- અમેરિકાના ઊંચા ટેરિફથી જો રૂપિયો નબળો પડે તો પણ અમેરિકામાં આપણા માલના ભાવમાં વધારો થશે
ભારતીય રૂપિયો અમેરિકન ડોલર સામે રેકોર્ડ નીચા સ્તરે ઉતરી આવ્યો છે. ગત સપ્તાહે રૂપિયો ૮૮.૮૧ના તળિયે પટકાયો હતો, જે ભારતીય ચલણ માટે એક નવી નીચી સપાટી છે. આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં, રૂપિયો ૩.૫% થી વધુ નબળો પડયો છે, જ્યારે છેલ્લા ૧૨ મહિનામાં, તે લગભગ ૬% ઘટયો છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે, રૂપિયો આટલી ઝડપથી કેમ ઘટી રહ્યો છે? શું આ માત્ર એક કામચલાઉ વધઘટ છે, કે શું રૂપિયાની મજબૂતાઈ ખરેખર નબળી પડી રહી છે?
આ વખતે રૂપિયાની નબળાઈનું સૌથી મોટું કારણ અમેરિકાની નવી નીતિઓ છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં લ્લ-૧મ્ વિઝા ફીમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. પહેલાં, આ ફી ૨,૦૦૦થી ૫,૦૦૦ ડોલરની વચ્ચે હતી, પરંતુ હવે તેને વધારીને ૧૦૦,૦૦૦ ડોલર કરવામાં આવી છે. લ્લ-૧મ્ વિઝા એ છે જેનો ઉપયોગ લાખો ભારતીય આઈટી વ્યાવસાયિકો યુએસમાં કામ કરવા માટે કરે છે. ભારતીય આઈટી કંપનીઓ આ વિઝાનો ઉપયોગ તેમના એન્જિનિયરો અને ટેકનિકલ સ્ટાફને યુએસ મોકલવા માટે કરે છે. ૭૦%થી વધુ લ્લ-૧મ્ વિઝા ભારતીયોને આપવામાં આવતા હોવાથી, આ ફી વધારાની ભારત પર સૌથી વધુ અસર પડશે.
આનો અર્થ એ છે કે આઈટી કંપનીઓએ હવે તેમના કર્મચારીઓને યુએસ મોકલવા માટે નોંધપાત્ર રીતે વધુ ચૂકવણી કરવી પડશે. આની સીધી અસર તેમની આવક અને નફા પર પડશે. વધુમાં, અમેરિકાએ ભારતીય માલ પર ૫૦% આયાત ડયુટી પણ લાદી છે. આનાથી આપણી નિકાસ પર પણ અસર પડશે. ભારતીય કંપનીઓ માટે યુએસ બજારમાં તેમનો માલ વેચવો વધુ ખર્ચાળ અને મુશ્કેલ બનશે.
વિદેશી રોકાણકારોએ પણ ભારતીય શેરબજારમાંથી ભંડોળ પાછું ખેંચવાનું શરૂ કરી દીધું છે. ૨૦૨૫ની શરૂઆતથી, વિદેશી રોકાણકારોએ આશરે રૂ. ૧.૫૦ લાખ કરોડના શેરો વેચ્યા છે. જ્યારે વિદેશી રોકાણકારો ભંડોળ પાછું ખેંચે છે, ત્યારે ડોલરની માંગ વધે છે, જેના કારણે રૂપિયો નબળો પડે છે. યુએસ નીતિઓ અને વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા વેચાણને કારણે રૂપિયો સતત દબાણ હેઠળ છે. રૂપિયાનું નબળું પડવું ફક્ત ભારત પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ અન્ય એશિયન ચલણોને પણ તે અસર કરી રહ્યું છે.
રિઝર્વ બેંક રૂપિયાના ઘટાડાને રોકવાનો સીધો પ્રયાસ કરી રહી નથી. રિઝર્વ બેંકે સરકારી બેંકો દ્વારા સમયાંતરે ડોલર વેચીને થોડી સ્થિરતા પ્રદાન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ખરેખર, જો રિઝર્વ બેંક મોટા પાયે ડોલર વેચે છે, તો દેશના વિદેશી વિનિમય ભંડારમાં ઝડપથી ઘટાડો થશે. ભારતમાં હાલમાં આશરે ૭૦૦ બિલિયન ડોલરનું વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત છે, પરંતુ જો દર મહિને ૧૦-૧૫ બિલિયન ડોલર ખર્ચવામાં આવે, તો આ અનામત પણ ઝડપથી ખતમ થઈ શકે છે. તેથી, રિઝર્વ બેંકની વ્યૂહરચના રૂપિયાને કૃત્રિમ રીતે રોકી રાખવાને બદલે ધીમે ધીમે અને વ્યવસ્થિત રીતે ઘટવા દેવાની છે.
જ્યારે રૂપિયો ઘટે છે, ત્યારે આયાત વધુ મોંઘી બને છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતના લગભગ ૮૫% આયાત કરે છે. રૂપિયાની વર્તમાન નબળાઈ તેલની આયાત પર પ્રતિ લિટર રૂ. ૨.૫-૩ નો વધારાનો બોજ લાદી શકે છે. તેવી જ રીતે, ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓ - જેમ કે મોબાઇલ ફોન, લેપટોપ, ચિપ્સ અને ઘટકો - પણ વધુ મોંઘા થશે. ભારત વાર્ષિક ૬૫-૭૦ બિલિયન ડોલરના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ આયાત કરે છે. રૂપિયાની નબળાઈને કારણે તેમાં ૨-૩% સુધીનો વધારાનો ખર્ચ થઈ શકે છે.
જોકે, ગ્રાહક ફુગાવા પર તેની સીધી અસર એટલી નોંધપાત્ર નહીં હોય. કારણ એ છે કે સરકાર ઘણી વસ્તુઓને સબસિડી આપે છે, અને કંપનીઓ અગાઉથી હેજિંગ કરે છે, અને કિંમતો ધીમે ધીમે ગ્રાહકો સુધી પહોંચે છે. તેમનો અંદાજ છે કે રૂપિયાના ઘટાડાથી ફુગાવા પર ૦.૬-૦.૮% ની અસર થશે. રિઝર્વ બેંકનું વર્તમાન લક્ષ્ય ફુગાવો ૪-૬%ની વચ્ચે રાખવાનું હોવાથી, આ ચિંતાનું મુખ્ય કારણ નથી.
નિષ્ણાતો કહે છે કે રૂપિયાની નબળાઈ સામાન્ય રીતે નિકાસકારોને ફાયદો કરાવે છે. જ્યારે રૂપિયો ઘટે છે, ત્યારે ભારતીય માલ વિદેશમાં સસ્તો થાય છે. પરંતુ આ વખતે પરિસ્થિતિ અલગ છે. અમેરિકાએ ભારતીય માલ પર ૫૦% ટેરિફ લાદ્યો છે. આનો અર્થ એ થયો કે જો રૂપિયો નબળો પડે તો પણ અમેરિકામાં આપણા માલના ભાવમાં વધારો થશે. આઈટી કંપનીઓને પણ ફાયદો નથી થઈ રહ્યો, કારણ કે લ્લ-૧મ્ વિઝા ફીના કારણે તેમના ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ કારણોસર, રૂપિયાના નબળા પડવા છતાં નિકાસકારોને કોઈ રાહત મળી રહી નથી.
