- અલ્પવિરામ
- ગુજરાતી પરિવારોમાં હવે તો ડ્રાઈવિંગ કરનારને કોઈ કહે કે 'ભાઈ, ધીમે ચલાવજે હોં' તો એનું મગજ છટકે ને કહે કે તો તમે જ ચલાવી લો ને. કંઈ કહેવાતું નથી. ન કહો તો એના પછીનો સીન હોસ્પિટલનો હોય છે
જ્યારે દેશમાં હાઇવે ઝડપથી બનાવવામાં આવ્યા, ત્યારે એવું લાગતું હતું કે હવે સામાન્ય માણસનો પ્રવાસ સરળ અને સલામત બનશે. પછી લોકો મુસાફરીમાં કલાકો બચાવવા લાગ્યા. મુસાફરોનો પેટ્રોલ અને ડિઝલ કે ગેસનો વપરાશ ઓછો થયો. વિડંબના એ છે કે સમય જતાં, વાહનો ગતિ મર્યાદા તોડવા લાગ્યા. અનિયંત્રિત ગતિ અકસ્માતોનું કારણ બની. જ્યારે આખા પરિવારો માર્ગ અકસ્માતનો ભોગ બને છે ત્યારે તે સમાચાર ચિંતાજનક છે. કેટલાકમાં જાન લઈને જતા વરરાજા તો કેટલાકમાં આવતી જાનની નવવધૂ મોતને ઘાટ ઉતર્યાં છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતા વધુ ઝડપે વાહન ચલાવે છે, ત્યારે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં અચાનક બ્રેક લગાવવી પડે છે.
આવી સ્થિતિમાં, નિયંત્રિત ગતિએ પાછળ આવી રહેલા ડ્રાઇવરો પણ માર્ગ અકસ્માતનો ભોગ બને છે. ઘણીવાર નિર્દોષ લોકો બીજાની ભૂલની કિંમત ચૂકવે છે. આવા અકસ્માતોના સંદર્ભમાં સુપ્રીમ કોર્ટનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય આવ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટતા કરી છે કે જો કોઈ ડઇવર હાઇવે પર અચાનક બ્રેક લગાવે છે, તો અકસ્માતના કિસ્સામાં તે બેદરકારી ગણાશે. કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે હાઇવે પર વાહનો વધુ ઝડપે ચાલે તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જો કોઈ ડ્રાઇવર અચાનક વાહન રોકે છે, તો બ્રેક લગાવતા પહેલા પાછળ આવતા ડ્રાઇવરોને ચેતવણી અથવા કોઈ સંકેત આપવાની જવાબદારી તેની છે.
આ નિર્ણય વર્ષ ૨૦૧૭માં કોઈમ્બતુરમાં એક એન્જિનીયરિંગના વિદ્યાર્થી સાથે થયેલા અકસ્માતના સંદર્ભમાં આવ્યો છે, જેમાં તેણે પોતાનો પગ ગુમાવવો પડયો હતો. વાસ્તવમાં, તેની મોટરસાઇકલ અચાનક અટકી ગયેલી કાર સાથે અથડાઈ હતી. આ ટક્કરમાં, જ્યારે તે નીચે પડી ગયો, ત્યારે પાછળથી આવતી બસે તેનો પગ કચડી નાખ્યો. કોર્ટે કાર ડ્રાઇવરની દલીલને તાર્કિક માની નહીં કે તેણે તેની પત્નીની ખરાબ તબિયતને કારણે અચાનક કાર રોકવી પડી. કોર્ટે માન્યું કે જો તેણે કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં કાર રોકી હોત, તો પણ તેણે પાછળથી આવતા ડ્રાઇવરોને સંકેત અથવા ચેતવણી આપવી જોઈતી હતી, જેથી આ અકસ્માત ટાળી શકાય.
સર્વોચ્ચ અદાલતે કહ્યું કે જો આ કેસમાં અરધી ભૂલ કાર ડ્રાઇવરની હોય, તો વીસ-વીસ ટકા ભૂલ અપીલકર્તા અને બસ ડ્રાઇવરની પણ છે. કોર્ટે અપીલકર્તાને આગળના વાહનથી પૂરતું અંતર ન રાખવા અને લાઇસન્સ ન હોવા માટે દોષી ઠેરવ્યો છે. પરિણામે, તેના વળતરમાં વીસ ટકાનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો. વાસ્તવમાં, હાઇવે પર થતા તમામ અકસ્માતોમાં, મુખ્ય કારણ નિર્ધારિત મર્યાદાથી વધુ વાહનોની ગતિ હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. છેલ્લે પ્રકાશિત થયેલા ઊ'હાઇવે રોડ સેફ્ટી રિપોર્ટ ૨૦૨૧' મુજબ, કમનસીબ પરિસ્થિતિ એ છે કે હાઇવે પર ૭૪ ટકા અકસ્માતો નિર્ધારિત ગતિ મર્યાદાથી વધુ વાહનો ચલાવવાને કારણે થાય છે. હાઈવે શરૂ થાય કે ડ્રાઈવરોમાં એક મુક્ત ખુશનુમા ખયાલ છવાઈ જાય છે. તેમના મન પરની એ મસ્તી આગળ જતાં બહુ ઘાતક નીવડે છે. સ્વસ્થતા અને સભાનતા વિનાનું દરેક ડ્રાઈવિંગ યમલોક તરફ વળાંક લઈ લે છે.
