- અલ્પવિરામ
- સોનાનો ભાવ આસમાને અડી તો ગયો, પણ ઝવેરી બજારોમાંથી ગ્રાહક ક્યાં ગાયબ થઈ ગયો?
ગુજરાતીઓ સહિત ભારતીયો હવે વિદેશના મોહથી મુક્ત થવા લાગ્યા છે. એક જમાનો હતો કે કોઈ વિદેશ જાય એટલે અખબારોમાં વિદેશગમન એવા શીર્ષકથી ફોટા સાથે લોકો જાહેરખબર છપાવતા. વિદેશ જનારાઓના સન્માન થતાં. આ વાત સન ૧૯૭૫ સુધીની છે. તેઓ સન્માન કાર્યક્રમમાં સંબોધન પણ કરતા. હવે તો શેરીએ શેરીએ કોઈક તો વિદેશ જનારા કે ગયેલા કે ત્યાં રોકાયેલા હોય જ છે. આ સમાચાર પહેલી નજરે ચોંકાવનારા છે કે ગયા વર્ષે વિદેશ જતા આપણા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ૨૫ ટકાનો ઘટાડો થયો છે. જ્યારે અમેરિકા જતા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ૩૬ ટકાનો ઘટાડો થયો છે અને કેનેડા જતા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ૩૪ ટકાનો ઘટાડો થયો છે. બ્રિટનમાં પણ પરિસ્થિતિ લગભગ આવી જ છે. આ આંકડા વર્ષ ૨૦૨૪ માટેના છે. હજુ તો ટ્રમ્પ યુગ દરમિયાન થયેલી ઉથલપાથલના આંકડા બહાર આવશે, ત્યારે તે વધુ આઘાતજનક હશે.
એક સમય હતો જ્યારે વિદ્યાર્થીઓમાં વિદેશમાં ભણવા જવાનો જુસ્સો ચરમસીમાએ હતો. દર વર્ષે, માતા-પિતા પોતાનાં બાળકોને પોતાની મહેનતના પૈસા ખર્ચીને અને પોતાના ખર્ચમાં ઘટાડો કરીને વિદેશમાં અભ્યાસ માટે મોકલતા હતા. કેટલીક જગ્યાએ ખેતીની જમીન વેચીને અને મકાનો ગીરવે મૂકીને બાળકોને અભ્યાસ માટે વિદેશ મોકલવાના કિસ્સાઓ પણ પ્રકાશમાં આવેલા છે. હકીકતમાં, દેશમાં બેંકોમાંથી શિક્ષણ લોન મેળવવાની સુવિધાએ વિદ્યાર્થીઓનો વિદેશ પ્રવાસ પણ સરળ બનાવ્યો. દર વર્ષે લાખો વિદ્યાર્થીઓ સોનેરી સપનાં સાથે વિદેશ જતા હતા. આ જુસ્સો ખાસ કરીને પંજાબમાં જોવા મળ્યો, જ્યાં સમગ્ર ભારતમાંથી સાઠ ટકા વિદ્યાર્થીઓ કેનેડા-અમેરિકા વગેરે દેશોમાં જતા હતા. એ જરૂરી નહોતું કે આ બધા વિદ્યાર્થીઓ તેજસ્વી હોય અને તેમને વિશ્વની ટોચની યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રવેશ મળી રહ્યો હોય. આમાં, ઘણી યુનિવર્સિટીઓ એવી છે જે ફક્ત વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી પૈસા પડાવવાના હેતુથી ચલાવવામાં આવે છે.
તે જ સમયે, કેટલીક યુનિવર્સિટીઓ એવી હતી જે ગેરકાયદે લોકોને વિદેશ મોકલતા એજન્ટો માટે આવકનો સ્રોત બની રહી હતી. યુવાનોને વિદ્યાર્થીઓ તરીકે મોકલીને તેમની પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં પૈસા વસૂલવામાં આવી રહ્યા હતા. હકીકતમાં, ધીમે ધીમે વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના માતાપિતા વાસ્તવિકતા સમજવા લાગ્યા. તેમને ખ્યાલ આવ્યો કે તેઓ કોઈક રીતે ઘણા પૈસા ખર્ચીને ડિગ્રી મેળવી શકે છે, પરંતુ તે નોકરી કે ગ્રીન કાર્ડની ગેરંટી નહોતી. હા, કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ કોઈક રીતે નાની નોકરી કરીને પોતાનો અભ્યાસ ખર્ચ ઉઠાવ્યો અને ઘરનું દેવું ચૂકવ્યું.
