- અલ્પવિરામ
- ચીન ઘણા લાંબા સમયથી પોતાના ચલણનું આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ કરીને ડોલરને પછાડવા ચાહે છે, પરંતુ હિમાલયન મજબૂતી ધરાવતા ડોલર સામે એ શક્ય છે?
જે દેશોને ઇંગ્લેન્ડથી ઉદારવાદી સહિયારી કાનૂની પરંપરાઓ વારસામાં મળી છે, તેઓ તેમની ભૂમિ પર જન્મેલા તમામ લોકોને નાગરિકતા આપે છે. આ ફક્ત યુનાઇટેડ કિંગડમમાં જ નહીં, પણ ભારતમાં અને કોમનવેલ્થ જૂથના મોટાભાગના દેશોમાં તેમજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પણ આવું જ છે. આ જ કારણ છે કે જ્યારે યુએસ રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જન્મ દ્વારા નાગરિકતા પર પ્રતિબંધ મૂકતા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર પર હસ્તાક્ષર કર્યા ત્યારે લોકો ચોંકી ગયા હતા. બાદમાં, આ ઓર્ડરને ઘણા લોકોએ કાયદેસર રીતે પડકાર્યો છે, પરંતુ હવે જમણેરી પ્રભુત્વ ધરાવતી યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું છે કે તેમાંથી કોઈ પણ પડકાર રાષ્ટ્રીય સ્તરે ટ્રમ્પના આદેશને ઉથલાવી શકે તેટલો મજબૂત નથી. એટલે હવે કેટલાંક રાજ્યો જન્મ દ્વારા નાગરિકતાને માન્યતા આપી શકે છે અને કેટલાક નહીં પણ આપી શકે.
આગામી એકાદ મહિનાની અંદર, વહીવટીતંત્ર દેશના મોટા ભાગોમાં જન્મના આધારે નાગરિકત્વ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનું શરૂ કરી શકે છે. જમણેરી નેતાઓ ખુલ્લંખુલ્લા ઘણીવાર કહે છે કે તેઓ તેમના દેશોને જૂના યુગમાં પાછા લઈ જવા ચાહે છે. આ પ્રયાસમાં, એમ કહી શકાય કે આનો હેતુ અમેરિકાને ૧૯મી સદીમાં પાછો લઈ જવાનો છે, કારણ કે તે પછી જ ત્યાં જન્મના આધારે નાગરિકતા આપવાની પ્રથા શરૂ થઈ હતી.
ઈ. સ. ૧૮૯૮માં વોંગ કિમ આર્કના કેસમાં યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય હતો. તેમનો જન્મ સન ૧૮૭૦ના દાયકામાં કેલિફોર્નિયામાં ચીની માતાપિતાને ત્યાં થયો હતો. અમેરિકી અધિકારીઓ ઇચ્છતા હતા કે તેમને નાગરિક જાહેર ન કરવામાં આવે, પરંતુ ન્યાયાધીશે કહ્યું કે તેનો જન્મ અમેરિકામાં થયો હોવાથી તેને નાગરિકના તમામ અધિકારો સહજ પ્રાપ્ત છે. આ કાયદો ત્યારથી અમલમાં છે અને તેણે અમેરિકાને એક સફળ બહુજાતીય સમાજ બનાવવામાં મદદ કરી છે.
આનાથી ટ્રમ્પના કેટલાક સમર્થકો ગુસ્સે થાય છે. એવી પણ ચિંતા છે કે કેટલાક લોકો તેમના બાળકના જન્મના થોડા સમય પહેલાં અમેરિકા આવે છે જેથી તેમના બાળકને અહીં જન્મ થતાં નાગરિકતા મળી શકે. આ ઉપરાંત, ગેરકાયદે ઇમિગ્રન્ટ્સનાં બાળકોને પણ અહીં નાગરિકતા મળે છે અને આવી સ્થિતિમાં તેમનાં માતાપિતાને પાછા મોકલવામાં સમસ્યા થાય છે, કારણ કે તેમના ખોળામાં એક નવજાત અમેરિકન નાગરિક હોય છે. પરંતુ કાયદાનો આ સંભવિત દુરુપયોગ જ માત્ર વાસ્તવિક સમસ્યા નથી. વાસ્તવિક સમસ્યા એ છે કે કોઈપણ વ્યક્તિ જાતિ કે વંશીયતાને ધ્યાનમાં લીધા વિના, યુ.એસ. નાગરિક બની શકે છે.
જો ટ્રમ્પ જન્મજાત નાગરિકતા કાયદાને રદ કરવામાં સફળ થાય છે (આનાથી ઘણા કાનૂની પડકારોનો સામનો કરવો પડશે ), તો તે અમેરિકાની ઓળખ અને વિશ્વમાં તેની ભૂમિકામાં મોટો ફેરફાર લાવશે. લાંબા સમયથી, અમેરિકાની સૌથી આકર્ષક બાબતોમાંની એક એ રહી છે કે તે કોઈપણ સ્થળ અથવા સંસ્કૃતિના લોકોને સ્વીકારે છે અને તેમને સ્થાનિક લોકો જેવા જ અધિકારો અને તકો આપે છે. આનાથી અમેરિકાને અતિશય તેજસ્વી પ્રતિભાઓનો વિશાળ માનવ સમુદાય મળ્યો છે જેને આધારે જ અમેરિકા જગતકાજી બન્યું છે.
