- ભારત પહેલાથી જ વિશ્વના સૌથી મોટા ડેટા ગ્રાહકોમાંનો એક છે, જે વાષક બે-અંકના દરે વધી રહ્યો છે
ગયા અઠવાડિયે, નવી દિલ્હીમાં એઆઈ ઇમ્પેક્ટ સમિટમાં રોકાણના વચનોનો પ્રવાહ જોવા મળ્યો હતો. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે આર્ટિફીશયલ ઈન્ટેલીજન્સ (એઆઈ) અને ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટમાં ૧૧૦ બિલિયન ડોલરના રોકાણની જાહેરાત કરી હતી.
જ્યારે અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝ આગામી દાયકામાં ગ્રીન- પાવર્ડ ડેટા સેન્ટર્સમાં ૧૦૦ બિલિયન ડોલરનું રોકાણ કરશે. કેટલીક વિદેશી કંપનીઓએ પણ ભારત અને અન્ય વિકાસશીલ દેશોમાં આ ક્ષેત્રમાં ભારે રોકાણ કરવામાં રસ દર્શાવ્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, માઇક્રોસોફ્ટે ગયા વર્ષે ૧૭.૫ બિલિયન ડોલર અને હવે વિકાસશીલ દેશોમાં એઆઈ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ માટે ૫૦ બિલિયન ડોલર પ્રતિબદ્ધ કરવાનો ઇરાદો દર્શાવ્યો છે. આ ઓછામાં ઓછું આંશિક રીતે ઊંડા માળખાકીય પરિબળોનો પ્રતિભાવ છે.
ભારત પહેલાથી જ વિશ્વના સૌથી મોટા ડેટા ગ્રાહકોમાંનો એક છે, જે વાર્ષિક બે-અંકના દરે વધી રહ્યો છે. જેમ જેમ આપણે ડેટા સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વના કેટલાક પાસાઓના અમલીકરણ તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ, તેમ તેમ તે સુનિશ્ચિત કરવું યોગ્ય છે કે સ્થાનિક ડેટા સેન્ટરો વર્તમાન અને ભવિષ્યની નિયમનકારી આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ કરવા માટે બનાવવામાં આવે.
ખાનગી રોકાણના વ્યાપક અભાવથી પીડાતા અર્થતંત્રમાં, આ ક્ષેત્રમાં આવા ડેટાનો ઉદભવ આવકારદાયક રાહત હોઈ શકે છે. કદાચ આ જ કારણ છે કે ૨૦૨૬-૨૭ ના કેન્દ્રીય બજેટમાં ભારતમાં ક્લાઉડ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરતી કંપનીઓ માટે ૨૦ વર્ષની કર મુક્તિનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે.
ભારતના વ્યાપક ખાનગી ક્ષેત્રે પણ ગંભીરતાથી વિચાર કરવો જોઈએ કે જો અને જ્યારે તે વિકાસ પામે છે ત્યારે તેઓ આ માળખાકીય સુવિધાનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકે. તેના ફાયદા ફક્ત વિદેશી કંપનીઓ સુધી મર્યાદિત ન હોવા જોઈએ.
તે સંદર્ભમાં, આ અપેક્ષિત ઉત્સાહ કેટલાક સંબંધિત પ્રશ્નો પણ ઉભા કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, પાણી અને વીજળીની ઉપલબ્ધતાનો મુદ્દો ડેટા સેન્ટરની આસપાસની દરેક ચર્ચામાં કેન્દ્રિય છે. પાવર સપ્લાય ખર્ચ ડેટા સેન્ટરના સંચાલનના ૨૦ થી ૪૦ ટકા માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે. ભારતે ખાતરી કરવી જોઈએ કે તેના વીજળીના ટેરિફ સ્પર્ધાત્મક છે અથવા કેપ્ટિવ પાવર પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવા અને જાળવવા માટે સરળ છે.
ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એનર્જી ઇકોનોમિક્સ એન્ડ ફાઇનાન્શિયલ એનાલિસિસ અનુસાર, દેશની હાલની ડેટા સેન્ટર ક્ષમતા ૧.૪ ગીગાવોટ થી વધારીને ૯ ગીગાવોટ કરવાથી દેશની કુલ વીજળીનો લગભગ ૩% વપરાશ થશે. આ ઔદ્યોગિક વીજળી માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. પાણીનો વપરાશ વધુ મોટો પડકાર હશે, કારણ કે ઘણા પ્રદેશો પહેલાથી જ ઔદ્યોગિક, શહેરી અને કૃષિ પાણીના ઉપયોગ પર સંઘર્ષનો સામનો કરી રહ્યા છે.
મહારાષ્ટ્ર અને તમિલનાડુ સહિત ઘણા રાજ્યોએ ડેટા સેન્ટરના બાંધકામને ભારતમાં આકર્ષવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. જો કે, એ યાદ રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે કે મોટા પાયે રોકાણ ફક્ત ત્યારે જ સફળ થશે જો આવા ખર્ચને નફાકારક ગણવામાં આવે. રાજ્ય-નિયંત્રિત બેંકો સહિત નાણાકીય ક્ષેત્ર અને સામાન્ય રીતે સરકાર સંભવિત જોખમો વિશે સતર્ક રહે તે જરૂરી છે.
વિશ્વભરની સરકારો એઆઈની આર્થિક ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરવા માટે દોડી રહી છે જ્યારે નોકરીમાં વિક્ષેપ, નિયમન અને થોડા સમૃદ્ધ દેશો અને કંપનીઓમાં કમ્પ્યુટિંગ શક્તિના વધતા જતા એકાગ્રતાનો સામનો કરી રહી છે ત્યારે ભારત આગામી થોડા વર્ષોમાં ડેટા સેન્ટરો માટે ૨૦૦ બિલિયન ડોલર જેટલું રોકાણ મેળવવાની આશા રાખે છે કારણ કે તે એઆઈનું કેન્દ્ર બનવાની તેની મહત્વાકાંક્ષાઓને વધારે છે.
આ રોકાણો એઆઈ વર્ચસ્વ માટેની વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં મુખ્ય ટેકનોલોજી અને પ્રતિભા આધાર તરીકે ભારત પર ટેક ટાઇટન્સની નિર્ભરતા દર્શાવે છે. જે તેની ડિજિટલ પરિવર્તન મહત્વાકાંક્ષાઓને વેગ આપી શકે છે.
આજે, ભારતને ખુલ્લા, સસ્તા અને વિકાસ-કેન્દ્રિત ઉકેલો શોધતા વૈશ્વિક દક્ષિણ રાષ્ટ્રો માટે વિશ્વસનીય એઆઈ ભાગીદાર તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. ઓક્ટોબરમાં, ગૂગલે દક્ષિણ એશિયાઈ દેશમાં તેનું પ્રથમ એઆઈ કેન્દ્ર સ્થાપિત કરવા માટે આગામી પાંચ વર્ષમાં ભારતમાં ૧૫ બિલિયન ડોલરના રોકાણ યોજનાની જાહેરાત કરી હતી. બે મહિના પછી માઇક્રોસોફ્ટે આગામી ચાર વર્ષમાં ભારતના ક્લાઉડ અને એઆઈ માળખાને આગળ વધારવા માટે ૧૭.૫ બિલિયન ડોલરના એશિયાના સૌથી મોટા રોકાણની જાહેરાત કરી હતી.
આવા રોકાણોને ફક્ત તે લોકો દ્વારા જ મંજૂરી આપવી જોઈએ જેમની પાસે અબજો ડોલરનો દાવ લગાવવા માટે ઉપલબ્ધ રોકડ છે. એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું મહત્વપૂર્ણ છે કે આ રોકાણો કોઈપણ એક ભૌગોલિક પ્રદેશ પર આર્થિક નિર્ભરતા તરફ દોરી ન જાય, પછી ભલે તે એવા દેશો હોય જે ડેટા સેન્ટરોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ચિપ્સ અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પૂરા પાડે છે, અથવા તે દેશો જ્યાં ક્ષમતા ખરીદતી કંપનીઓ સ્થિત છે. આ રોકાણ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ફાયદાકારક છે. જો કે, તે સુનિશ્ચિત કરવું મહત્વપૂર્ણે છે કે તે ટકાઉ પણ છે..
