યુએસ ટેરિફના નવા પ્રસ્તાવથી વેપાર કરાર અંગે અનિશ્ચિતતા

- 60 દેશોના માલ પર વધારાના ટેરિફ લાદવાનો પ્રસ્તાવ 

- યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવનો પ્રસ્તાવ સ્પષ્ટપણે ચાલી રહેલી વેપાર વાટાઘાટોને જટિલ બનાવશે

ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર કરાર અંગે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે, ત્યારે અમેરિકાએ ભારત સહિત ૬૦ દેશોના માલ પર વધારાના ટેરિફ લાદવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. અમેરિકાનો દાવો છે કે આ દેશોએ બળજબરીથી મજૂરી કરીને ઉત્પાદિત માલની આયાત અટકાવવા માટે પૂરતા પગલાં લીધા નથી. આ જ કારણ છે કે તેણે આ દેશોના ઉત્પાદનો પર વધારાના ટેરિફ લાદવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. 

યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (USTR) એ જણાવ્યું છે કે ભારત એ ૫૪ દેશોમાં સામેલ છે જેમણે આવા ઉત્પાદનોની આયાત પર અસરકારક રીતે પ્રતિબંધ મૂક્યો નથી. આ યાદીમાં ચીન, બાંગ્લાદેશ, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, યુનાઇટેડ કિંગડમ, વિયેતનામ અને ઓસ્ટ્રેલિયા સહિત ઘણા મુખ્ય દેશોનો સમાવેશ થાય છે.

આ પ્રસ્તાવ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. જો આ પ્રસ્તાવ આગળ વધે છે, તો બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી વાટાઘાટો વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. હવે, ફક્ત આયાત જકાત અને બજાર અક્સેસ જ નહીં, પરંતુ શ્રમ કાયદા અને સપ્લાય ચેઇન સંબંધિત મુદ્દાઓ પણ વાટાઘાટોનો ભાગ હોઈ શકે છે.

યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ એ તારણ કાઢયું કે તમામ ૬૦ અર્થતંત્રો આ પગલામાં નિષ્ફળ જાય છે. કેનેડા, યુરોપિયન યુનિયન, યુકે અને ઓસ્ટ્રેેલિયા જેવા દેશો પર વધારાના ૧૦ ટકા ટેરિફ લાદવામાં આવી શકે છે, જ્યારે ભારત અને અન્ય ઘણા દેશો પર ૧૨.૫ ટકા ટેરિફ લાદવામાં આવી શકે છે. તારણોની પહોળાઈ આ કવાયતના હેતુ વિશે પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. 

ભારત માટે આ અસરો ફક્ત એકંદર ટેરિફ દર સુધી મર્યાદિત નથી. યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ રિપોર્ટમાં એલ્યુમિનિયમ, કપાસ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, લિથિયમ-આયન બેટરી અને ચોખા જેવા ક્ષેત્રોમાં જોખમો તેમજ કપાસ, માછલી, પામ તેલ, કોફી, કોકો અને નિકલ સપ્લાય ચેઇન સાથે જોડાયેલા ઉત્પાદનોની નિકાસમાં જોખમો ઓળખાયા છે.

સ્પષ્ટપણે, યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવની ભલામણને છેલ્લા એક વર્ષમાં યુએસ વેપાર નીતિઓના ઉત્ક્રાંતિથી અલગ કરી શકાતી નથી. જ્યારે અદાલતોએ કટોકટીની સત્તાઓ હેઠળ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા લાદવામાં આવેલા પ્રતિશોધક ટેરિફને ફગાવી દીધા, ત્યારે યુએસ વૈકલ્પિક કાનૂની માર્ગો તરફ વળ્યું હતું. કામચલાઉ ટેરિફ વેપાર કાયદાની કલમ ૧૨૨ હેઠળ લાદવામાં આવ્યા હતા, અને ટૂંક સમયમાં સમાપ્ત થવાના છે.

ટેરિફ ટ્રમ્પના આર્થિક કાર્યસૂચિનો કેન્દ્રિય ભાગ છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માને છે કે વિશ્વ અમેરિકા સાથે ન્યાયી વર્તન કરી રહ્યું નથી, જેમ કે વેપાર ખાધમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. તે એમ પણ માને છે કે ટેરિફ આયાત ઘટાડશે અને સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં વધારો કરશે, રોજગારીનું સર્જન કરશે. આ જ કારણ છે કે માર્ચમાં, યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ એ કલમ ૩૦૧ હેઠળ બે મુખ્ય તપાસ શરૂ કરી હતી.

એક ફરજિયાત મજૂરી પર કેન્દ્રિત હતી અને બીજી જેને માળખાકીય વધારાની ક્ષમતા કહે છે તેના પર, જે ભારત સહિત ૧૬ અર્થતંત્રોના ઉત્પાદન ક્ષેત્રોમાં ફેલાયેલી છે. તપાસમાં સૌર મોડયુલ, કાપડ, આરોગ્યસંભાળ, ઓટોમોબાઈલ માલ, પેટ્રોકેમિકલ્સ, સ્ટીલ અને બાંધકામ સામગ્રી જેવા ઉદ્યોગોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે આવી ચિંતાઓ ઘણીવાર ચીનના રાજ્ય-સંચાલિત ઔદ્યોગિક મોડેલ સાથે સંકળાયેલી હોય છે, ત્યારે ભારતને પણ તેના કાર્યક્ષેત્રમાં સમાવવામાં આવ્યું છે, જેને અવગણી શકાય નહીં.

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે એક નિવેદન જારી કર્યું હતું કે ભારત કલમ ૩૦૧ હેઠળ અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલી પરામર્શ પ્રક્રિયામાં જોડાવાનું ચાલુ રાખશે અને આ વર્ષની શરૂઆતમાં જાહેર કરાયેલા ડ્રાફ્ટ વેપાર કરારને પણ આગળ ધપાવશે. યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવનો પ્રસ્તાવ સ્પષ્ટપણે ચાલી રહેલી વેપાર વાટાઘાટોને જટિલ બનાવે છે.

જો બંને પક્ષો કરાર પર પહોંચે છે, તો ભારત કલમ ૩૦૧ ટેરિફને આધીન રહેશે નહીં. તેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે કરાર ૯૯% પૂર્ણ થયો હતો. નવી અનિશ્ચિતતાને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારે યુએસ વાટાઘાટકારો સમક્ષ અસરકારક રીતે પોતાનો કેસ રજૂ કરવાની જરૂર પડશે. 

જોકે, વર્તમાન યુએસ વહીવટીતંત્રની સમસ્યા એ છે કે કોઈ પણ બાબતને હળવાશથી લઈ શકાતી નથી. અન્ય દેશોના અનુભવ દર્શાવે છે કે કરાર થયા પછી પણ યુએસ નવી શરતો લાદી શકે છે. આમ, પરિસ્થિતિ થોડા સમય માટે અનિશ્ચિત રહેવાની શક્યતા છે, અને આ અનિશ્ચિતતા ફક્ત ભારત પૂરતી મર્યાદિત નથી.