- અલ્પવિરામ
- રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના સેન્ટ્રલ બોર્ડે કેન્દ્ર સરકારને અંદાજે 2.70 લાખ કરોડ રૂપિયાના રેકોર્ડ સરપ્લસ ટ્રાન્સફરને મંજુરી આપી છે. મંદીના માહોલ વચ્ચે આ એક ચમત્કાર છે
સંજય ગુપ્તા. સીપીઆઈ (માઓવાદી)ના મહાસચિવ અને આ સંગઠનના સશસ્ત્ર મોરચાના નેતા બસવ રાજુ, તેમના ૨૬ સાથીઓ સાથે છત્તીસગઢના અબુઝમાડના ગાઢ જંગલોમાં માર્યા ગયા. તેમની નાબૂદીથી એ વિશ્વાસ વધ્યો છે કે આવતા વર્ષે માર્ચ સુધીમાં માઓવાદનો નાશ થઈ જશે, જેમ કે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી છેલ્લાં બાર વરસથી કહી રહ્યા છે. સન ૨૦૧૯માં જ્યારે તેઓ ગૃહમંત્રી બન્યા ત્યારે તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે તેઓ આંતરિક સુરક્ષા માટે માથાનો દુખાવો અને વિકાસ કાર્યમાં અવરોધ બનેલા માઓવાદીઓની કમર તોડી નાખવાનું કામ કરશે. તેમણે માઓવાદનો અંત લાવવાના પોતાના સંકલ્પને વારંવાર પુનરાવર્તિત કર્યો છે. એટલું જ નહીં, પરંતુ માઓવાદી પ્રભાવિત વિસ્તારોની મુલાકાત પણ લેતા રહ્યા અને માઓવાદી આતંકથી પ્રભાવિત રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ અને પોલીસ વડાઓ સાથે વાતચીત પણ કરતા રહ્યા.
માઓવાદને ખતમ કરવાના તેમના દ્રઢ નિર્ધાર સાથે, રાજ્ય પોલીસે કેન્દ્રીય સુરક્ષા દળો અને છત્તીસગઢમાં માઓવાદીઓનો સામનો કરવા માટે ખાસ રચાયેલ જિલ્લા રિઝર્વ ગાર્ડ સાથે મળીને માઓવાદીઓ પર દબાણ લાવવાનું શરૂ કર્યું. છત્તીસગઢમાં ભાજપની સરકાર બન્યા પછી આ દબાણ વધી ગયું. સુરક્ષા દળોએ છત્તીસગઢના એક મોટા વિસ્તારમાં માઓવાદી આતંકનો અંત લાવી દીધો છે અને તેને માઓવાદથી મુક્ત કરાવ્યો છે. એક સમયે ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહે કહ્યું હતું કે માઓવાદીઓ આંતરિક સુરક્ષા માટે સૌથી મોટો ખતરો બની ગયા છે. તે સમયે છત્તીસગઢની સાથે ઝારખંડ, બંગાળ, ઓડિશા, આંધ્ર, મહારાષ્ટ્ર વગેરેમાં માઓવાદીઓ સક્રિય હતા. આ રાજ્યોના માઓવાદી પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં વિકાસ કાર્ય આગળ વધી રહ્યું ન હતું, કારણ કે માઓવાદીઓ રસ્તાઓ બનાવવા દેતા ન હતા અને શાળાઓ અને અન્ય સરકારી ઇમારતોને પણ નિશાન બનાવતા હતા. ચિદમ્બરમ ગૃહમંત્રી બન્યા પછી માઓવાદીઓ વિરુદ્ધ ઝુંબેશ વધુ તીવ્ર બની હતી, પરંતુ કોંગ્રેસ અને ડાબેરી પક્ષના કેટલાક નેતાઓએ આ ઝુંબેશનો વિરોધ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.
માઓવાદીઓ સાથે કડક કાર્યવાહી કરવામાં કેટલાંક રાજ્યોનું વલણ પણ અનિર્ણાયક હતું. મોદી સરકાર આવ્યા પછી પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ. એક સમયે દેશના ૧૬૦ જિલ્લાઓ માઓવાદીઓની પ્રવૃત્તિઓથી પીડાતા હતા. આજે તેમની સંખ્યા ઘટીને ફક્ત છ-સાત થઈ ગઈ છે. જોકે માઓવાદીઓ જાણે છે કે તેમની યોજનાઓ કામ કરશે નહીં, છતાં તેમના નેતાઓ શરણાગતિ સ્વીકારવા તૈયાર નથી. બસવ રાજુ પણ એવો જ હતો. તે ખૂબ જ ડરામણો હતો. તેણે સુરક્ષા દળો પર અસંખ્ય હુમલા કર્યા અને નેતાઓ, સામાન્ય લોકો અને આદિવાસીઓને પણ નિશાન બનાવ્યા. દાંતેવાડામાં થયેલા માઓવાદી હુમલા પાછળ બસવ રાજુનો હાથ હતો, જેમાં ૭૬ સીઆરપીએફ જવાનો શહીદ થયા હતા અને બીજાપુરમાં ૫૫ જવાનો શહીદ થયા હતા. સુકમાની ઝીરામ ખીણમાં કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતાઓ સહિત ૨૭ લોકોની હત્યા માટે પણ બસવ રાજુ જવાબદાર હતો.
