- રોકાણના નિર્ણયોને અસર કરતા મુખ્ય પરિબળોમાં વૈશ્વિક વેપાર મોરચે અનિશ્ચિતતા અને ચીનની વધુ પડતી ક્ષમતાનો સમાવેશ ગણી શકાય
ભારતીય અર્થતંત્ર ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં સ્થિર ભાવે ૭.૪ ટકાના દરે વૃદ્ધિ પામવાનો અંદાજ છે, જેમાં ૨૦૨૪-૨૫માં વૃદ્ધિ દર ૬.૫ ટકા હતો. કોરોના મહામારી પછી ભારતીય અર્થતંત્રનો મુખ્ય વિષય સતત ઉચ્ચ સરકારી મૂડી ખર્ચ રહ્યો છે. મહામારી પછીના આર્થિક સુધારાને ટેકો આપવા ઉપરાંત, વિચાર એ હતો કે ઉચ્ચ સરકારી મૂડી ખર્ચ અને ઝડપી ભૌતિક માળખાગત બાંધકામ ખાનગી રોકાણને આકર્ષિત કરશે. ખાનગી રોકાણ ઘણા વર્ષોથી ધીમું રહ્યું છે, પરંતુ મધ્યમથી લાંબા ગાળામાં ઉચ્ચ આર્થિક વૃદ્ધિ ટકાવી રાખવી જરૂરી છે. જો કે હવે ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણમાં ગતિ પકડવાના પ્રારંભિક સંકેતો છે.
લિસ્ટેડ કંપનીઓ (બેંક, નાણાકીય સેવાઓ, વીમા અને તેલ અને ગેસ કંપનીઓ સિવાય)ના અભ્યાસ દર્શાવે છે કે તેમની સંયુક્ત સ્થિર સંપત્તિમાં વાર્ષિક ધોરણે ૧૩.૧ ટકાનો વધારો થયો છે. આ વધારો ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં, એપ્રિલ અને સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ દરમિયાન થયો હતો, અને છેલ્લા છ વર્ષમાં સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ છે.
તેલ અને ગેસ ક્ષેત્રના સમાવેશથી ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણમાં વધારો વધુ ઝડપી બન્યો છે. આથક સર્વેક્ષણમાં ખાનગી રોકાણમાં સુધારાના સંકેતો પણ પ્રકાશિત થયા છે. મેક્રો સ્તરે, આ હકીકતને પ્રતિબિંબિત કરે છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ના પ્રથમ છ મહિનામાં જીડીપીમાં ગ્રોસ ફિક્સ્ડ કેપિટલ ફોર્મેશનનો હિસ્સો ૩૦.૫ ટકા હતો, જે કોરોના મહામારી પહેલા સરેરાશ ૨૮.૬ ટકા હતો. જોકે, ટકાઉ ઉચ્ચ આર્થિક વૃદ્ધિ હાંસલ કરવા માટે ગ્રોસ ફિક્સ્ડ કેપિટલ ફોર્મેશનમાં નોંધપાત્ર વધારો જરૂરી રહેશે.
ઘણા પરિબળોને કારણે ખાનગી રોકાણ વર્ષોથી મર્યાદિત રહ્યું છે. ૨૦૦૮ના વૈશ્વિક નાણાકીય કટોકટી પછીના વર્ષોમાં, બેંકિંગ અને કોર્પોરેટ બેલેન્સ શીટ્સ પર વધુ પડતા રોકાણ અને ઢીલા ધિરાણ ધોરણો દ્વારા ગંભીર અસર પડી હતી. આ બેવડી બેલેન્સ શીટ સમસ્યાને ઉકેલવામાં ઘણા વર્ષો લાગ્યા. હવે, બેંક અને કોર્પોરેટ બેલેન્સ શીટ બંને સારી સ્થિતિમાં છે. કોરોના મહામારી એ ઘણા વર્ષોથી વિશ્વાસ પણ નબળો પાડયો હતો અને ખાનગી રોકાણને અસર કરી હતી. રોકાણના નિર્ણયોને અસર કરતા અન્ય મુખ્ય પરિબળોમાં વૈશ્વિક વેપાર મોરચે અનિશ્ચિતતા અને ચીનની વધુ પડતી ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે.
