- અલ્પવિરામ
- કોટામાં બનતા આત્મહત્યાના કિસ્સાઓથી દેશના અનેક વાલીઓનાં ઘરમાં અશ્રુધારા વહે છે
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ કરાર અને અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના વેપાર યુદ્ધમાં વિરામને કારણે સોમવારે (૧૨ મે) સ્થાનિક શેરબજાર મજબૂત તેજી સાથે બંધ થયું. HDFC બેંક, ICICI બેંક, ઇન્ફોસિસ અને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ જેવા શેરોમાં થયેલા વધારાથી પણ બજારને ટેકો મળ્યો, જેમના શેર ઇન્ડેક્સમાં ભારે વેઇટેજ ધરાવે છે. સોમવારે ૩૦ શેરોવાળા બીએસઈ સેન્સેક્સ ૧,૦૦૦ પોઈન્ટથી વધુ ઉછળીને ૮૦,૮૦૩.૮૦ પર ખુલ્યો. ટ્રેડિંગ દરમિયાન, તે ૮૨,૪૯૫.૯૭ પોઈન્ટ પર પહોંચી ગયો હતો. અંતે, સેન્સેક્સ ૨૯૭૫.૪૩ પોઈન્ટ અથવા ૩.૭૪% ના મોટા વધારા સાથે ૮૨,૪૨૯.૯૦ પોઈન્ટ પર બંધ થયો.
તેવી જ રીતે, નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) નો નિફ્ટી-૫૦ પણ ૨૪,૪૨૦.૧૦ પોઈન્ટના મજબૂત ઉછાળા સાથે ખુલ્યો. ટ્રેડિંગ દરમિયાન તે ૨૪,૯૪૪.૮૦ પોઈન્ટ સુધી ગયો હતો. અંતે, નિફ્ટી ૯૧૬.૭૦ પોઈન્ટ અથવા ૩.૮૨% ના મજબૂત વધારા સાથે ૨૪,૯૨૪.૭૦ પર બંધ થયો. કંપનીઓના ચોથા ક્વાર્ટરના પરિણામો, વિદેશી રોકાણકારો (FIIs)નું વલણ, ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર કરારની વાટાઘાટો અને અન્ય વૈશ્વિક બજાર સૂચકાંકોની પણ સ્થાનિક બજારો પર અસર પડશે. શુક્રવારે શરૂ થયેલા ઘર્ષણ પહેલા ૧૬ દિવસથી ભારતીય શેરો ખરીદી રહેલા વિદેશી રોકાણકારો, અસ્થિરતા ઓછી થાય ત્યારે ફરીથી રોકાણ શરૂ કરી શકે છે.
પાકિસ્તાન આતંકવાદને ટેકો આપવાનું બંધ કરશે કે પાકિસ્તાની આર્મી ચીફ પોતાનું વલણ બદલશે અને ૧૬ એપ્રિલના ભાષણથી અલગ વલણ અપનાવશે તેવી પણ શક્યતા ઓછી છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતે સતર્ક રહેવું પડશે. આતંકવાદ સામેની આપણી લડાઈ ચાલુ રહેશે. ભારતે તેની આંતરિક સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા, ગુપ્તચર નેટવર્કને અપડેટ કરવા અને લશ્કરી ક્ષમતાઓ વધારવા પર કામ કરવાનું ચાલુ રાખવાની જરૂર છે. આતંકવાદી હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવવા માટે આપણે હંમેશા તૈયાર રહેવું પડશે અને ઝડપથી જવાબ આપવો પડશે. ગયા અઠવાડિયે થયેલા મર્યાદિત લશ્કરી સંઘર્ષથી ઘણી બધી માહિતી અને ડેટા ઉત્પન્ન થયો હોત જેનો ઉપયોગ આપણાં સશસ્ત્ર દળોની તૈયારીઓને મજબૂત બનાવવા માટે થઈ શકે. ભારતે પાકિસ્તાનને અલગ પાડવા અને આતંકવાદને ટેકો આપવાના અપરાધ બદલ તેને ઊંચી કિંમત ચૂકવવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો ચાલુ રાખવા પડશે.
