- વેચાણવેરો - સોહમ મશરુવાળા
ભારતના GST કાયદા હેઠળ સપ્લાય વેલ્યુ નક્કી કરવું એ સૌથી મહત્ત્વનું પાસું છે. ઘણી વખત વેપારીઓ ગ્રાહકોને ડિસ્કાઉન્ટ આપે છે. વિવિધ પ્રકારના ડિસ્કાઉન્ટ પ્રચલિત છે જેમ કે પ્રોમ્પ્ટ પેમેન્ટ પર ડિસ્કાઉન્ટ, ટ્રેડ ડિસ્કાઉન્ટ, ફેસ્ટિવલ ઓફર, કોમ્બો ઓફર વગેરે. પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે આ પ્રકારના ડિસ્કાઉન્ટ પર GST કેવી રીતે ગણવો ? GST ક્ષેત્રમાં Post-sale discounts/secondary discounts એ ઘણાં વર્ષોથી પડકારરૂપ મુદ્દો રહ્યો છે. વ્યાપારી વ્યવહારો અને GST ડિપાર્ટમેન્ટ વચ્ચે સતત વિવાદ થતાં, 56 મું GST Council સંમેલન ત્યાંનું નિય પ્રમુખ પાસ પડાવવા માટે અનુરોધ કર્યો. તેનું પરિણામ છે Circular 251/08/2025 - GST (12 સપ્ટેમ્બર 2025). આજના લેખમાં તેની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
કાયદાકીય પૃષ્ઠભૂમિ
કલમ ૧૫(૩) અનુસાર જો સપ્લાય પહેલાં અથવા સપ્લાય સમયે ડિસ્કાઉન્ટ આપવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું હોય, એન તે ઇન્વૉઇસમાં સ્પષ્ટ દર્શાવવામાં આવ્યું હોય, તો તે વેલ્યૂમાંથી ઘટાડવામાં આવી શકે છે. પરંતુ પોસ્ટ-સેલ-ડિસ્કાઉન્ટ માટે ફક્ત એ જ સ્થિતિમાં ઘટાડો થઇ શકે જો recipient એ તો proportionate ITC રીવર્સ કરી હોય.
નાણાકીય/Commercial ક્રેડિટ નોંધો
CBIC એ સ્પષ્ટ કર્યું કે જો Supplier એ Financial અથવા Commercial Credit note જારી કર્યું હોય અને તે Credit note માં ટેક્સ કંપોનન્ટ ન હોય, તો Supplier ને Output taxટ લાયબિલિટી ઘટાડવાની પરવાનગી ન મળે. પરિણામે recipient ને તે discount ના પ્રમાણે ITC રીવર્સ કરવાની જરૂર નથી, કારણ કે મૂળ ટ્રાન્સએક્શન વેલ્યૂ અને ટેક્સ લાયબિલિટી અસંશોધિત રહે છે.
ચેઇનમા ડિસ્કાઉન્ટ
ઉત્પાદક દ્વારા તેનાા ડિલર/વિતરકને આપવામાં આવતી વેચાણ પછીની ડિસ્કાઉન્ટને ડીલર દ્વારા અંતિમ ગ્રાહકને તેના દ્વારા ઉત્પાદિત માલના સપ્લાય માટેના નાણાકીય મૂલ્ય તરીકે, ડીલર દ્વારા અંતિમ ગ્રાહકને આપવામાં આવતી ચૂકવણી તરકે ગણવામાં ન આવે તે બાબતે સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે છે. જો ઉત્પાદક અને અંતિમ ગ્રાહક વચ્ચે કોઈ પ્રત્યક્ષ કરાર ન હોય, તો ઉત્પાદકથી વેપારી અને વેપારીથી ગ્રાહક એ બે અલગ ટ્રાન્ઝેકશન છે અને તે મુખ્ય-થી-મુખ્ય આધાર પર છે. આ સ્થિતિમાં ઉત્પાદક દ્વારા આપેલો ડિસ્કાઉન્ટ માત્ર વેચાણ કીમત ઘટાડો છે, તે કોઈ ડિસ્કાઉન્ટ ને વધારાની અવેજ રૂપે ગણવામાં ન આવે. પરંતુ જો ઉત્પાદક અને અંતિમ ગ્રાહક વચ્ચેનો કરાર હોય અને ડિસ્કાઉન્ટનો નિર્ધારણ ગ્રાહક કરાર વિનિયોગ હોય (જેમ કે ઉત્પાદક એ ડીલર ને નિવેદન આપે છે કે એ વસ્તુ ડિસ્કાઉન્ટ પર આપે છે), તો તે ડિસ્કાઉન્ટ એ ડીલર દ્વારા ગ્રાહકને સપ્લાય માટે પ્રેરિત કરે છે અને તે consideration માં સમાવિષ્ટ થશે.
ડિસ્કાઉન્ટ ને સેવા રૂપે ગણવાની પરિસ્થિતિજો dealer માત્ર વેચાણ પ્રોત્સાહન માટે સામાન્ય રીતે પોસ્ટ-સેલ ડિસ્કાઉન્ટ મેળવે છે અને એના માટે કોઈ અલગ પ્રોમોશનલ કામ ન કરતું હોય, તો એ ડિસ્કાઉન્ટ એ વસ્તુની વેચાણ કીમત ઘટાડે છે અને તે સેવાની સપ્લાય રૂપે ગણાતી નથી. પરંતુ જો dealer એ advertising, co-branding, display drive અથવા customer support service જેવી સેવા અલગ agreement અનુસાર આપે છે અને manufacturer એ માટે સ્પષ્ટ consideration નિર્ધારિત કર્યું હોય, તો એ ડિસ્કાઉન્ટ એ સેવાની સપ્લાય રૂપે ગણાશે અને તે પર GST લાગશે.