યુરોપિયન યુનિયન અને અમેરિકા સહિત અન્ય દેશો સાથેના તાજેતરના વેપાર કરારોએ વેપાર મોરચે થોડી નિશ્ચિતતા પૂરી પાડી છે. જોકે, ચીનની વધારાની ક્ષમતા સંબંધિત જોખમો હજુ પણ છે. ચીન ભારત સહિત વૈશ્વિક બજારોમાં માલ સપ્લાય કરવાનું ચાલુ રાખશે. આ રોકાણના નિર્ણયો પર ભાર મૂકી શકે છે. ક્ષમતાનો ઉપયોગ લગભગ ૭૫% છે, પરંતુ વર્તમાન વાતાવરણમાં, કંપનીઓ મોટા પાયે રોકાણ કરતા પહેલા તેમાં વધુ વધારો જોવાનું પસંદ કરશે.
જોકે ખાનગી રોકાણ વૃદ્ધિના પ્રારંભિક સંકેતો છે, તેને સમર્થનની જરૂર પડશે. સરકારે તાજેતરના મહિનાઓમાં ઘણા સુધારાત્મક પગલાં લીધા છે. આ ગતિ જાળવી રાખવી જરૂરી રહેશે. સરકારી સમિતિઓ નિયંત્રણ મુક્તિ પર કામ કરી રહી છે, અને આ મોરચે પ્રગતિ મધ્યમ ગાળામાં ખાનગી રોકાણનો મુખ્ય નિર્ણાયક રહેશે.
વધુમાં, તાજેતરના મહિનાઓમાં ભારતે વેપાર પ્રત્યે વધુ ખુલ્લી ભાવના દર્શાવી છે, પરંતુ પસંદગીના વેપાર કરારોથી આગળ વધવાના પ્રયાસો કરવા જોઈએ. એ યાદ રાખવું જોઈએ કે નિકાસ અથવા બાહ્ય માંગ રોકાણ અને વૃદ્ધિનું મુખ્ય ચાલકબળ હોઈ શકે છે. આ માટે કસ્ટમ્સ અને ટેરિફમાં નોંધપાત્ર સુધારાની જરૂર પડશે. તેથી, ખાનગી રોકાણમાં તાજેતરના વધારાને મધ્યમ ગાળામાં ભારતના વિકાસ માર્ગને કેવી રીતે ટેકો મળે છે તે નિર્ણાયક રહેશે.
ભારતનું ખાનગી ક્ષેત્ર ઐતિહાસિક રીતે જોખમ-પ્રતિરોધક અને ટેકનોલોજી લાઇસન્સિંગ અથવા આયાતમાં આરામદાયક રહ્યું છે, પણ સંશોધન અને વિકાસના પ્રાથમિક એન્જિન તરીકે ઉભરી શક્યું નથી. વૈશ્વિક ટેકનોલોજી લેન્ડસ્કેપ વિભાજીત થઈ રહ્યું હોય તેવું લાગે છે, અને ભારત હવે અન્ય કોઈ દેશ પર આધાર રાખવાનું પોસાય તેમ નથી. ભારતની મેક્રોઇકોનોમિક સ્થિરતા મોટા પાયે રોકાણ આકર્ષવા માટે કેમ પૂરતી નથી. પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો તેમના રોકાણો પાછા ખેંચી રહ્યા છે, અને અન્ય પુરાવા સૂચવે છે કે ઘણા શ્રીમંત ભારતીયો દેશ છોડીને અન્ય સ્થળોએ જઈ રહ્યા છે. ટુંકમાં, આપણે આપણા પોતાના ઘરને વ્યવસ્થિત કરવા માટે ઘણું બધું કરવાની જરૂર છે.
