Iran Israel War: ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેના તણાવની વચ્ચે, મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની જ્વાળા હવે લેબેનૉનને પણ લપેટમાં લઈ રહી છે. ઈઝરાયલ અને ઈરાન સમર્થિત સશસ્ત્ર જૂથ હિઝબુલ્લાહ વચ્ચેનો સંઘર્ષ હવે એક ભયાનક વળાંક લઈ રહ્યો છે. લેબેનૉનના દક્ષિણ ભાગમાં ઈઝરાયલના તાજેતરના હુમલાઓએ એવી સ્થિતિ સર્જી છે કે, લોકો તેને નવું ગાઝા બનાવવાનો પ્રયાસ ગણાવી રહ્યા છે. આ માત્ર લશ્કરી સંઘર્ષ નથી, પરંતુ જમીન, વસ્તી અને ઓળખને કાયમ માટે બદલી નાખવાની એક સુનિયોજિત રણનીતિ હોય તેવું લાગી રહ્યું છે.
સન્નાટો, વિસ્થાપન અને મોત
છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં લેબેનૉનની જે તસ્વીર સામે આવી છે, તે અત્યંત વિચલિત કરનારી છે. અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 1100 લોકોના મોત થયા છે. 12 લાખથી વધુ લોકોને પોતાનું ઘર છોડીને ભાગવાની ફરજ પડી છે. દક્ષિણ લેબેનૉનના અનેક ગામો હવે સંપૂર્ણપણે ખાલી થઈ ગયા છે. જ્યાં ક્યારેક ખેતરોમાં કામ થતું હતું અને શેરીઓમાં બાળકોનો અવાજ ગુંજતો હતો, ત્યાં હવે માત્ર તૂટેલી દીવાલો, કાટમાળના ઢગલા અને અશુભ સન્નાટો છે.
શું આ ગાઝા મોડેલનું પુનરાવર્તન છે?
ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે, ઈઝરાયલ ગાઝામાં અપનાવેલી રણનીતિ જ લેબેનૉનમાં દોહરાવી રહ્યું છે. આ પેટર્ન કંઈક એવી છે કે, પહેલા વિસ્તાર પર ભીષણ હવાઈ હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. લોકોને વિસ્તાર ખાલી કરવા માટે અલ્ટીમેટમ આપવું છે. તે જગ્યાને એવી હાલતમાં છોડી દેવી કે લોકો ઇચ્છે તો પણ ક્યારેય પાછા ન ફરી શકે.
દક્ષિણ લેબેનૉન નવો બફર ઝોન?
હાલમાં દક્ષિણ લેબેનૉન આ રણનીતિનું કેન્દ્ર છે. બિંત જબૈલ, મરજાયૂન, હસબાયા, નબાતિયેહ અને ટાયર (સૌર) જેવા ઈઝરાયલી સરહદની નજીકના વિસ્તારો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા છે. લિતાની નદીથી લઈને ઝહરાની નદી સુધીનો મોટો હિસ્સો (જે લેબેનૉનના કુલ વિસ્તારના આશરે 14 % છે) ખાલી કરાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ સંકેત આપે છે કે ઈઝરાયલ આખા વિસ્તારને એક બફર ઝોનમાં ફેરવવા માંગે છે.
માત્ર આંકડા નહીં, ઉજ્જડ થયેલી જિંદગીઓ
આ વિસ્તાર ક્યારેય ખાલી નહોતો. અહીં મુખ્યત્વે શિયા મુસ્લિમ સમુદાય વસતો હતો, જ્યાં હિઝબુલ્લાહ અને અમલ મૂવમેન્ટનો પ્રભાવ છે. આ ઉપરાંત, ખ્રિસ્તી સમુદાય અને સૈદા નજીકના કેમ્પોમાં પેલેસ્ટાઇની શરણાર્થીઓ પણ દાયકાઓથી રહેતા હતા. અહીં રહેતા લોકો ખેડૂતો, નાના દુકાનદારો, શિક્ષકો અને આરોગ્ય કર્મચારીઓ હતા. આ એક જીવંત સામાજિક અને આર્થિક કેન્દ્ર હતું, જે હવે યુદ્ધની સૌથી મોટી કિંમત ચૂકવી રહ્યું છે.
ત્રાસનું પુનરાવર્તન અને અવિશ્વાસ
સૌથી મોટી ત્રાસદાયી એ છે કે જે લોકો 2023-24ના સંઘર્ષમાં પહેલેથી જ વિસ્થાપિત થયા હતા અને માંડ પાછા ફર્યા હતા, તેઓ ફરીથી બેઘર થયા છે. આજે હજારો લોકો શાળાઓ, તૂટેલી ઇમારતો અને અસ્થાયી કેમ્પોમાં, અથવા ખુલ્લા આકાશ નીચે રાત વિતાવવા મજબૂર છે. ગાઝાની જેમ, અહીં પણ ઈઝરાયલે જેને સેફ ઝોન જાહેર કર્યા હતા, ત્યાં પણ હુમલા થયા હોવાના અહેવાલો છે, જેનાથી લોકોમાં ડર અને અવિશ્વાસ વધુ ઊંડો થયો છે.
રણનીતિ પાછળનો ઇરાદો માત્ર હિઝબુલ્લાહ જ નહીં?
આ આક્રમક રણનીતિ પાછળના હેતુઓ વિશે અનેક સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ઈઝરાયલ માત્ર હિઝબુલ્લાહને લશ્કરી રીતે નબળું પાડવા જ નહીં, પરંતુ સરહદ નજીકના વિસ્તારો ખાલી કરાવીને સંગઠનના સામાજિક આધાર અને જમીની પકડને તોડી પાડવા માંગે છે. ઈઝરાયલે સંકેત આપ્યો છે કે, જો લેબેનૉની સરકાર હિઝબુલ્લાહને નિયંત્રિત નહીં કરે, તો સરકારી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પણ નિશાન બનાવવામાં આવી શકે છે. આ રણનીતિ લેબેનૉન સરહદની અંદર પણ આંતરિક તિરાડો પેદા કરી શકે છે.
પડકારો અને જટિલ ભૂગોળ
જોકે, લેબેનૉન એ ગાઝા નથી. ગાઝા એક નાનો અને ચારે બાજુથી ઘેરાયેલો વિસ્તાર છે, જ્યારે લેબેનૉનની ભૂગોળ અને લશ્કરી માળખું ઘણું જટિલ છે. હિઝબુલ્લાહ પાસે અદ્યતન શસ્ત્રો, મજબૂત નેટવર્ક અને લાંબા સંઘર્ષનો અનુભવ છે. આ જ કારણ છે કે ઈઝરાયલને જમીની સ્તરે કડક પડકાર મળી રહ્યો છે અને આ સંઘર્ષ જલ્દી ખતમ થાય તેવું જણાતું નથી. લેબેનૉનમાં જે થઈ રહ્યું છે તે માત્ર એક બીજું યુદ્ધ નથી. આ જમીનને ખાલી કરવાની, વસ્તીને હટાવવાની અને આખા પ્રદેશની રચના બદલવાની એક ભયજનક રણનીતિ છે. આજે દક્ષિણ લેબેનૉનમાં માત્ર ઇમારતો જ નથી તૂટી રહી, પરંતુ એક આખો સમાજ વિખેરાઈ રહ્યો છે, અને કદાચ આ જ આ યુદ્ધની સૌથી મોટું અને સૌથી પીડાદાયક સત્ય છે.
