- અલ્પવિરામ
- ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધની પ્રસ્તાવના પૂરી થઈ... હવે આગળના પાના વાંચવા મળશે. આ એક હોરર વિષાદી ધારાવાહિક છે. હવે પછીના એપિસોડ માટે અખાત તરફ જોતા રહો...
શાંતિવાર્તાની વિફળતા સાથે દુનિયા ફરી એક નવા ખતરનાક જોખમી ટાઈમ ઝોનમાં પ્રવેશી છે. ૨૮ ફેબુ્રઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ ઈરાન સામે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલે જે યુદ્ધ શરૂ કર્યું હતું તેને 'ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી' (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ) અને 'ઓપરેશન ધ રોરિંગ લાયન' (ઇઝરાયલ) જેવાં મોટાં નામો મળ્યાં. હવે તે ખરેખર એક વ્યાપક યુદ્ધ બની ગયું છે, જેમાં મધ્ય-પૂર્વના એક ડઝન દેશો (બહેરીન, ઈરાન, ઇરાક, ઇઝરાયલ, જોર્ડન, કુવૈત, લેબનોન, ઓમાન, કતાર, સાઉદી અરેબિયા, સીરિયા, તુર્કી અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત) અને સાયપ્રસ અને અઝરબૈજાનનો પણ સમાવેશ થાય છે. આમ, તે દેખીતી રીતે તો ત્રીજું ગલ્ફ યુદ્ધ છે, જે ખરેખર એક પ્રાદેશિક યુદ્ધ છે જેનાં અણધાર્યા પરિણામો છે જેનો આપણે આ તબક્કે અંદાજ લગાવી શકતા નથી, અને એટલે જ આ ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધની પ્રસ્તાવના છે.
એ તો હવે જાણીતી વાત છે કે રશિયાએ ઈરાનને આ પ્રદેશમાં યુએસ દળોના સ્થાનો અંગે લશ્કરી ગુપ્ત માહિતી પૂરી પાડી છે; અને ચીન ઈરાનને તેની બેલિસ્ટિક મિસાઈલોને બળતણ આપવા માટે રસાયણો પૂરાં પાડી રહ્યું છે, જોકે અત્યાર સુધી ચીનને પણ ઈરાન સામે કિંમતી દારૂગોળો ખતમ કરવાનો આનંદ માણવો પડયો હતો. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાથી ચીનના અર્થતંત્રને નુકસાન થયું છે, અને માત્ર તેલ નિકાસ કરતા ખાડી દેશોને જ નહીં. આ યુદ્ધમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ મુખ્ય નાયક અને પ્રબળ અભિનેતા છે. આખરે, તે રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પ છે જેમણે નક્કી કર્યું કે યુદ્ધ ક્યારે શરૂ કરવું, અને તે આખરે ક્યારે સમાપ્ત થશે, તે નક્કી કરશે, પરંતુ ઇતિહાસબોધ એ છે કે આપણે જાણીએ છીએ કે યુદ્ધો કેવી રીતે અને ક્યારે શરૂ થાય છે, પરંતુ આપણે ક્યારેય ચોક્કસ જાણતા નથી કે યુદ્ધો કેવી રીતે અને ક્યારે સમાપ્ત થશે.
