- અલ્પવિરામ
- સાયબર ક્રાઈમના ખતરનાક આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્કમાં મ્યાનમારમાં હજારો નિર્દોષ ભારતીયો સદેહે ફસાયેલા છે
બિહાર મંત્રી પરિષદના વિસ્તરણમાં સાત નવા સભ્યોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે અને તે બધા ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)ના છે. આ સૌથી સ્પષ્ટ જાહેર નિવેદન છે કે પાર્ટી તેના ભાગીદાર, જનતા દળ (યુનાઇટેડ) અથવા જેડી (યુ) સાથેના તેના જોડાણની શરતોને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરવા ચાહે છે. ભાજપ પાસે ૩૬ કેબિનેટ પદોમાંથી ૨૧ છે, જ્યારે જેડી (યુ) પાસે ૧૩ છે, જેમાં મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારનો પણ સમાવેશ થાય છે. હિન્દુસ્તાની અવમ મોરચા (સેક્યુલર) પાસે એક મંત્રી છે, અને બાકીનું એક પદ અપક્ષ પાસે છે.
વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ આડે હવે થોડા મહિના બાકી હોવાથી, ભાજપે જેડીયુને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તે એટલે કે ભાજપ પોતે હવે ગઠબંધનમાં વરિષ્ઠ ભાગીદારની ભૂમિકા ભજવશે. આ વખતે ટિકિટોની વહેંચણી અને પરિણામ પછી મુખ્યમંત્રીના ચહેરા અંગેની સોદાબાજી નીતિશને ભારે પડશે એમાં કોઈ શંકા નથી. ભાજપના ઘરેથી એક ભૂગર્ભ હોટલાઈન તેજસ્વી યાદવના ઘરે જાય છે, જરૂર પડે તો ભાજપ ત્યાં પણ નફ્ફટ થઈને વાત કરી શકે છે.
બિહારમાં આ વખતનું વિસ્તરણ ભાજપ પ્રમુખ જે.પી. નડ્ડા દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. નીતિશ કુમારની નડ્ડા સાથેની મુલાકાત પછી અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની રાજ્યની મુલાકાત પછી તરત જ આ વિસ્તરણે આકાર લીધો છે. મિસ્ટર મોદીની મુલાકાતે તેમની લાક્ષણિક શૈલીમાં ચૂંટણી પ્રચારની શરૂઆત પણ કરી. ૨૦૨૦ની વિધાનસભા ચૂંટણી એક મોટો વળાંક હતો. જેડીયુએ ૧૧૫ બેઠકો પર ચૂંટણી લડી હતી, પરંતુ ફક્ત ૪૩ બેઠકો જીતી હતી, જ્યારે BJPએ ૧૧૦ બેઠકો પર ચૂંટણી લડી હતી અને ૭૪ બેઠકો પર જીત મેળવી હતી.
લગભગ ચાર દાયકા સુધી નીતિશ કુમારની સહાયક ભૂમિકામાં રહ્યા પછી ભાજપ વરિષ્ઠ ભાગીદાર તરીકે ઉભરી આવતા, ભાગીદારોએ ગઠબંધનમાં પોતાનાં સ્થાનો બદલી નાખ્યાં. પછાત વર્ગો (જે નીતિશને ટેકો આપતા રહ્યા) તરફથી સંભવિત પ્રતિકૂળ પ્રતિક્રિયા ટાળવા માટે ભાજપ નીતિશ કુમારને મુખ્યમંત્રી પદ આપવા સંમત થયો.
પરંતુ એ સંમતિ માત્ર બિહારના પ્રાદેશિક નેતૃત્વનો ચહેરો જાળવી રાખવા માટે હતી, અંદરથી ભાજપને પોતાના પક્ષના ઉમેદવારને મુખ્યમંત્રી ન બનાવ્યાનો ખટકો રહી ગયો હતો એટલે આ વખતે પાણી પહેલા પાળ બાંધવાની કોશિશમાં ભાજપ હાઈકમાન્ડ કેટલાક એડવાન્સ ટાંકા લેવા ચાહે છે. ૭૩ વરસની શ્વેતકેશાવલિ વયે ઉંમરે, નીતિશ કુમાર પોતે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી (૭૪) અને બિહારના અન્ય એક અગ્રણી રાજનેતા, રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (આરજેડી)ના લાલુપ્રસાદ યાદવ (૭૬) બંને કરતાં નાના છે.
જોકે, બે દાયકા સુધી મુખ્યમંત્રી રહ્યા બાદ, ક્યારેક આરજેડી સાથે તો ક્યારેક ભાજપ સાથે ગઠબંધન કર્યા પછી, જેડીયુ સુપ્રીમો હવે તેમની કારકિર્દીના એક મહત્ત્વપૂર્ણ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. ભાજપ આનો ફાયદો ઉઠાવવા અને પોતાનું વર્ચસ્વ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. તેના મંત્રીઓની જાતિગત પસંદગી એ પક્ષની વિવિધ સમુદાયો સાથે સીધો સંપર્ક સ્થાપિત કરવાની અને નીતિશ કુમાર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની વ્યૂહરચનાનો સ્પષ્ટ ભાગ છે.
