ગ્રામીણ અર્થતંત્રને 2026માં બેવડા પડકારનો સામનો કરવો પડશે

2026માં ખેડૂતો અને બજાર બંને પર દબાણ

વરસાદનો અભાવ, ઉત્પાદનમાં ઘટાડો ગ્રામીણ માંગ નબળી પડવાનું જોખમ વધારશે

રાષ્ટ્રીય આંકડાકીય કાર્યાલય (એનએસઓ) દ્વારા  જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ, ખાદ્યપદાર્થો અને ઇંધણના ભાવમાં વધારાને કારણે ભારતમાં છૂટક ફુગાવો માર્ચમાં વધીને ૩.૪ ટકા થયો હતો જે ફેબુ્રઆરીમાં ૩.૨૧ ટકા હતો. માર્ચના આંકડા અપડેટેડ કન્ઝયુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ શ્રેણીમાં ત્રીજા છે. એનએસઓ દ્વારા જાહેર કરાયેલી અગાઉની શ્રેણીની તુલનામાં, ફુગાવો ૧૩ મહિનાના ઉચ્ચ સ્તરે છે. માર્ચ ૨૦૨૫માં અગાઉનો ઉચ્ચતમ સ્તર ૩.૫૬ ટકા હતો. ગ્રામીણ અને શહેરી બંને ભારતમાં ફુગાવો માર્ચ ૨૦૨૬માં ફેબુ્રઆરી કરતાં વધુ હતો. એનએસઓના ડેટાચ અનુસાર, ભઁૈં (ગ્રામીણ) ફેબ્રુઆરીમાં ૩.૩૭ ટકાની સરખામણીમાં ૩.૬૩ ટકા હતો. તેવી જ રીતે, શહેરી વિસ્તારોમાં છૂટક ફુગાવો માર્ચમાં વધીને ૩.૧૧ ટકા થયો જે પાછલા મહિનામાં ૩.૦૩ ટકા હતો. 

બીજી તરફ વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા અનુસાર, જથ્થાબંધ ફુગાવાનો દર માર્ચમાં વધીને ૩.૮૮ ટકા થયો હતો જે ફેબુ્રઆરીમાં ૨.૧૩ ટકા હતો. આ ૩૮ મહિનાનો ઉચ્ચતમ સ્તર છે. જે મુખ્યત્વે ક્રૂડ તેલ, કુદરતી ગેસ અને ઉત્પાદિત ઉત્પાદનોના ભાવમાં વધારાને કારણે વધ્યો હતો. તમામ મુખ્ય જૂથોમાં માર્ચમાં વ્યાપક વધારો જોવા મળ્યો હતો, પ્રાથમિક વસ્તુઓના સેગમેન્ટમાં સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ નોંધાઈ હતી. આ સેગમેન્ટમાં ફુગાવો માર્ચમાં ૧૪ મહિનાના ઉચ્ચતમ સ્તર ૬.૩૬ ટકા પર પહોંચ્યો હતો. અગાઉનો ઉચ્ચતમ સ્તર ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં ૮.૨૬ ટકા હતો.

ભારતના ગ્રામીણ અર્થતંત્રને ૨૦૨૬માં બેવડા પડકારનો સામનો કરવો પડી શકે છે. એક તરફ, ચોમાસું સામાન્ય કરતા નબળું રહેવાની ધારણા છે, અને બીજી તરફ, કૃષિ ખર્ચ વધી રહ્યો છે. ખાનગી એજન્સી સ્કાયમેટે ૨૦૨૬ માં દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસું સામાન્ય કરતા ૯૪ ટકા ઓછું રહેવાની આગાહી કરી છે. આ ખાધ અલ નીનો પરિસ્થિતિઓના વિકાસને કારણે હોઈ શકે છે. યુએસ એજન્સી ર્શંછછ અનુસાર, મે અને જુલાઈ વચ્ચે અલ નીનો થવાની ૬૧ ટકા શક્યતા છે અને તે વર્ષના અંત સુધી ચાલુ રહી શકે છે. જો ચોમાસું નબળું રહેશે, તો ખરીફ પાક ખાસ કરીને પ્રભાવિત થઈ શકે છે. ૨૦૨૩ની જેમ વરસાદનો અભાવ, ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અને ગ્રામીણ માંગ નબળી પડવાનું જોખમ વધારી શકે છે.