ગતિના મોહને કારણે અને ક્યારેક વાહનમાં સવાર સ્ત્રી પાત્રો સમક્ષ રંગત બતાવવાને કારણે હાઇવે પર સલામતીનાં ધોરણોને અવગણવામાં આવે છે. આપણે યુરોપિયન શૈલીના હાઇવે બનાવ્યા છે, પરંતુ ડ્રાઇવરોને નિયમો અને નિયમોનું પાલન કરવા માટે જાગૃત કરી શક્યા નથી. તેઓ હજુ મધ્યકાલીન યુગમાં છે અને રાજાનો રથ હાંકતા હોય એમ માને છે. આ જ કારણ છે કે કમનસીબે દેશના રસ્તાઓ પર દર ત્રણ મિનિટે એક નિર્દોષ વ્યક્તિનું મૃત્યુ થાય છે. દેખીતી રીતે, દર વખતે દોષ રસ્તાઓનો નથી, પરંતુ ડ્રાઇવરોના વર્તનમાં રહેલી અરાજકતાનો છે.
આ ચોમાસામાં રસ્તાઓ પર બહુ લાંબું ખાડાપુરાણ ચાલ્યું. ભ્રષ્ટાચાર એ જ સદાચાર એમ માનનારો વર્ગ કોન્ટ્રાક્ટરોમાં છે, ઇજનેરીમાં છે, સપ્લાયરોમાં છે અને હદ ત્યાં આવે છે કે એવો વર્ગ સરકારમાં પણ છે. દરેક સરકારી કાર્યાલયમાં કોણ કેવો ભ્રષ્ટાચાર કરે છે એની જે-તે આખી ઓફિસને ખબર હોય છે, એમાં કંઈ ખાનગી નથી પણ સરકારને કંઈ ખબર હોતી નથી અથવા તો ખબર છે છતાં નથી એમ હશે.
ડ્રાઇવરોને નિયમોનું પાલન કરવા અને ગતિ મર્યાદાને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવે તે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ત્યારે જ ભારતનું આ વિશ્વનું બીજું સૌથી મોટું રોડ નેટવર્ક અકસ્માતો માટે સલામત બનશે. નિઃશંકપણે, રસ્તાના બાંધકામમાં પણ ઘણી વખત તકનીકી ખામીઓ જોવા મળે છે. હાઇવે પર રાહદારીઓ અને પ્રાણીઓ આવતાં હોવાથી ડ્રાઇવરોને બ્રેક લગાવવાની ફરજ પડે છે. પરંતુ કોર્ટના નિર્દેશો મુજબ, પાછળથી આવતા ડ્રાઇવરોને આ સંકેત આપવો જરૂરી છે. આ સાથે, જે રસ્તાઓ ટેકનિકલી અને ગુણવત્તામાં ખામીયુક્ત છે તેમની જવાબદારી પણ નક્કી કરવી જરૂરી છે.
ચોક્કસપણે, સુપ્રીમ કોર્ટે એક પૂર્વનિર્ધારિત નિર્ણય આપ્યો છે, જે ડ્રાઇવરોની જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરે છે. ઉપરાંત, પાછળથી આવતા વાહનોના ડ્રાઇવરોએ આગળના વાહનથી સુરક્ષિત અંતર જાળવવું પડશે, જેથી અચાનક બ્રેક મારવાના કિસ્સામાં, તેઓ પોતાનું અને પાછળથી આવતાં વાહનોનું રક્ષણ કરી શકે.
ગુજરાતીઓ જ્યારે પ્રવાસમાં જાય છે ત્યારે કાર હાઈવે પર ચડે ત્યાંથી જ મિજબાની શરૂ થઈ જાય છે. ઘરે જમી ને નીકળ્યા હોય તો પણ તરત નાસ્તાના ડબાઓ ખુલી જાય છે. ફોનના કેમેરા ચાલુ થઈ જાય છે. ઓડિયો ગીતોની રમઝટ બોલે છે ને ક્યારેક અંતાક્ષરીમાં ડ્રાઈવિંગ કરનાર પણ ઝંપલાવે છે.... ને પછી એકાએક ધડાકો થાય છે.
પ્રવાસ અને વાહન ચલાવવાની શિસ્ત ક્યારેક ચૂકી જવાય છે. ગુજરાતી પરિવારોમાં હવે તો ડ્રાઈવિંગ કરનારને કોઈ કહે કે 'ભાઈ, ધીમે ચલાવજે હોં' તો એનું મગજ છટકે ને કહે કે તો તમે જ ચલાવી લો ને. કંઈ કહેવાતું નથી. ને એના પછીનો સીન હોસ્પિટલનો હોય છે, કેટલાક માટે, અન્ય નેત્રદીપો તો બુઝાઈ ગયા હોય છે. પ્રશ્ન ખરેખર સમજણનો છે. જે પરિવારમાં પ્રવાસ વખતે યોગ્ય સમજણનો દુષ્કાળ હશે ત્યાં દુર્ઘટનાઓ તો થવાની. એવા પરિવારના લોકો માટે કુદરતે આપેલું પૂર્ણ આયુષ્ય ભોગવવું સહજ નથી.