હકીકતમાં, સેનાપતિઓ અને રાજકારણીઓ હંમેશા યુદ્ધોની શરૂઆત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે (એટલે કે, ૨૮ ફેબુ્રઆરી, ૨૦૨૬ ની સવારે 'પ્રીએમ્પિટવ સ્ટ્રાઈક' અને સફળ 'સર્જિકલ ઓપરેશન' જુઓ, જેમાં અલી ખામેની અને લગભગ ચાલીસ ઈરાની વરિષ્ઠ લશ્કરી કમાન્ડરો, અધિકારીઓ અને રાજકારણીઓ માર્યા ગયા), જોકે તેઓ વિગતોની યોજના બનાવતા નથી અથવા યુદ્ધ કેવી રીતે સમાપ્ત થશે અથવા તે કેટલો સમય ચાલશે તે વિશે વધુ ખ્યાલ ધરાવતા નથી. ત્રીજું ગલ્ફ યુદ્ધ ક્યારે અને કેવી રીતે સમાપ્ત થશે?' આ મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્નનો જવાબ આપણે પહેલાના પ્રશ્નનો ઉલ્લેખ કર્યા વિના આપી શકીશું નહીં: આ યુદ્ધ ચલાવવામાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલનાં ધ્યેયો શું છે? - રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ માટે, જેમણે યુદ્ધની શરૂઆતથી જ દૈનિક ધોરણે એકધારા ઇન્ટરવ્યુ આપ્યા છે, યુદ્ધ લક્ષ્યોનો એક વ્યાપક અને સ્થિતિસ્થાપક સ્પેક્ટ્રમ છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે : (૧) ઈરાની લોકોને ઈરાની પરંપરાગત સરમુખત્યારશાહીથી મુક્ત કરવા, તેમને પોતાને મુક્ત કરવામાં મદદ કરવી; (૨) શાસનનું પતન અને અંતે શાસન પરિવર્તન લાવવા, અથવા ઓછામાં ઓછું એવી પરિસ્થિતિઓ બનાવવા માટે જે યુદ્ધ પછી ઈરાની નાગરિકો દ્વારા શાસન પરિવર્તનને સક્ષમ બનાવે; (૩) ઈરાની નૌકાદળનો નાશ કરવા (તે વધુ કે ઓછા પ્રમાણમાં પૂર્ણ થયું છે; (૪) બેલિસ્ટિક મિસાઇલો લોન્ચ કરવા માટે ઈરાનની લશ્કરી ક્ષમતાઓનો નાશ કરવા (કામ ચાલુ છે); (૫) ઈરાનના પરમાણુ લશ્કરી કાર્યક્રમ અને ક્ષમતાઓનો નાશ કરવા માટ ે(ઇસ્ફહાન પરમાણુ સંશોધન કેન્દ્રના ખંડેર નીચે ૪૫૦ કિલોગ્રામ સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ક્યાં છે?) કોઈને ખબર નથી, અને (૬) ઈરાની શાસનને આતંકવાદનો 'નિકાસ' કરવા અને તેના 'પ્રતિકારની ધરી' અને પ્રોક્સીઓનો ઉપયોગ કરવા માટે રોકવા માટે (કામ ચાલુ છે).
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પથી વિપરીત, પીએમ નેતન્યાહૂએ ચિંતિત ઇઝરાયલી નાગરિકોના પ્રશ્નોના જવાબ આપવા માટે એક પણ પ્રેસ કોન્ફરન્સ બોલાવી નથી, ઈઝરાયલની પ્રજામાંથી એક તૃતીયાંશ લોકો સુરક્ષિત જગ્યાઓ પર દોડી શકતા નથી, કારણ કે તેમની પાસે કોઈ જગ્યા નથી. પીએમ નેતન્યાહૂ અને સંરક્ષણ પ્રધાન કાત્ઝ આ દિવસોમાં ઈરાને માત્ર ઇઝરાયલ માટે જ નહીં, પરંતુ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને સમગ્ર વિશ્વ માટે પણ અસ્તિત્વમાં રહેલા ખતરાનો ખતરો ઉભો કર્યો છે, તેમજ યુદ્ધ પછી ઈરાનમાં શાસન પરિવર્તન અંગેની તેમની અપેક્ષાઓ પર ભાર મૂક્યો છે.
નેપોલિયન સામે લડનારા પ્રુશિયન જનરલ અને ફિલોસોફર કાર્લ વોન ક્લોઝવિટ્ઝે તેમના મહત્ત્વપૂર્ણ પુસ્તક 'ઓન વોર' (૧૮૩૨)માં લખ્યું છે કે, યુદ્ધ એ અન્ય માધ્યમો દ્વારા રાજકારણને ચાલુ રાખવાના ક્રૂર લીલા છે. ઓક્ટોબર ૧૯૭૩ના યોમ કિપ્પુર યુદ્ધમાં, ઇજિપ્તના સ્વર્ગસ્થ રાષ્ટ્રપતિ અનવર સદતે ઇઝરાયલને આઘાત આપવા અને રાજકીય-રાજદ્વારી પ્રક્રિયા લાવવા માટે મર્યાદિત યુદ્ધ શરૂ કર્યું, જેના કારણે શાંતિ અને રાજદ્વારી સંબંધોના બદલામાં સિનાઈ દ્વીપકલ્પ ઇજિપ્તમાં પાછો ફર્યો. પ્રથમ ગલ્ફ યુદ્ધમાં, સ્વર્ગસ્થ યુએસ રાષ્ટ્રપતિ જ્યોર્જ બુશ સિનિયરે જાન્યુઆરી ૧૯૯૧માં સદ્દામ હુસૈનના નેતૃત્વ હેઠળ ઇરાક સામે મર્યાદિત યુદ્ધ શરૂ કર્યું, જ્યારે સદ્દામ હુસૈને ઓગસ્ટ ૧૯૯૦માં કુવૈત પર આક્રમણ કર્યું અને શાંતિપૂર્ણ રીતે કુવૈતમાંથી પાછા ફરવા માટે અનિચ્છા વ્યક્ત કરી.