આ સંદર્ભમાં વાસ્તવિક પડકાર, જે ગયા અઠવાડિયે પણ જોવા મળ્યો હતો, તે એ છે કે પાકિસ્તાનમાં સંપૂર્ણ નિયંત્રણ સેનાના હાથમાં છે અને નાગરિક સરકાર પાસે કહેવા માટે ઘણું બધું નથી. ખાસ કરીને, પાકિસ્તાની લશ્કરી નેતૃત્વમાં મોટું ચિત્ર જોવાની ક્ષમતાનો અભાવ છે, અને તેનું મર્યાદિત લક્ષ્ય આંતરિક રીતે પોતાની શક્તિ જાળવી રાખવાનું છે. આ પણ એક કારણ છે કે પાકિસ્તાનમાં લોકશાહી ખીલી શકતી નથી. પરિણામે, નાગરિક સરકાર પાસે વધુ સત્તા નથી અને તે મહત્ત્વપૂર્ણ નીતિગત નિર્ણયો લેવાની સ્થિતિમાં નથી. પાકિસ્તાનનું નીતિગત વલણ તેની આર્થિક પરિસ્થિતિ અને રાજદ્વારી એકલતામાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. જ્યાં સુધી સરકારને બદલે સેના વ્યૂહાત્મક નિર્ણયો લેશે, ત્યાં સુધી ભારત માટે પરિસ્થિતિ પડકારજનક રહેશે. એ નોંધવું યોગ્ય છે કે પાકિસ્તાન પાસે ગુમાવવા માટે કંઈ નથી. બીજી બાજુ, આર્થિક આકાંક્ષાઓ ભારત સાથે જોડાયેલી છે. આતંકવાદી ઘટનાઓ અને લશ્કરી સંઘર્ષની શક્યતા વ્યવસાયિક વાતાવરણને અસર કરે છે.
કોટા: તરૂણ આત્મહત્યાનું કેન્દ્ર
દેશના મુખ્ય કોચિંગ હબ તરીકે વિકસેલા રાજસ્થાનના કોટા શહેરમાં જિલ્લા વહીવટીતંત્રની સૂચનાઓ પર હાથ ધરવામાં આવેલા તાજેતરના સર્વેમાં એ વાતની પુષ્ટિ થઈ છે કે ત્યાંના મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ ગંભીર ડિપ્રેશન અને અન્ય માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓથી પીડિત છે. આ સર્વે આ વર્ષના આરંભે જ કરવામાં આવ્યો હતો. ધ્યાનમાં રાખો, આ સમયગાળા દરમિયાન ૧૯ વિદ્યાર્થીઓના આત્મહત્યાના અહેવાલ હતા. જો આને ઉમેરવામાં આવે તો અગાઉ આત્મહત્યા કરનારા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ૨૬ થઈ જાય છે. હજુ એમાં ૨૦૨૪માં આત્મહત્યા કરનારા ૧૭ વિદ્યાર્થીઓ ઉમેરવાના રહે છે. વિદ્યાર્થીઓમાં આત્મહત્યાની વધતી સંખ્યાને જોતા, જિલ્લા વહીવટીતંત્રે ૨૦૧૫થી તેમનો રેકોર્ડ રાખવાનું શરૂ કર્યું હતું અને ત્યારથી આજ સુધીમાં કોઈ પણ એક વર્ષ હજુ સિંગલ ડિજિટ પણ બતાવતું નથી.