યુએસ-ઈરાન તણાવને કારણે ખાતર અને ઇંધણના ભાવ વધી રહ્યા છે, જેના કારણે ખેડૂતોનો ખર્ચ વધશે. વધુમાં, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વિક્ષેપોએ ખાતર અને કાચા માલના પુરવઠા પર અસર કરી છે. તેનાથી આગામી ખરીફ સિઝનમાં દબાણ વધુ વધી શકે છે. નબળું ચોમાસું અને વધતા ઉત્પાદન ખર્ચ ખેડૂતોની આવક પર અસર કરી શકે છે, જે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં માંગને નબળી બનાવી શકે છે. આ ટ્રેક્ટર, ટુ-વ્હીલર, એફએમસીજી અને અન્ય ગ્રાહક ચીજ-વસ્તુના વેચાણ પર અસર કરી શકે છે.

જોકે, રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે આઈસ્ક્રીમ, ઠંડા પીણાં, જ્યુસ, કૂલિંગ ઓઇલ અને સનસ્ક્રીન જેવા ઉનાળા સંબંધિત ઉત્પાદનોની માંગ રહી શકે છે. એર કંડિશનર અને રેફ્રિજરેટર જેવા ઉત્પાદનોને પણ ફાયદો થઈ શકે છે. બીજી બાજુ, ઘરેલું જંતુનાશકો અને ગરમ પીણાં જેવા ઉત્પાદનોની માંગ પર અસર થઈ શકે છે. પોતાના કાચા માલના સ્ત્રોતો ધરાવતી ખાતર કંપનીઓ સારી સ્થિતિમાં હોઈ શકે છે. 

ભારતીય હવામાન વિભાગે જાહેરાત કરી છે કે આ વર્ષે દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસું સામાન્ય કરતાં નબળું રહેવાની શક્યતા છે. ૨૦૨૩ પછી આ પહેલી આગાહી છે. વિભાગે આગાહી કરી છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન વરસાદ લાંબા ગાળાના સરેરાશના ૯૨% રહેવાની ધારણા છે. હવામાન વિભાગે વત્તા અથવા ઓછા ૫% ની મોડેલ ભૂલ સાથે આ આગાહી જારી કરી છે. વિભાગે જણાવ્યું હતું કે આ મુખ્યત્વે જૂનથી સપ્ટેમ્બર મહિના દરમિયાન અલ નિનો સ્થિતિના વિકાસને કારણે હશે. આ વર્ષે દેશના મોટાભાગના ભાગોમાં વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહેવાની શક્યતા છે, સિવાય કે ઉત્તરપૂર્વ, ઉત્તરપશ્ચિમ અને દક્ષિણ દ્વીપકલ્પીય ભારતના કેટલાક વિસ્તારો.

હવામાન વિભાગ અનુસાર, ચાર મહિનાના ચોમાસા ઋતુ માટે સામાન્ય કરતાં ઓછું રહેવાની સંભાવના ૮૭ સેમી છે. આનો અર્થ એ છે કે જો હવામાન વિભાગની આગાહી સચોટ હોય, તો આ ચોમાસા ઋતુ દરમિયાન દેશભરમાં સરેરાશ વરસાદ ૮૦.૦૪ સેમીની આસપાસ હોઈ શકે છે. વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, સમગ્ર દેશમાં ૯૦ થી ૯૫ ટકા વચ્ચેનો એકંદર વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો માનવામાં આવે છે.

નબળું ચોમાસું અને વધતા ઉત્પાદન ખર્ચથી ખાદ્ય ફુગાવો વધી શકે છે. આનાથી સરકારનો સબસિડીનો બોજ પણ વધશે. રિપોર્ટ અનુસાર, જો વૈશ્વિક ભાવ ઊંચા રહેશે, તો ખાતર સબસિડી પર રૂ. ૧૦,૦૦૦ થી રૂ. ૨૫,૦૦૦ કરોડનો વધારાનો બોજ પડી શકે છે. અલ નીનો અને હવામાન વિભાગની સત્તાવાર ચોમાસાની આગાહી સંબંધિત ભવિષ્યના અપડેટ્સ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. એકંદરે, નબળું ચોમાસુ અને મોંઘા ઇનપુટ્સ ૨૦૨૬ માં ગ્રામીણ અર્થતંત્ર, કૃષિ અને ફુગાવા માટે નોંધપાત્ર પડકારો ઉભા કરી શકે છે.