જ્યારે માઓવાદીઓ નક્સલવાદી તરીકે જાણીતા હતા, ત્યારે પણ તેમને એવો ભ્રમ હતો કે તેઓ હથિયારોના જોરે દેશના વિવિધ વિસ્તારો કબજે કરશે અને પછી પોતાની રીતે વ્યવસ્થા બદલી નાખશે. તેઓ કહેતા હતા કે સરકારી તંત્ર પછાત અને ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાં જે રીતે વિકાસ ઇચ્છતું હતું તે રીતે વિકાસ કરી શક્યું નથી. પાછળથી તેઓ માઓના માર્ગે ચાલ્યા અને માઓવાદી તરીકે જાણીતા થયા અને પહેલા કરતા વધુ હિંસક બન્યા. તેઓ બંધારણ કે કાયદાનું સન્માન કરતા નથી. તેઓ ગરીબો અને ખાસ કરીને આદિવાસીઓને એમ કહીને ગેરમાર્ગે દોરે છે કે સરકારો તમારું ભલું કરવાને બદલે તમારું શોષણ કરી રહી છે અને અમે તમને શોષણથી બચાવી રહ્યા છીએ, તેથી અમને ટેકો આપો. તેઓ ગેરમાર્ગે દોરાઈ જશે અને તેમને ટેકો આપવાનું શરૂ કરશે અને પછી હથિયાર પણ ઉપાડશે.
કહેવાતા માનવાધિકાર કાર્યકરો અને ખાસ કરીને ડાબેરી બૌદ્ધિકોએ પણ માઓવાદીઓને વૈચારિક ટેકો આપવાનું શરૂ કર્યું. ડાબેરી ઉદારવાદી મીડિયાના એક વર્ગે પણ સરકારી ઉપેક્ષાનો હવાલો આપીને પછાત વિસ્તારોની ખરાબ સ્થિતિનું વર્ણન કરવાનું શરૂ કર્યું અને પરોક્ષ રીતે માઓવાદી ચળવળને ટેકો આપવાનું શરૂ કર્યું. આ રીતે માઓવાદને વૈચારિક પોષણ મળવા લાગ્યું. આવા તત્ત્વોને શહેરી નક્સલ કહેવામાં આવતા હતા. જ્યારે પણ માઓવાદીઓને ખતમ કરવાની ઝુંબેશ તેજ થતી, ત્યારે આ શહેરી નક્સલવાદીઓ તેની સામે અવાજ ઉઠાવતા. માઓવાદીઓના દુષ્કૃત્યોને અવગણીને, તેમણે એવી વાર્તા ફેલાવવાનું શરૂ કર્યું કે માઓવાદના ઉદય માટે જવાબદાર સરકારો પછાત વિસ્તારોના વિકાસ પર ધ્યાન આપી રહી નથી અને વિકાસના નામે ખેડૂતો અને આદિવાસીઓની જમીનો છીનવી લેવામાં અને વન સંપત્તિનું આડેધડ શોષણ કરવામાં વ્યસ્ત છે.
હવે જ્યારે માઓવાદ શમી રહ્યો છે, ત્યારે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ પછાત ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વિકાસ કાર્યોને ઝડપી બનાવવા પડશે. માઓવાદ એક ખતરનાક વિચારધારા છે જે ગરીબો, કામદારો અને ખેડૂતોના હિતોના નામે લોકશાહીનો નાશ કરવામાં માને છે. જ્યારે માઓવાદનો અંત આવતો જણાય, ત્યારે પછાત વિસ્તારોમાં રસ્તાઓ, પુલો વગેરેની સાથે શાળાઓ, હોસ્પિટલો વગેરે પણ બનાવવા પડશે અને રોજગારનાં સાધનો પણ પૂરા પાડવા પડશે. એ પણ ધ્યાનમાં રાખવું પડશે કે માઓવાદીઓને ન તો વૈચારિક ટેકો મળવો જોઈએ કે ન તો શસ્ત્રો.
રિઝર્વ બેન્કમાં અપાર ધનવર્ષા
ગયા અઠવાડિયે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના સેન્ટ્રલ બોર્ડે કેન્દ્ર સરકારને અંદાજે ૨.૭૦ લાખ કરોડ રૂપિયાના રેકોર્ડ સરપ્લસ ટ્રાન્સફરને મંજુરી આપી છે. સરકારે રિઝર્વ બેંક અને જાહેર ક્ષેત્રની નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી ડિવિડન્ડ દ્વારા ૨.૫૬ લાખ કરોડ રૂપિયાની મહેસૂલ પ્રાપ્તિનો અંદાજ મૂક્યો હતો. રિઝર્વ બેંક દ્વારા બજેટથી ઉપર સરપ્લસ ટ્રાન્સફર કરવાથી કેન્દ્ર સરકારને ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં રાજકોષીય ખાધને ય્ઘઁના ૪.૪ ટકાના સ્તરની અંદર રાખવામાં મદદ મળશે. અત્યારે આપણે નાણાંકીય વર્ષના શરૂઆતના મહિનાઓમાં હોવાથી, સરેરાસ આ વર્ષ દરમિયાન નાણાકીય પરિસ્થિતિ કેવી રહેશે તેની આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે. જોકે, વધારાના મહેસૂલનો ઉપયોગ સંરક્ષણ ફાળવણી વધારવા માટે થઈ શકે છે. વધુ સરપ્લસ ટ્રાન્સફર સિસ્ટમમાં તરલતા સુધારવામાં પણ મદદ થશે અને આ દિશામાં રિઝર્વ બેંકના પ્રયાસોને પૂરક બનાવશે. નાણાકીય નીતિમાં સરળતા લાવવાના સમયમાં આરામદાયક પ્રવાહિતાની સ્થિતિ મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
