Global Politics: વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં એક મોટો વળાંક જોવા મળી રહ્યો છે. અમેરિકા એક તરફ વૈશ્વિક મંચો અને બહુપક્ષીય સંગઠનોમાંથી પીછે હટી રહ્યું છે, ત્યારે બીજી તરફ ચીન આ ખાલી પડેલી જગ્યા ભરીને વિશ્વનો નવો 'સુપર પાવર' બનવાની રેસમાં અગ્રેસર બન્યું છે. તાજેતરના એક આંતરરાષ્ટ્રીય સર્વેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આગામી દાયકાઓમાં ચીનનો વૈશ્વિક પ્રભાવ અભૂતપૂર્વ રીતે વધશે.
અમેરિકાની 'એક્ઝિટ' અને ચીનની 'એન્ટ્રી'
વર્ષ 2026ની શરૂઆતમાં જ અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આબોહવા પરિવર્તન, શ્રમ અને સ્થળાંતર સંબંધિત 66 જેટલી બહુપક્ષીય સંસ્થાઓ અને પહેલમાંથી ખસી જવાની જાહેરાત કરી છે. ટ્રમ્પે આ યોજનાઓને જાગૃત અને દેશના હિતની વિરુદ્ધ ગણાવી છે. અમેરિકાની આ પીછેહઠનો સીધો લાભ ચીનને મળી રહ્યો છે. ચીન હવે રાજદ્વારી રીતે વધુ સક્રિય બનીને પશ્ચિમી દેશોના નેતાઓ સાથે સીધો સંવાદ વધારી રહ્યું છે.
સમાન વિશ્વ વ્યવસ્થાનો ચીની એજન્ડા
તાજેતરમાં બેઇજિંગમાં કેનેડા, ફિનલેન્ડ અને યુકેના નેતાઓ સાથેની મુલાકાતમાં પ્રમુખ શી જિનપિંગે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો હતો કે વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રમ ભારે દબાણ હેઠળ છે. ચીન હવે એવી વિશ્વ વ્યવસ્થા ઈચ્છે છે જ્યાં તમામ દેશો સાથે 'સમાન અને સંતુલિત' વ્યવહાર થાય. વિશ્લેષકો માને છે કે પહેલા અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે શક્તિનો જે મોટો તફાવત હતો, તે હવે ધીમે ધીમે ઓછો થઈ રહ્યો છે.
ચીનનું નવું શસ્ત્ર
ચીનની વ્યૂહનીતિમાં એશિયા, આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકાના વિકાસશીલ દેશો (ગ્લોબલ સાઉથ) અત્યંત મહત્ત્વના છે. 2013માં શરૂ થયેલી 'બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ' (BRI) દ્વારા ચીને આ દેશોમાં મોટું રોકાણ કરીને પોતાનો પ્રભાવ જમાવ્યો છે. પશ્ચિમી દેશોના દબાણ સામે ચીન માટે આ દેશોનો ટેકો 'સંરક્ષણ કવચ' સમાન છે.
નાણાકીય જોખમો અને બદલાતી વ્યૂહરચના
જો કે, ચીન માટે આ માર્ગ સાવ સરળ નથી. અનેક દેશો ચીની દેવાના બોજ હેઠળ દબાયેલા હોવાથી હવે બેઈજિંગે પોતાની વ્યૂહનીતિ બદલી છે. હવે ચીન મોટા અને ખર્ચાળ પ્રોજેક્ટ્સને બદલે નાના અને સુરક્ષિત રોકાણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. વિશ્લેષકો પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યા છે કે ચીનની આર્થિક તાકાત કેટલો સમય ટકી શકશે અને તે તેના ભાગીદાર દેશોને અમેરિકા કરતા વધુ શું આપી શકશે?
