વારંવાર બંધ થતાં હોર્મુઝથી કંટાળી નવો રસ્તો શોધાયો! ભારત પણ જહાજો મોકલવાની તૈયારીમાં

Hormuz Crisis: લાલ સાગર, સુએઝ નહેર અને બીજા સમુદ્રી રસ્તા પર વધતા તણાવ અને યુદ્ધે વૈશ્વિક વેપારને સમુદ્રી માર્ગોની સુરક્ષા પ્રત્યે ઍલર્ટ કરી દીધું છે. હવે એ સમજાઈ ગયું છે કે, હોર્મુઝના ખુલવા સુધી હાથ પર હાથ ધરીને બેસી ન શકાય. કોઈ એક રસ્તો બંધ થવાથી જહાજોએ લાંબો રસ્તો અપનાવવો પડે છે, જેના કારણે સમય અને પરિવહન ખર્ચ બંને વધી જાય છે. આ જ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને ચીન યુરોપ સુધી પહોંચવા માટે આર્કટિક સમુદ્રી માર્ગનો ઉપયોગ વધારવાની તૈયારીમાં છે.

20 દિવસમાં ચીનથી યુરોપની યાત્રા

આ માર્ગથી ચીનથી યુરોપની યાત્રા લગભગ 20 દિવસમાં પૂરી થઈ શકે છે. હાલમાં ચીનથી યુરોપ જતાં મોટા કન્ટેનર જહાજો હિંદ મહાસાગર, અરબી સાગર, લાલ સમુદ્ર અને સુએઝ નહેર થઈને ભૂમધ્ય સમુદ્ર થઈને યુરોપ પહોંચે છે. આર્કટિક રૂટ પર જહાજો ઉત્તર ચીનથી રવાના થશે, રશિયાના સાઇબેરીયન કિનારા પરથી આર્કટિક મહાસાગરમાં જશે અને ત્યાંથી યુરોપ તરફ આગળ વધશે.

ચીન લાંબા સમયથી ચિંતિત છે કે, તેનો મોટાભાગનો વેપાર અને ઊર્જા આયાતનો હિસ્સો અમુક સમુદ્રી માર્ગો પર નિર્ભર છે. તેને તેની મલક્કા દુવિધા'(મલક્કા ડાઈલેમા) સાથે પણ જોડવામાં આવે છે. મલક્કાના જળમાર્ગમાં સંકટ અથવા નાકાબંધી મોટી સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે. એટલા માટે ચીન 'આઇસ સિલ્ક રોડ'ને માત્ર વેપાર માર્ગ તરીકે જ નહીં પરંતુ એક વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટ તરીકે પણ વિચારી રહ્યું છે. અમેરિકા અને યુરોપના રશિયા પર વધી રહેલા દબાણ વચ્ચે ચીન-રશિયા સહયોગનો આ માર્ગ ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક વેપાર અને ભૂરાજનીતિમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

ભારત પણ કેમ આ રસ્તામાં ભાગીદારી ઇચ્છે છે?

ઊર્જા સુરક્ષા, રશિયા સાથે વેપાર અને યુરોપ સાથે વધુ સારી કનેક્ટિવિટીને કારણે વૃદ્ધિ થઈ રહી છે. આનાથી રશિયાના આર્કટિક પ્રદેશ અને દૂર પૂર્વમાંથી તેલ, ગેસ અને અન્ય સંસાધનોની સપ્લાય કરવાનું સરળ બની શકે છે. ભારતે 2027માં આ રૂટ પર ટ્રાયલ માટે પ્રથમ જહાજ મોકલવાની યોજના બનાવી છે.

આ રસ્તો કેમ ખાસ છે?

આ રસ્તો લગભગ 5,600 કિલોમીટર લાંબો છે. રશિયાના આર્કટિક કિનારાની સાથે-સાથે ચાલે છે અને પૂર્વ એશિયાને યુરોપ સાથે જોડતો સૌથી ટૂંકો શિપિંગ માર્ગ છે. ચીનથી ઉત્તરી યુરોપનો આ માર્ગ લગભગ 18-20 દિવસમાં પૂરો થઈ શકે છે. તેની સરખામણીમાં, સુએઝ નહેર અથવા આફ્રિકાના કેપ ઑફ ગુડ હોપના રસ્તે યાત્રામાં 40-50 દિવસનો સમય લાગે છે. ટૂંકો રસ્તો હોવાના કારણે ઈંધણ અને સંચાલન ખર્ચ પણ ઘટી શકે છે.

સમયની બચત થશે

આ રસ્તાનો એક ફાયદો યાત્રાનો સમય છે. ચીનથી યુરોપની યાત્રામાં લગભગ 20 દિવસનો સમય લાગે છે, જ્યારે ચીન-યુરોપ રેલ માર્ગમાં લગભગ 25 દિવસ, સુએઝ કેનાલ દ્વારા 40 દિવસ અને કેપ ઑફ ગુડ હોપની ચારે બાજુથી જતાં 50 દિવસ લાગે છે. તેનું પ્રથમ પરીક્ષણ સપ્ટેમ્બર 2025માં થયું હતું. ટ્રેનો 20 દિવસમાં ફેલિક્સસ્ટો પહોંચી હતી, જે ચીન અને યુરોપ વચ્ચેના પરિવહનના સમયને ઘટાડવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે.