- આ કરાર અમેરિકા સાથેના વેપાર કરારનો વિકલ્પ નથી. અમેરિકા હજુ પણ મિશ્ર સંકેતો આપી રહ્યું છે
- ભારતે હવે આંતરિક સુધારાઓને વધુ આક્રમક રીતે આગળ ધપાવવા પડશે
ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન (ઈયુ) વચ્ચે બહુપ્રતિક્ષિત મુક્ત વેપાર કરાર (એફટીએ) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. તે તાજેતરના સમયમાં આ પ્રકારનો સૌથી મોટો કરાર છે, જે બે અબજ લોકોનું બજાર બનાવશે.
જો કે, ૧૬મી ભારત- યુરોપિયન યુનિયન સમિટ અને બંને પક્ષોના નેતાઓ વચ્ચેની વાતચીત ફક્ત વેપાર સુધી મર્યાદિત નહોતી. પરસ્પર સહયોગ વધારવા અને સંબંધોને મજબૂત બનાવવા માટે આ પ્રસંગે અન્ય ઘણા કરારો પર પણ હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.
ઉદાહરણ તરીકે, બંને પક્ષોએ ભારત-ઈયુ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના તમામ પાસાઓને આવરી લેતો એક વ્યાપક દસ્તાવેજ તૈયાર કર્યો છે. ભારત અને ઈયુ સંરક્ષણ અને સુરક્ષા પર સહયોગ વધારશે. ગતિશીલતા પર સહયોગ માટે એક વ્યાપક માળખા પર પણ સંમતિ સધાઈ છે.
ભારત અને ઈયુ એકબીજાની પ્રાથમિકતાઓને સમાવવા માટે સેવા ક્ષેત્રમાં ઘણા પેટા-ક્ષેત્રો ખોલશે. ઈયુ એ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ પછીના વર્ક વિઝા આપવાનું પણ વચન આપ્યું છે.
જ્યાં સુધી વેપાર કરારનો સંબંધ છે, તે કાનૂની જરૂરિયાતો પૂર્ણ થયા પછી જ અમલમાં આવશે, પરંતુ તેણે જે સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી છે તે નોંધપાત્ર છે. ૨૦૨૪-૨૫માં ભારત- ઈયુ દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે ૧૩૬.૫૪ બિલિયન ડોલર હોવાનો અંદાજ હતો.
ભારતે તે વર્ષે ૭૫.૮૫ બિલિયન ડોલરના માલની નિકાસ કરી હતી, જ્યારે આયાત ૬૦.૬૮ બિલિયન ડોલર હતી. સ્કેલ જોતાં, વેપાર ઝડપથી વધી શકે છે. ભારત અને ઈયુ વૈશ્વિક જીડીપીમાં ૨૫ ટકા અને વૈશ્વિક વેપારમાં ત્રીજા ભાગનો હિસ્સો ધરાવે છે. બંને પક્ષો વચ્ચે સેવા ક્ષેત્રમાં પણ મજબૂત વેપાર સંબંધ છે.
એ વાત પર સંમતિ થઈ છે કે ઈયુ ભારતમાંથી આયાત કરાયેલા ૯૯.૫ ટકા માલ પર મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ ટેરિફ ઘટાડશે, જ્યારે ભારત ૯૨ ટકાથી વધુ માલ પર ટેરિફ ઉદાર બનાવશે. એકવાર કરાર અમલમાં આવ્યા પછી, ભારત ૩૦% વેપાર કરાયેલા માલ પર ટેરિફ ઘટાડીને શૂન્ય કરશે, અને તેનો અવકાશ ધીમે ધીમે વિસ્તૃત કરવામાં આવશે.
નોંધનીય છે કે યુરોપિયન યુનિયને કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) પર છૂટછાટો આપી નથી. જો કે, તે સંમત થયું છે કે અન્ય કોઈપણ દેશને આપવામાં આવતી સુગમતા ભારતને પણ લંબાવવામાં આવશે.
આ મુક્ત વેપાર કરાર ને અંતિમ સ્વરૂપ આપવું એ એક સફળતા છે અને બંને પક્ષોની નિયમો-આધારિત વૈશ્વિક વ્યવસ્થા પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાને પુનરાવર્તિત કરે છે. જો કે, ભારતે ઓછામાં ઓછા ત્રણ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
પ્રથમ, આ કરાર અમેરિકા સાથેના વેપાર કરારનો વિકલ્પ નથી. અમેરિકા હજુ પણ મિશ્ર સંકેતો આપી રહ્યું છે, પરંતુ ભારતે પરસ્પર ફાયદાકારક કરાર સુધી પહોંચવા માટે પ્રયાસો ચાલુ રાખવા જોઈએ. લાંબા ગાળે અમેરિકા બજારની અક્સેસ ગુમાવવાનું જોખમ ટાળવા માટે આ મહત્વપૂર્ણ છે.
બીજું, ભારતે તેની સમગ્ર વેપાર નીતિની સમીક્ષા કરવી જોઈએ અને ટેરિફમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવો જોઈએ. ભારતે યુરોપ પ્રત્યે ખુલ્લાપણું દર્શાવ્યું છે, તેથી સામાન્ય રીતે ટેરિફ ઘટાડવું હવે સરળ હોવું જોઈએ. વધુમાં, ગુણવત્તા નિયંત્રણ ઓર્ડરનું ફરીથી મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે, જે ખરેખર વેપાર અવરોધો છે.
જો ભારત વૈશ્વિક મૂલ્ય શૃંખલાનો ભાગ બનવા માંગે છે તો આ મહત્વપૂર્ણ છે. હવે તેણે ટ્રાન્સ-પેસિફિક ભાગીદારી માટે વ્યાપક અને પ્રગતિશીલ કરાર જેવી વ્યાપક પ્રાદેશિક વેપાર વ્યવસ્થામાં જોડાવાનું વિચારવું પડશે.
ત્રીજું, ભારતે હવે આંતરિક સુધારાઓને વધુ આક્રમક રીતે આગળ ધપાવવા પડશે. જો ભારતીય વ્યવસાયો વધુ સ્પર્ધાત્મક બનશે તો જ તે વેપાર કરારોનો લાભ મેળવી શકશે. મુક્ત વેપાર કરારની એક સામાન્ય ટીકા એ છે કે તે ભારતીય વ્યવસાયોને લાભ આપતા નથી. આ સ્પર્ધાત્મકતાને કારણે છે. આંતરિક સુધારા ભવિષ્યમાં આવા પરિણામો ટાળવામાં મદદ કરી શકે છે.
