- અલ્પવિરામ
- સ્કાયમેટની ધોધમાર ચોમાસાની આગાહી, વ્યાજદરમાં ચપટીક ઘટાડો અને ક્રૂડ ઓઈલ ભાવમાં રાહત... આ બધા દેશ માટેના શુભમંગલ વૃત્તાંત છે
જે નેતાઓ પોતાના શબ્દોથી જનતાને લલચાવવામાં માહિર છે, તેમનામાં એક વાત સામાન્ય છે. એક સમય એવો આવે છે જ્યારે આ લોકપ્રિય નેતાઓ તેમના ઉત્સાહી સમર્થકોને કહે છે કે રાષ્ટ્રની સમસ્યાઓ ફક્ત ત્યારે જ ઉકેલી શકાય છે જો હિંમતવાન અને કઠિન પગલાં લેવામાં આવે અને તેમના સિવાય અન્ય કોઈ વ્યક્તિ કે પક્ષમાં આવું કરવાની હિંમત નથી.
આ પગલાં ગમે તે હોય, 'નિષ્ણાતો' તેમના પક્ષમાં નથી. આ પાછળનું કારણ એ છે કે આવા નિર્ણયોને અમલમાં મૂકવામાં ઘણી પીડા અને વેદના સામેલ છે. જોકે, લોકપ્રિય નેતાઓ રાષ્ટ્રની આકાંક્ષાઓ અને તેમના સમર્થકોની નજરમાં બહાદુર દેખાવાની હિંમતને ઢાંકીને આવા નિર્ણયો લે છે. આ નિર્ણયો કેટલાક લોકોને વાહિયાત લાગે છે અને કેટલાક મર્યાદિત માનસિકતા ધરાવતા લોકો માટે અભૂતપૂર્વ લાગે છે. લોકપ્રિય નેતાની એક વિશિષ્ટ ઓળખ એ છે કે તે હંમેશા પોતાની વ્યક્તિગત મહત્તવાકાંક્ષા અને રાષ્ટ્રીય સન્માન માટે જોખમ લેવા તૈયાર રહે છે.
વિશ્વના પ્રથમ લોકપ્રિય નેતાઓ (ઉદાહરણ તરીકે, જુલિયસ સીઝર, જ્યારે સેનેટ સાથેના યુદ્ધમાં રુબીકોન નદી પાર કરીને પોતાની સેનાનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે અને પાછા ફરવાનું કોઈ કારણ નથી)થી લઈને આજ સુધી, દરેક નેતા હંમેશા એવી છાપ હેઠળ રહ્યા છે કે તર્ક, સામાન્ય સમજ અને પૂર્વધારણા જેવા શબ્દો ફક્ત અન્ય, નબળા નેતાઓ માટે જ છે. આ ઇચ્છા કે ભૂખને કારણે જ રશિયાએ ત્રણ વર્ષ પહેલાં યુક્રેન પર હુમલો કર્યો હતો. રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનના કોઈ પણ સલાહકારે તેમને યુક્રેન સાથે સંપૂર્ણ યુદ્ધમાં જવા અને તેને જીતવાની સલાહ આપતા ન હતા, પરંતુ તેમણે જોખમ લીધું. ત્રણ વર્ષ પછી પણ, આ લડાઈમાંથી પુતિન અને રશિયાને આખરે શું ફાયદો થશે તે સ્પષ્ટ નથી.
કદાચ આવા નિર્ણયોનાં સૌથી આશ્ચર્યજનક પરિણામો અર્થશાસ્ત્રના ક્ષેત્રમાં જોવા મળે છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ લોકપ્રિય નેતાઓથી બિલકુલ વિરુદ્ધ છે. આ એવા લોકો છે જેમને લોકપ્રિય નેતાઓ દ્વારા સૌથી પહેલાં અવગણવામાં આવે છે. અમેરિકામાં, હમણાં અર્થશાસ્ત્રીઓના મંતવ્યોને સમાન અવગણનાનો સામનો કરવો પડયો. આર્થિક નિષ્ણાતો દ્વારા વારંવાર ચેતવણીઓ આપવામાં આવી હોવા છતાં, યુએસ રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ૧૯૮૦ના દાયકાથી જે માન્યતાઓ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે તેનાથી પાછળ હટયા નથી. ટ્રમ્પના મતે, વેપાર ખાધ અન્યાયી છે અને અમેરિકાએ અન્ય દેશોમાંથી આવતા માલ પર વધુ ટેરિફ લાદવા જોઈએ. એ સ્પષ્ટ છે કે આ નવા શુલ્કની રચનામાં કોઈ નિષ્ણાતની સલાહ લેવામાં આવી ન હતી. અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા આ ટેરિફમાં તર્ક, વ્યવહાર, પારદર્શિતા અને આર્થિક સિદ્ધાંતોની અવગણના કરવામાં આવી છે તેનાથી આખી દુનિયા સ્તબ્ધ અને આશ્ચર્યચકિત છે.
આ ટેરિફ આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થશાસ્ત્રના પરંપરાગત ખ્યાલથી સંપૂર્ણપણે વિચલિત હોય તેવું લાગે છે. આ જ કારણ છે કે આ આરોપો પર આટલી બધી ચર્ચા થઈ રહી છે. જેમ ૧૯૩૦ના દાયકામાં સોવિયેત લોકો માનતા હતા કે જોસેફ સ્ટાલિન સૌથી મુશ્કેલ કાર્યો પૂર્ણ કરી શકે છે, તેમ ટ્રમ્પના સમર્થકો માને છે કે તેઓ કોઈ પણ અર્થશાસ્ત્રી કરતાં વસ્તુઓને વધુ સારી રીતે સમજે છે. દુનિયા આખી જાણે છે કે ટ્રમ્પના સમર્થકોની બુદ્ધિ ઝીરો ડિગ્રીએ પહોંચી છે.