આ બે કિસ્સાઓથી વિપરીત, બીજા ગલ્ફ યુદ્ધમાં, રાષ્ટ્રપતિ જ્યોર્જ ડબલ્યુ. બુશે માર્ચ ૨૦૦૩ માં ઇરાક પર આક્રમણ કર્યું, આ બહાના હેઠળ કે સદ્દામ હુસૈને સામૂહિક વિનાશનાં શસ્ત્રો વિકસાવ્યા હતાં, જોકે વાસ્તવિક ઉદ્દેશ્ય શાસનને નીચે લાવવાનો અને બળજબરીથી ઇરાકમાં લોકશાહી લાદવાનો હતો. જ્યારે સામૂહિક વિનાશના શસ્ત્રો ક્યારેય મળ્યા ન હતા, ત્યારે આ યુદ્ધ ઇરાકમાં વર્ષો સુધી અમેરિકી દળોની હાજરી, લોહિયાળ ગૃહયુદ્ધ, ૈંજીૈંજી ના ઉદય અને ઇરાક પર ઈરાનના વધતા પ્રભાવનું કારણ બન્યું. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ૨૦૦૧માં આતંકવાદ સામે યુદ્ધના સંદર્ભમાં અને ૯/૧૧ના આતંકવાદી હુમલાના પ્રતિભાવ તરીકે અફઘાનિસ્તાન પર પણ આક્રમણ કર્યું. છતાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ઓગસ્ટ ૨૦૨૧ માં જ અફઘાનિસ્તાન છોડી દીધું, જ્યારે તાલિબાન હજુ પણ તે નિષ્ફળ દેશ પર શાસન કરી રહ્યું હતું. આ બે યુદ્ધોની અનિચ્છાએ જ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને પ્રથમ સ્થાને યુએસ રાજકીય દ્રશ્ય પર લાવ્યા, અને નવેમ્બર ૨૦૧૬ માં અને ફરીથી નવેમ્બર ૨૦૨૪ માં રાષ્ટ્રપતિ તરીકે તેમને જીત તરફ દોરી ગયા, જે સમગ્ર વિશ્વમાં સંઘર્ષોનો અંત લાવવા અને શાંતિ લાવવા અને મધ્ય-પૂર્વમાં નવા યુદ્ધો શરૂ ન કરવા માટેનો તેમનો વિજય માનવામાં આવતો હતો.
આ યુદ્ધમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલનાં હિતો અસમાન અને ઓવરલેપિંગ છે, ઈરાની પરમાણુ મુદ્દો, જે દેખીતી રીતે જૂન ૨૦૨૫માં ઈરાન સાથેના પાછલા યુદ્ધના અંત સાથે ઉકેલાયો ન હતો, તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને સમગ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે, અને ફક્ત ઇઝરાયલ અને તેના પડોશી દેશો માટે જ નહીં, પણ વૈશ્વિક અસરો ધરાવતો મુદ્દો છે. ઈરાની પરમાણુ કાર્યક્રમ પર નજીકથી દેખરેખ રાખવા માટે ૨૦૧૫માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ અપૂર્ણ કરારનું વાસ્તવમાં ૨૦૧૮માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા એકપક્ષીય રીતે ઉલ્લંઘન કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૨૦૧૯થી ઈરાન પર ધીમે ધીમે તેનું પણ ઉલ્લંઘન કરવામાં આવ્યું હતું, પરમાણુ લશ્કરી ક્ષમતાઓ વિકસાવવાની દિશામાં નોંધપાત્ર અને જોખમી પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા. આખરે, જ્ઞાાન ભૂંસી શકાતું નથી, સિવાય કે આપણી પાસે ફિલ્મ - મેન ઇન બ્લેક જેવી મેમરી-ભૂંસી નાખતી પદ્ધતિઓ હોય.
