- ભારત 2033 સુધીમાં ઓછામાં ઓછા પાંચ સ્વદેશી રીતે ડિઝાઇન કરેલા નાના મોડયુલર રિએક્ટર રાખવાનું લક્ષ્ય રાખે છે
- પરમાણુ ઊર્જા મિશન માટે રૂ. 20,000 કરોડની રકમ ફાળવાઈ, આ મિશનનો ધ્યેય હાલની પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા વધારવાનો
યુરેનિયમ ખાણકામ, આયાત, પ્રક્રિયા અને પરમાણુ ઊર્જા ઉત્પાદન પર દાયકાઓ જૂની સરકારી એકાધિકારનો અંત લાવવા અને તેમાં ખાનગી ક્ષેત્રની કંપનીઓને ભાગીદારી આપવા માટે પહેલ કરવાની સરકાર યોજના ધરાવે છે. આ પોતે જ એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન રજૂ કરે છે. નીતિગત પરિવર્તનનો પ્રથમ સંકેત કેન્દ્રીય બજેટમાં જોવા મળ્યો જેમાં ૨૦૪૭ સુધીમાં દેશની પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતાને ૧૦૦ ગીગાવોટ સુધી વધારવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. આને ધ્યાનમાં રાખીને, નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારામને પરમાણુ ઊર્જા મિશનની જાહેરાત કરી અને તેના માટે રૂ. ૨૦,૦૦૦ કરોડની રકમ ફાળવી છે. આ મિશનનો ધ્યેય દેશની હાલની પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતાને ૮.૧૮ ગીગાવોટના વર્તમાન સ્તરથી આગળ વધારવાનો છે. તાજેતરની ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે આબોહવા પરિવર્તનનો સામનો કરવા, ઊર્જા સ્ત્રોતોનું વૈવિધ્યકરણ કરવા અને અશ્મિભૂત ઇંધણ પર દેશની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં પરમાણુ ઊર્જાની ભૂમિકાને માન્યતા આપવામાં આવી રહી છે.
દાયકાઓથી, સરકારે કિરણોત્સર્ગ સલામતી, પરમાણુ સામગ્રીના દુરુપયોગ અને વ્યૂહાત્મક સુરક્ષાને ટાંકીને આ ક્ષેત્ર પરના તેના નિયંત્રણને વાજબી ઠેરવ્યું છે. ન્યુક્લિયર પાવર કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડ દેશમાં પરમાણુ પ્લાન્ટનું એકમાત્ર સંચાલક હતું. જોકે, દેશમાં ઊર્જા સંક્રમણની વધતી જતી જરૂરિયાત નીતિગત ફેરફારોને શક્ય બનાવી રહી છે. લગભગ ૭૬,૦૦૦ ટનના સ્થાનિક યુરેનિયમ ભંડાર ભવિષ્યની માંગના માત્ર એક નાના ભાગને પૂણ કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, આયાત અને પ્રક્રિયા ક્ષમતાનું વિસ્તરણ જરૂરી બનશે. આ સંદર્ભમાં, ખાનગી ભાગીદારી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ફક્ત તેના આધારે સપ્લાય ચેઇન બનાવવામાં આવશે, મૂડીનો પ્રવાહ નક્કી કરવામાં આવશે અને પ્રોજેક્ટ અમલીકરણને વેગ આપવામાં આવશે.
આ માટે, સરકારે કાનૂની ફેરફારો કરવા પડશે. પરમાણુ ઊર્જા કાયદામાં સુધારો કરીને જ ન્યુક્લિયર પાવર કોર્પોરેેશનનો એકાધિકાર સમાપ્ત કરી શકાય. અને ખાનગી ઉદ્યોગપતિઓને પરમાણુ ઊર્જા ઉત્પાદન સાથે જોડી શકાય. પરમાણુ નુકસાન કાયદા માટે નાગરિક જવાબદારી કાયદામાં પણ એટલા જ મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો છે. ભારત-અમેરિકા પરમાણુ કરાર પછી પણ, હાલની સપ્લાયર-જવાબદારી જોગવાઈઓએ વૈશ્વિક પરમાણુ કંપનીઓને નિરાશ કરી છે. કોઈપણ સુધારામાં અકસ્માતના કિસ્સામાં પર્યાપ્ત વળતરની જરૂરિયાતને સંતુલિત કરવી જોઈએ અને એક એવું માળખું બનાવવું જોઈએ જે રોકાણ અથવા ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરને નિરાશ ન કરે.
ભારત ૨૦૩૩ સુધીમાં ઓછામાં ઓછા પાંચ સ્વદેશી રીતે ડિઝાઇન કરેલા નાના મોડયુલર રિએક્ટર રાખવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. ભારત નાના રિએક્ટરને પણ અપગ્રેડ કરી રહ્યું છે, જે મૂળભૂત રીતે ૨૨૦ મેગાવોટના દબાણયુક્ત ભારે પાણીના રિએક્ટર છે. આનાથી જમીનની જરૂરિયાત ઓછી થશે. આવા રિએક્ટર ઉદ્યોગોની નજીક કેપ્ટિવ બાંધકામ માટે આદર્શ માનવામાં આવે છે. નાના મોડયુલર રિએક્ટર અને ભારત નાના રિએક્ટર એકસાથે નવીનીકરણીય ઊર્જાને પૂરક બનાવી શકે છે, કારણ કે તેઓ એવા વિસ્તારોમાં ઊર્જા પૂરી પાડી શકે છે જ્યાં પરંપરાગત મોટા પ્લાન્ટ યોગ્ય નથી.
ઘણીવાર એવું જોખમ રહેલું છે કે પરમાણુ પ્રોજેક્ટ ઓવરરન થઈ શકે છે, લાઇસન્સિંગ સમસ્યાઓ અને ગ્રીડ કિંમત નિર્ધારણ વિવાદોનો સામનો કરી શકે છે. વધુમાં, તે સામાન્ય રીતે મૂડી-સઘન હોય છે અને પૂર્ણ થવામાં લાંબો સમય લે છે. ભારતના ઝડપથી વિકસતા પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્ર પર નજર રાખતા ખાનગી રોકાણકારોએ પરમાણુ સંપત્તિના લાંબા ગાળાના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને ભંડોળ એકત્ર કરવાની નવીન રીતો અપનાવવાની જરૂર છે. સરકાર રોકાણોને જોખમમુક્ત કરવા માટે વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ અને સોવરેન ગેરંટી જેવા પગલાં પણ વિચારી શકે છે.