હકીકતમાં, ધીમે ધીમે યુએસ, બ્રિટિશ અને કેનેડિયન સરકારોના પૂર્વગ્રહો અને પ્રાથમિકતાઓએ વિદ્યાર્થીઓને મુશ્કેલ વાસ્તવિકતાનો સામનો કરવા માટે મજબૂર કર્યા. એજન્ટો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને બતાવવામાં આવેલા ગુલાબી ચિત્રની વાસ્તવિકતા પ્રકાશમાં આવવા લાગી. આ ઉપરાંત, કોરોના સમયગાળા પછી ભાંગી પડેલી અર્થવ્યવસ્થા, આકર્ષક નોકરીની ઓફરોમાં ઘટાડો, વિઝા મેળવવામાં મુશ્કેલીઓ, આ દેશોના ગોરા લોકો દ્વારા ભારતીયો પર વધતા હુમલાઓએ વિદ્યાર્થીઓમાં નિરાશાની સ્થિતિ ઊભી કરી. ગયા વર્ષે, અમેરિકામાં વંશીય અલગતાવાદીઓ દ્વારા ઘણા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ પર હુમલો કરવામાં આવ્યા હતો. ઘણા વિદ્યાર્થીઓ માર્યા ગયા અને ઘણા ઘાયલ થયા.
કેનેડા અને બ્રિટનમાં ભારત વિરોધી ઝુંબેશ અને કેનેડામાં જસ્ટિન ટ્રુડોના ભારત વિરોધી વલણથી પણ વિદ્યાર્થીઓનો ભ્રમ તૂટી ગયો. જો તમે આ રીતે જુઓ તો, વિદેશી હુંડિયામણ કમાવાને બદલે, આપણે દર વર્ષે આ દેશોમાં અબજો રૂપિયા મોકલી રહ્યા હતા. બીજી બાજુ, વિદ્યાર્થીઓ વિદેશ જવાથી નિરાશ થઈ રહ્યા છે તેનું સકારાત્મક પાસું એ છે કે હવે આ પ્રતિભાઓ દેશમાં રહીને રાષ્ટ્રના વિકાસમાં યોગદાન આપી શકે છે. કુદરતનો નિયમ છે કે છોડ ફક્ત અનુકૂળ વાતાવરણને કારણે જ તેની ફળદ્રુપ જમીનમાં ખીલે છે. આપણા નીતિ નિર્માતાઓની નિષ્ફળતા છે કે આઝાદીના સાત દાયકા પછી પણ આપણે દેશને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની યુનિવર્સિટીઓ પ્રદાન કરી શક્યા નથી. સામાન્ય શિક્ષણમાં કૌશલ વિકાસની ગુણવત્તા વિકસાવી શક્યા નથી.
વિદ્યાર્થીઓની સરકારી નોકરી મેળવવાની ઇચ્છા સામે સર્જનાત્મક વિકલ્પો પૂરા પાડી શક્યા નહીં. અમેરિકાની સિલિકોન વેલીથી લઈને બધી મોટી ૈં્ સંબંધિત કંપનીઓ ભારતીય પ્રતિભાઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહી છે. આખરે આપણે દેશમાં ભારતીય પ્રતિભાઓને એવું વાતાવરણ કેમ પૂરું પાડી શકતા નથી, જેથી તેઓ નવી શોધો અને સંશોધન દ્વારા દેશને લાભ આપી શકે? ભારત વિશ્વનો સૌથી મોટો યુવા વસ્તી ધરાવતો દેશ છે. જો આપણે તેમની ક્ષમતાઓ અને પ્રતિભાનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરી શકતા નથી, તો તે આપણી મોટી નિષ્ફળતા છે.
