયાન ખાડાઓ અને ખુલ્લા મેનહોલને કારણે મૃત્યુ અને ગંભીર ઇજાઓ નિયમિત બની ગઈ છે.આવા મૃત્યુ અને ઇજાઓ માટે મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓ, રસ્તાના જાળવણીનું કામ સોંપાયેલા કોન્ટ્રાક્ટરોને જવાબદાર ઠેરવવાનો સમય આવી ગયો છે. આ કાયમી સમસ્યાના ઉકેલ માટે અધિકારીઓ તરફથી અમને કોઈ ગંભીરતા દેખાતી નથી. જ્યાં સુધી નાગરિક અધિકારીઓને જવાબદાર બનાવવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી આ દુઃખદ પરિસ્થિતિ દર વર્ષે પુનરાવતત થતી રહેશે. જવાબદારી ફક્ત કોન્ટ્રાક્ટરો પર જ નહીં પરંતુ  મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓ પર પણ નક્કી થવી જોઈએ,એમ કોર્ટે આગળ કહ્યું હતુ.

કોર્ટે કહ્યું કે જ્યાં સુધી ખાડા સંબંધિત મૃત્યુ અને ઇજાઓ માટે જવાબદાર લોકોને નાણાકીય દ્રષ્ટિએ વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર બનાવવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી તેઓ મુદ્દાની ગંભીરતા સમજી શકશે નહીં.

તેથી, તેણે અધિકારીઓને ખાડા કે મેનહોલ અકસ્માતોના ભોગ બનેલા લોકોને વળતર આપવાનું શરૃ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. આવી કાર્યવાહી જ  સંબંધિત એજન્સીઓ માટે  એલાર્મ બેલ તરીકે કામ કરશે, એમ કોર્ટે તર્ક આપ્યો હતો. આદેશમાં  કહેવામાં આવ્યું છે કે પાત્ર વ્યક્તિઓને વળતર દાવો મળ્યાની તારીખથી છ થી આઠ અઠવાડિયામાં ચૂકવવાનું રહેશે, અને જો ચુકવણીમાં વિલંબ થાય તો વ્યાજ ચૂકવવું પડશે.

 આમ કરવામાં નિષ્ફળતા (સમયસર વળતર ચૂકવવા) મ્યુનિસિપલ કમિશનર, ચીફ ઓફિસર, જિલ્લા કલેક્ટર, સીઈઓ, અધ્યક્ષ અથવા મુખ્ય સચિવ વિલંબ માટે વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર રહેશે,એમ આદેશમાં જણાવાયું છે.

એકવાર પીડિતોને વળતર ચૂકવવામાં આવે  પછી ચૂકવવામાં આવેલી રકમ ખાડા અથવા ખુલ્લા મેનહોલ માટે જવાબદાર વ્યક્તિઓ પાસેથી વસૂલ કરી શકાય છે, પછી ભલે તે અધિકારીઓ હોય, ઇજનેરો હોય કે કોન્ટ્રાક્ટર હોય, કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું હતું.

કોર્ટે ખામીયુક્ત અથવા હલકી ગુણવત્તાવાળા રસ્તાના કામ માટે દોષિત અધિકારીઓ, ઇજનેરો અથવા કોન્ટ્રાક્ટરો સામે કડક શિસ્તબદ્ધ અને દંડાત્મક કાર્યવાહી કરવાનો પણ આદેશ આપ્યો હતો.

વધુમાં, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ ખાડા સંબંધિત અધિકારીઓના ધ્યાન પર લાવવામાં આવે છે, તો તેને અડતાલીસ કલાકની અંદર સમારકામ અથવા સમારકામ  થવું જોઈએ. 

ખાડાને લીધે અકસ્માતો અંગે સમિતિઓ રચવા પણ આદેશ

કોર્ટે સમિતિઓની રચના કરવાનો પણ આદેશ આપ્યો હતો, જે ખાડા કે મેનહોલ અકસ્માતોના અહેવાલોની તપાસ કરવા અને પીડિતોને ચૂકવવાપાત્ર વળતર નક્કી કરવાનું કામ સોંપે છે. આ પ્રક્રિયાની દેખરેખ રાખતી સમિતિઓની રચના કરતા સભ્યો મ્યુનિસિપલ વિસ્તારના આધારે બદલાય છે જેમાં સમિતિની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.આ સમિતિઓને મૃત્યુ અથવા અકસ્માત સંબંધિત માહિતી મળ્યાના સાત દિવસની અંદર મળવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. ત્યારબાદ, સમિતિ દર પંદર દિવસે ઓછામાં ઓછી એક વાર અથવા જો જરૃરી હોય તો તે પહેલાં, પ્રગતિ, અમલીકરણ અને કોર્ટના નિર્દેશોનું પાલન, ખાસ કરીને ચોમાસાના સમયગાળા દરમિયાન દેખરેખ રાખવા માટે મળશે.કોર્ટે ઉમેર્યું હતું કે સમિતિ કેસોની સુઓ મોટો, અથવા વળતર માટેની અરજીઓ પ્રાપ્ત થયા પછી, અથવા અખબારના અહેવાલોના આધારે પણ નોંધ લઈ શકે છે.

મ્યુનિસિપલ, જિલ્લા અથવા હાઇવે સત્તાવાળાઓ અથવા જિલ્લા કાનૂની સેવા સત્તામંડળ દ્વારા આવા અકસ્માતો અંગે મળેલી ફરિયાદો સમિતિઓને મોકલવાની રહેશે. પોલીસ અધિકારીઓને પણ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે આવા કોઈપણ અકસ્માતની જાણ ૪૮ કલાકની અંદર આ સમિતિઓને કરવામાં આવે.