આ ભાજપ વર્ષોથી જે પેટર્ન અનુસરી રહ્યું છે તેના અનુરૂપ છે - તે રાજકીય પક્ષો સાથે જોડાણ કરીને મતદારોનાં નવાં જૂથો સુધી પહોંચે છે અને પછી ધીમે ધીમે તેમની સાથે સીધો સંપર્ક સ્થાપિત કરે છે. જેની તેઓ પડખે હોય છે એમણે પછી ભાજપની પડખે રહેવું પડે છે ને પછી તેઓ બોટ સહિત મુસાફરોને ગળી જતી શિકારી માછલીની જેમ પક્ષ અને નેતા બંનેને ગળી જાય છે. આનું સૌથી તાજેતરનું ઉદાહરણ મહારાષ્ટ્ર હતું, જ્યાં ભાજપે શિવસેનાને સૌથી શક્તિશાળી પક્ષ તરીકે બદલી નાખ્યો. નીતિશ કુમાર ભાજપ સાથે ભાગીદારીમાં રહેલાં જોખમોથી વાકેફ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમના વિકલ્પો મર્યાદિત છે. ભૂતકાળમાં ઘણી વખત ભાજપ અને આરજેડી વચ્ચે પક્ષ બદલીને, તેઓ આ અત્યંત લાચારીની ક્ષણને લાંબા સમય સુધી મુલતવી રાખવામાં સફળ રહ્યા, પરંતુ આખરે તેને ટાળી શક્યા નહીં.
( ૨ )
જે રીતે મ્યાનમારના સાયબર ક્રાઈમ અડ્ડાઓમાંથી ૭૦ ભારતીયોને બચાવી લેવામાં આવ્યા તે દર્શાવે છે કે આ સમસ્યા કેટલી ગંભીર છે. સાયબર ગુનેગારોનું નેટવર્ક ખૂબ વ્યાપક છે અને તેમને નાબૂદ કરવા માટે સંયુક્ત પ્રયાસોની જરૂર છે. આપણે માત્ર આતંકવાદને જ ખતરનાક માનીએ છીએ, પરંતુ એનાથી ક્યાંય આગળ અપરાધીઓની નવી દુનિયા આકાર લેવા લાગી છે અને એનો વિસ્તાર ચાલુ જ છે.
સાયબર ગુનેગારો હવે પહેલાં કરતાં વધુ સંગઠિત અને શક્તિશાળી બની ગયા છે. મ્યાનમારમાં ફસાયેલા ભારતીયોને નોકરી આપવાના બહાને અહીં બોલાવવામાં આવ્યા હતા. કામ અને સ્થળ કંઈક બીજું કહેવામાં આવ્યું અને પછી તેમને છેતરીને સાયબર ક્રાઈમમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા. બચાવાયેલા ભારતીયોમાં ગુજરાત, રાજસ્થાન, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા, પંજાબ, યુપી સહિત ઘણાં રાજ્યોના લોકોનો સમાવેશ થાય છે. આટલો મોટો ગુનો સંગઠિત નેટવર્ક વિના થઈ શકતો નથી. જ્યાં સુધી આ નેટવર્ક તોડી પાડવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી સામાન્ય લોકો તેની પકડમાં ફસાતા રહેશે.
મ્યાનમારનું મ્યાવાડી સાયબર ક્રાઇમ માટે કુખ્યાત છે. અહીં લગભગ ૨૦૦૦ ભારતીયો ફસાયેલા છે. તેમાંથી મોટાભાગના લોકોને ઓનલાઈન છેતરપિંડી કરવા માટે મજબૂર કરવામાં આવી રહ્યા છે. હાલનું બચાવ કાર્ય મ્યાનમારના બોર્ડર ગાર્ડ ફોર્સ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. ભારત અને અન્ય દેશોએ આ બાબતે મ્યાનમારનો સહયોગ લેવો જોઈએ અને જો જરૂર પડે તો મદદ પૂરી પાડવી જોઈએ જેથી આ બેઝને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી શકાય. અહીં ફક્ત બીજા દેશોના લોકો જ ફસાયેલા નથી, પરંતુ ખુદ અહીંના વતની લોકો પણ ફસાયેલા છે.
આજે, સાયબર ગુનેગારોની પહોંચની બહાર કંઈ નથી. એવો અંદાજ છે કે આ વર્ષના અંત સુધીમાં સાયબર ક્રાઇમને કારણે થતું નુકસાન ૧૦ ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ થઈ શકે છે. ૧૦ વર્ષ પહેલાં આ આંકડો લગભગ ૩ ટ્રિલિયન ડોલર હતો. એટલે કે, સાયબર ગુનેગારોએ વિશ્વભરની સરકારોના નાક નીચે એટલું મોટું અર્થતંત્ર બનાવ્યું છે કે જો અન્ય દેશો સાથે સરખામણી કરવામાં આવે તો તે ત્રીજા ક્રમે આવે. આ પૈસાનો ઉપયોગ પછી આતંકવાદ અને અરાજકતા ફેલાવવા માટે થાય છે.
જૂન ૨૦૨૨થી મ્યાનમાર, કંબોડિયા, લાઓસ અને થાઇલેન્ડમાંથી ૬૦૦થી વધુ ભારતીયોને બચાવવામાં આવ્યા છે. આનો અર્થ એ પણ થાય છે કે છુટક હુમલાઓની સાયબર ગુનેગારો પર કોઈ અસર થઈ રહી નથી. પહેલાની જેમ, તેઓ સામાન્ય લોકોને માધ્યમ તરીકે ઉપયોગ કરીને અન્ય લાખો સામાન્ય લોકોને છેતરવામાં વ્યસ્ત છે. આનો અંત લાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય પહેલની જરૂર છે.