સર્વેક્ષણ દરમિયાન આવા ૧૮૩ વિદ્યાર્થીઓ મળી આવ્યા જે ગંભીર ડિપ્રેશનનો શિકાર હતા. બે વિદ્યાર્થીઓ આત્મહત્યાના આરે મળી આવ્યા હતા. આ તમામને તાત્કાલિક કાઉન્સેલિંગ આપવામાં આવ્યું, એટલું જ નહીં, પરંતુ કોચિંગ સેન્ટર અને વાલીઓને જાણ કર્યા બાદ તેમને રાહત આપવા માટે જરૂરી પગલાં લેવામાં આવ્યા. આમ, એવું માની શકાય કે સંભવિત આત્મહત્યાના આ કિસ્સાઓ સમયસર અટકી ગયા હતા અને જીવનના અખૂટ ઉલ્લાસ તરફ તેઓ પાછા ફર્યા હતા. પરંતુ આ પ્રયાસો પૂરતા નથી, આ હકીકત પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે જ્યારે આ સર્વે ચાલી રહ્યો હતો ત્યારે પણ વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યાના અહેવાલો હતા. અને વળી ત્યારે પણ કાઉન્સેલિંગના રાઉન્ડ તો ચાલુ જ હતા. ઉપરાંત સરકાર અને એનજીઓ દ્વારા આત્મહત્યા અટકાવવાના અન્ય પ્રયાસો પણ સમાંતર ચાલી રહ્યા હતા.
સર્વે રિપોર્ટ પણ સૂચવે છે તેમ, સમસ્યાનું મૂળ બીજે છે. જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ કોટા આવે છે, ત્યારે તેઓ પ્રથમ એક કે બે મહિના શહેરની આસપાસ ફરે છે અને મજા કરે છે. જ્યારે કોચિંગ એજ્યુકેશનનો સંપૂર્ણ અંત આવે છે ત્યારે પરિસ્થિતિ બદલી જાય છે. રોજબરોજના અભ્યાસ સાથે તાલ મિલાવી ન શકવાની અને સ્પર્ધામાં પાછળ રહી જવાની લાગણી ઘર અને પરિવારથી દૂર એકલા રહેતા આ વિદ્યાર્થીઓ માટે ભારે સાબિત થાય છે. કોટામાં સમસ્યા ચોક્કસપણે તેના સૌથી ગંભીર સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે, પરંતુ તેનું સ્વરૂપ રાષ્ટ્રીય છે. છેવટે, જો દરેક ૨૦ લાખ વિદ્યાર્થીઓ ૧.૨૫ લાખ બેઠકો માટે સ્પર્ધા કરે, જેમ કે NEETમાં જોવા મળે છે, તો સ્પર્ધાના ઉગ્ર સ્વરૂપનો સરળતાથી અંદાજ લગાવી શકાય છે. છેવટે, એવું કેમ છે કે આજે પણ દેશના મધ્યમ વર્ગના પરિવારો મેડિકલ કે આઈઆઈટી મેળવ્યા પછી જ તેમના બાળકોની કારકિર્દી સફળ બનતા જુએ છે?
જ્યાં સુધી આ પરિસ્થિતિને બદલવા માટે અસરકારક પ્રયાસો કરવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી કોટા જેવા ખોટા દાખલા બેસતા રહેશે. વિવિધ રાજ્યનાં નિર્દોષ માતા-પિતા અને વિદ્યાર્થીઓ બહારગામથી આવીને સંતાનોને ડોક્ટર અને એન્જિનીયર બનવાનાં સપનાં બતાવીને લૂંટી રહ્યા છે, તેઓ પોતાનું બધું જ લૂંટાતા જોઈ રહ્યા છે, અભ્યાસનો ભાર તેમને મજબૂર કરી રહ્યો છે. કોટાના રાધા કૃષ્ણ મંદિરની દિવાલ પર લખેલી અનેક પ્રાર્થનાઓ છે, જેમાં વિદ્યાર્થીઓએ ભગવાનને પ્રાર્થના કરી છે કે હાયર સ્કોર સાથે અમને ડોક્ટર બનાવો. આ મંદિરની દીવાલો પર આવા કેટલાં બધા વ્રતો, સંકલ્પો અને વિનવણી કોતરેલાં છે. નિષ્ફળતાનો ડર, પસંદગી ન થવાનો ડર, માતા-પિતાની નજરમાં નિષ્ફળ જવાનો ડર, દુનિયાની અપેક્ષાઓ પ્રમાણે ન જીવવાનો ડર. આ ડર અને દબાણે આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં કોટામાં જુદા જુદા ૨૫ સંતાનોના જીવ લીધા છે.