સોનાની ચમકથી આંખો વધુ પડતી અંજાઈ ગઈ છે
સન ૨૦૨૫માં સોનું શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતી સંપત્તિ રહી છે અને જાન્યુઆરીથી તેની કિંમત યુએસ ડોલરના સંદર્ભમાં ૨૮ ટકા વધીને રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. ભારતમાં, તે પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ ૧ લાખ રૂપિયાના સ્તરને વટાવી ગયું છે. જોકે, છ આંકડાનો ખેલ પાર કર્યા પછી પ્રોફિટ બુકિંગ શરૂ થયું. ગયા મહિને ભાવમાં ઘણી વધઘટ થઈ હતી. આ માટે અમેરિકાની ટેરિફ નીતિનું અનિશ્ચિત વલણ આંશિક રીતે જવાબદાર હતું.
'લિબરેશન ડે' પછી સોનાના ભાવમાં તેજી આવ્યા બાદ રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ટેરિફ મુદ્દે પોતાનું વલણ નરમ પાડતા સોનાના ભાવમાં થોડો ઘટાડો થયો, પરંતુ સતત મેક્રોઇકોનોમિક અનિશ્ચિતતા અને વૈશ્વિક ફુગાવામાં વધારો થવાની અપેક્ષાઓ વચ્ચે ભાવમાં સુધારો થયો છે. ફુગાવા અને વ્યાપક મેક્રો અનિશ્ચિતતા સામે પરંપરાગત હેજ તરીકે કેન્દ્રીય બેંકોથી લઈને સામાન્ય ઘરો સુધી દરેક વ્યક્તિ સોનાનો ઉપયોગ કરે છે. અલબત્ત, મોટાભાગની કેન્દ્રીય બેંકોએ તેમના સોનાના ભંડારમાં વધારો કર્યો છે. જોકે આ પ્રક્રિયા ટેરિફને લગતી અનિશ્ચિતતા પહેલાં ઘણા સમય પહેલા શરૂ થઈ હતી, પરંતુ યુએસ સરકારના પગલાંથી સર્જાયેલી અનિશ્ચિતતાએ તેની આકર્ષણમાં વધારો કર્યો છે.
તાજેતરના દિવસોમાં, યુએસ ટેરિફ નીતિની અસ્થિરતાને કારણે ભાવમાં દિવસમાં ત્રણથી ચાર વખત ફેરફાર થયા છે. શક્ય છે કે યુએસ ટેરિફમાં વધુ વધારો અને યુએસ ભાગીદાર દેશો તરફથી બદલો લેવાના ટેરિફ સપ્લાય ચેઇન પર અસર કરી શકે છે અને ગ્રાહકો માટે સોનાના ભાવમાં વધુ વધારો કરી શકે છે. કેટલાક કોમોડિટી વેપારીઓનો અંદાજ છે કે ટેરિફ યુદ્ધના પરિણામે સોનાના ભાવ ડોલરના સંદર્ભમાં ૨૫ ટકા સુધી વધી શકે છે. ડોલર સાથેનો તેનો સંબંધ અન્ય સંભવિત અસરો તરફ દોરી શકે છે. કડવી હકીકત એ પણ છે કે ઝવેરી બજારમાંથી ગ્રાહક ગાયબ થઈ ગયો છે.
ભારત સરકાર પાસે લગભગ ૮૭૬ ટન સોનું છે અને પરિવારો પાસે લગભગ ૨૫,૦૦૦ ટન સોનું છે. એ નોંધવું અગત્યનું છે કે સ્ટોક અને બોન્ડથી વિપરીત, સોનું ધાતુ તરીકે કંઈ આપતું નથી. પરંતુ આ જ્વેલરી ઉદ્યોગનો પાયો છે. આ અસ્થિર પરિસ્થિતિઓમાં ઉદ્યોગે તેની ઇન્વેન્ટરીનું કાળજીપૂર્વક સંચાલન કરવાની જરૂર છે, કારણ કે છૂટક કિંમતો રોજિંદા ખર્ચ સાથે જોડાયેલી હોય છે, પરંતુ ઇન્વેન્ટરી મહિનાઓ અગાઉથી બનાવવામાં આવે છે. આનાથી નફા પર અસર પડશે. આ ઉપરાંત, ગોલ્ડ લોન પણ રોકડ એકત્ર કરવાની એક લોકપ્રિય રીત છે.રેટિંગ એજન્સી ICRA અનુસાર, ગોલ્ડ લોન માર્કેટ ૨૦૨૪-૨૫માં ૭૬ ટકા વધવાની ધારણા છે અને ચાલુ વર્ષમાં તે ૧૦ લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે.