ટ્રમ્પ એવા પહેલા લોકપ્રિય નેતા નથી જેમણે આર્થિક સિદ્ધાંતને અવગણવાનો પ્રયાસ કર્યો હોય. વર્ષોથી, તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયપ એર્દોગન પરંપરાગત નાણાકીય નીતિને લક્ષ્ય બનાવવા માટે તેમની શક્તિનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. દરેક આર્થિક માળખા અને આર્થિક સિદ્ધાંતથી વિપરીત, એર્દોઆન હંમેશા માનતા આવ્યા છે કે ઊંચા વ્યાજ દરો ફુગાવામાં વધારો કરે છે. જ્યારે તુર્કીની સેન્ટ્રલ બેંકના ગવર્નરે ફુગાવાને પહોંચી વળવા માટે વ્યાજ દરમાં વધારો કર્યો, ત્યારે એર્દોગને તેમને બરતરફ કરવામાં કોઈ સમય બગાડયો નહીં.
લોકશાહી રાજકારણના ચેસબોર્ડ પર જ લોકપ્રિય નેતાઓનું નિર્માણ થાય છે. આવા નેતાઓને ટાળી શકાય નહીં. તેઓ દર થોડા દાયકામાં દેખાય છે. જો કોઈ દેશમાં આવો નેતા ઉભરી આવે પણ તે પરંપરાગત અને વ્યવહારુ શાણપણની વિરુદ્ધ જતા ઘણા નિર્ણયો ન લે, તો તે દેશ પોતાને ભાગ્યશાળી માની શકે છે. રશિયા બીજા દેશો પર વારંવાર હુમલો કરી શકતું નથી, અમેરિકા હંમેશા ઊંચા ટેરિફ સાથે આગળ વધી શકતું નથી અને એ સારું છે કે ભારત નોટબંધી ભૂલી ગયું છે. શ્રી ટ્રમ્પે તર્ક અને અર્થશાસ્ત્રને અવગણીને ટેરિફની જાહેરાત કરી તે સાંભળ્યા પછી સહુને મહામંદીના ભણકારા સંભળાય છે, પણ ટ્રમ્પની છાવણીમાં એનો પડઘો પહોંચતો નથી તે અમેરિકાના દુર્ભાગ્ય છે.
(૨)
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વૈશ્વિક આર્થિક યુદ્ધ વચ્ચે, ગત સપ્તાહે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે કેટલાક સારા સમાચાર આવ્યા. પહેલા સમાચાર એ છે કે રિઝર્વ બેંકે વ્યાજ દરમાં ૦.૨૫%નો ઘટાડો કર્યો છે. આ સાથે, તેમણે વિકાસને વેગ આપવા પર પોતાનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. રિઝર્વ બેંકે તેના નીતિગત વલણને 'તટસ્થ'થી 'સહનશીલ' બનાવ્યું છે. આનાથી ભવિષ્યમાં પણ વ્યાજ દરમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા ઊભી થઈ છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ વર્ષે વ્યાજ દરમાં વધુ અડધા ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે.
ખાનગી હવામાન એજન્સી સ્કાયમેટ તરફથી બીજા સારા સમાચાર આવ્યા. તેમણે કહ્યું કે આ વર્ષે પણ ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન વરસાદ સામાન્ય કરતાં વધુ રહેશે. ગયા વર્ષે પણ ચોમાસાનો વરસાદ સામાન્ય કરતાં સારો રહ્યો હતો. સામાન્ય ચોમાસાથી ગ્રામીણ અર્થતંત્રને ફાયદો થશે. વધુમાં, આનાથી ગ્રામીણ ડિમાન્ડમાં પણ વધારો થશે. જે અર્થતંત્ર માટે સારા સમાચાર છે.
જોકે, રિઝર્વ બેંકે આ નાણાકીય વર્ષમાં આર્થિક વૃદ્ધિનો અંદાજ ૬.૭% થી ઘટાડીને ૬.૫% કર્યો છે. છેલ્લા કેટલાક ત્રિમાસિક ગાળામાં આર્થિક વિકાસ દરમાં મંદી જોવા મળી છે. તેનું કારણ એ હતું કે ગયા વર્ષે લોકસભાની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી અને થોડા મહિનાઓથી ચૂંટણી આચારસંહિતા લાગુ હોવાથી સરકારી ખર્ચ અપેક્ષા મુજબ થયો ન હતો. હવે સરકારે ખર્ચમાં વધારો કર્યો છે, જેની સકારાત્મક અસર આગામી સમયમાં દેખાશે. ભારતીય અર્થતંત્ર માટે બીજા એક સારા સમાચાર ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ ઇં૬૦ ની નજીક ચાલી રહ્યો છે, જે ફુગાવાના દરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરશે. હકીકતમાં, ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતના બે તૃતીયાંશ કરતાં વધુ આયાત કરે છે. તેથી, આમાં કોઈપણ ઘટાડો વિદેશી ચલણની બચત તરફ દોરી જશે, જે ચલણને ટેકો આપશે.
