- વર્તમાન ભાવોની દ્રષ્ટિએ, અર્થતંત્ર રૂ.357.14 લાખ કરોડના કદ સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે
રાષ્ટ્રીય આંકડાકીય કાર્યાલય દ્વારા ગત સપ્તાહે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (જીડીપી) નો પ્રથમ આગોતરો અંદાજ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. તે દર્શાવે છે કે દેશનું અર્થતંત્ર ૨૦૨૫-૨૬ માં વાસ્તવિક દ્રષ્ટિએ ૭.૪ ટકાના દરે વૃદ્ધિ હાંસલ કરી શકે છે. આ મોટાભાગે બજારના અંદાજો સાથે સુસંગત છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંકે ચાલુ વર્ષ માટે ૭.૩ ટકાના વિકાસ દરનો અંદાજ મૂક્યો હતો. પ્રથમ છ મહિનામાં અર્થતંત્ર ૮ ટકાના દરે વધ્યું હોવાથી, એવી અપેક્ષા છે કે બીજા છ મહિનામાં વૃદ્ધિ દર થોડો ઓછો હોઈ શકે છે.
આ હોવા છતાં, મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં ૭.૪ ટકાનો અંદાજિત વિકાસ પ્રભાવશાળી છે અને ગયા વર્ષના ૬.૫ ટકાના વિકાસ દર કરતા પણ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. ઉચ્ચ વાસ્તવિક વિકાસ દર પણ આંશિક રીતે નીચા ફુગાવાના દરને કારણે છે. વર્ષ માટે નોમિનલ વૃદ્ધિ ૮ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે. બજેટ ગણતરી માટેનો આધાર બનતા પહેલા આગોતરા અંદાજમાં નોમિનલ વૃદ્ધિ પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવી છે.
વર્તમાન ભાવોના સંપૂર્ણ સંદર્ભમાં, અર્થતંત્ર રૂ. ૩૫૭.૧૪ લાખ કરોડના કદ સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જે ૨૦૨૫-૨૬ના બજેટમાં અંદાજવામાં આવેલા સ્તર કરતા થોડું વધારે છે. જોકે, નબળા મહેસૂલ વૃદ્ધિને કારણે જીડીપીના ૪.૪ ટકાના દરે રાજકોષીય ખાધને નિયંત્રિત કરવી હજુ પણ પડકારજનક હોઈ શકે છે. સરકાર આગામી નાણાકીય વર્ષથી દેવાથી જીડીપી ગુણોત્તરને રાજકોષીય લક્ષ્ય તરીકે અપનાવી રહી હોવાથી, હવે નોમિનલ વૃદ્ધિ પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવશે.
આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં ફુગાવો તેના વર્તમાન નીચા સ્તરથી વધવાની ધારણા છે, જે નોમિનલ વૃદ્ધિને સુધારવામાં મદદ કરશે. એ પણ નોંધનીય છે કે રાષ્ટ્રીય આંકડાકીય કાર્યાલય આવતા મહિને સુધારેલા આધાર સાથે નવી જીડીપી શ્રેણી બહાર પાડશે. એવા અહેવાલ છે કે આ વર્તમાન શ્રેણી અંગે અર્થશાસ્ત્રીઓ અને વિશ્લેષકો દ્વારા વર્ષોથી ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓને દૂર કરશે. આંકડા વિભાગ ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક માટે એક નવી શ્રેણી પણ બહાર પાડશે. આમ, સમગ્ર ભારતમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિ અને કિંમતો માપવાની રીતમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થઈ શકે છે.
આધાર વર્ષમાં ફેરફાર અને જીડીપી માપવાની પદ્ધતિમાં ફેરફાર છતાં, એવું માનવું મુશ્કેલ નથી કે આગામી નાણાકીય વર્ષ વધુ પડકારજનક હોઈ શકે છે. સરકાર આગામી વર્ષનું સંચાલન કેવી રીતે કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે તે થોડા અઠવાડિયા બાદ આવનાર બજેટમાં સ્પષ્ટ થઈ જશે. પડકારો મુખ્યત્વે બાહ્ય મોરચાથી ઉદ્ભવી રહ્યા છે. મહિનાઓ સુધી વાટાઘાટો છતાં, અમેરિકા સાથે વેપાર કરાર અનિશ્ચિત રહે છે. પરસ્પર ફાયદાકારક કરાર કેટલી ઝડપથી થાય છે તેના પર ઘણું નિર્ભર રહેશે.
ભારત યુરોપિયન યુનિયન સાથે મુક્ત વેપાર કરારના વહેલા નિષ્કર્ષની પણ આશા રાખી રહ્યું છે. આ બંને કરારો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો અમેરિકા સાથે વેપાર કરારમાં વિલંબ થાય છે, તો ચુકવણી સંતુલનના મોરચે પડકારો ઉભરી શકે છે, જે રૂપિયા પર દબાણમાં પણ પ્રતિબિંબિત થઈ રહ્યા છે. જો ભારતને અમેરિકામાં નિકાસમાં નોંધપાત્ર નુકસાન થાય છે, તો તે સીધા અને પોર્ટફોલિયો વિદેશી રોકાણ બંનેને અસર કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારોએ ૨૦૨૫ માં ૧૮ બિલિયન ડોલરથી વધુ મૂલ્યના ભારતીય શેર વેચ્યા હતા.
તાજેતરના વર્ષોમાં ઉચ્ચ સરકારી મૂડી ખર્ચ વૃદ્ધિને આગળ ધપાવતા પરિબળોમાંનું એક રહ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે દેવાને આધાર અથવા લક્ષ્ય તરીકે અપનાવવાથી ખાધના કદને નિયંત્રિત કરવામાં વધુ સુગમતા મળશે, પરંતુ મૂડી ખર્ચનું સ્તર અને વૃદ્ધિ ટકાવી શકાય છે કે કેમ તે જોવાનું બાકી છે. વધુમાં, સ્થાનિક મોરચે સુધારાઓ પર નવેસરથી ભાર મૂકવામાં આવે તેવા સંકેતો છે. ટૂંકમાં આગામી નાણાકીય વર્ષમાં વૃદ્ધિ ગતિ જાળવી રાખવા માટે વધુ પ્રયાસોની જરૂર પડશે.