નાગરિકતા આપતા કાયદાઓના ઘડવૈયાઓએ અગાઉ એ ખાતરી કરી છે કે એમ કરવાથી તે અમેરિકા - વિજ્ઞાાન, ટેકનોલોજી અને નવીનતામાં અગ્રેસર રહે છે અને નાણાંકીય શક્તિ અને વ્યવસાયનું કેન્દ્ર પણ રહે છે. ઉદાહરણ તરીકે, સદીના આગામી વર્ષોમાં આર્થિક અને રાષ્ટ્રીય શક્તિના મોટાભાગના અંદાજો દર્શાવે છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ચીનથી આગળ રહેશે, કારણ કે તે બહારના લોકોને સમાવી લે છે જ્યારે ચીન એવું કરતું નથી. વિશ્વના ઘણા દેશો અમેરિકાની સફળતા પર ઘણી ઈર્ષ્યા કરે છે, કારણ કે તે તેમની વસ્તીના ઘણા લોકો અને સંબંધીઓ અમેરિકન બની ગયા છે, પરંતુ ટ્રમ્પના નવા ઉરાંગઉટાંગ પરિવર્તનની વૈશ્વિક નેતૃત્વ પર શું અસર પડશે તેનો અમેરિકાને આજે કોઈ અંદાજ નથી.
ચીની ચલણનું વૈશ્વિકરણ
પીપલ્સ બેંક ઓફ ચાઇનાના ગવર્નર પાન ગોંગશેંગે બહુ ધુ્રવીય આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાંકીય વ્યવસ્થા બનાવવાની જોરદાર હિમાયત કરી છે. તેમણે કહ્યું છે કે એક જ ચલણ પર વધુ પડતી નિર્ભરતા વિશ્વ માટે સારી નથી. ગોંગશેંગે એવો મેસેજ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે વિશ્વએ ડોલર આધારિત વૈશ્વિક નાણાંકીય વ્યવસ્થાનો વિકલ્પ બનાવવો જોઈએ. જોકે ચીન ઘણા લાંબા સમયથી પોતાના ચલણનું આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ કરીને ડોલરને પછાડવા ચાહે છે. ચીન સતત તેના ચલણ રેનમિન્બી (RMB) એટલે કે ચીની યુઆનને આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
વિધવિધ છ વિદેશી બેંકોએ જણાવ્યું છે કે તેઓ SWIFT ચુકવણી પ્રણાલીના વિકલ્પ તરીકે ચીનની ક્રોસ-બોર્ડર ઇન્ટરબેંક ચૂકવણી પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરશે. વિશ્વએ ક્રોસ-બોર્ડર ચૂકવણી માટે ફક્ત એક જ ચલણ અથવા ચૂકવણી પ્રણાલી પર આધાર રાખવો જોઈએ નહીં તે દલીલ આકર્ષક છે. યુએસમાં વર્તમાન રાજકારણ અને નીતિગત સ્થિતિઓને જોતાં, આવા વિચારો ધ્યાન આકર્ષિત કરી શકે છે. યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંકના પ્રમુખ ક્રિસ્ટીન લેગાર્ડે તાજેતરમાં કહ્યું હતું કે સંપૂર્ણ વિશ્વાસ સાથે કહેવું શક્ય નથી કે ડોલરનું પ્રભુત્વ ચાલુ રહેશે. જો કે અર્થશાસ્ત્રીઓ સ્પષ્ટ કહે છે કે ડોલરની બુનિયાદ બહુ જ મજબૂત છે. અમેરિકા પાસે ઓઈલ રિઝર્વ અને ગોલ્ડ રિઝર્વના કુબેર ભંડારો છે. એટલે ડોલર જલદી પાછા પડે એમ નથી.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અમેરિકાને ઘણી રીતે અનિશ્ચિત દિશામાં લઈ જઈ રહ્યા છે, જેના કારણે ભવિષ્યમાં પરિસ્થિતિ કેવી રહેશે તે કહેવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. ટ્રમ્પે વિશ્વના અન્ય દેશો સાથે વેપાર કરવાની રીત બદલવાનો સંકલ્પ કર્યો છે. ટ્રમ્પના મતે, કોઈપણ દેશ સાથે અમેરિકાનો વેપાર ખાધ સ્વીકાર્ય નથી અને આ પરિસ્થિતિને બદલવા માટે ટેરિફ સૌથી સચોટ હથિયાર છે. તેમણે વિશ્વના દેશો માટે અમેરિકા સાથે વેપાર કરાર કરવા માટે જે સમય મર્યાદા નક્કી કરી છે તે હવે નજીક આવી રહી છે, પરંતુ હજુ સુધી તે સ્પષ્ટ નથી કે અમેરિકા કેટલા વેપાર ભાગીદાર દેશો સાથે કરાર કરશે. જોકે, તે સ્પષ્ટ છે કે ટેરિફ ખૂબ ઊંચા હશે અને અમેરિકાએ નિયમ-આધારિત વેપાર પ્રણાલીને ઘણું નુકસાન પહોંચાડયું હશે. આ અનિશ્ચિતતા વાસ્તવિક અર્થતંત્રને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે. ટેરિફ સંબંધિત અનિશ્ચિતતાને કારણે, ફેડરલ રિઝર્વે હમણાં તો નીતિ દરોમાં ફેરફાર ન કરવાનો નિર્ણય લીધો.
ફેડરલ રિઝર્વના નવા આર્થિક અંદાજ મુજબ, ચાલુ વર્ષ ૨૦૨૫માં ફુગાવો ૩ ટકાની આસપાસ રહી શકે છે. માર્ચમાં વ્યક્ત કરાયેલા અંદાજમાં, તે ૨.૭ ટકા હોવાનું જણાવાયું હતું. ફેડરલ રિઝર્વ અનુસાર, ચાલુ વર્ષમાં અમેરિકાનું કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) ૧.૪ ટકાના દરે વધશે. માર્ચમાં જાહેર કરાયેલા અન્ય એક અંદાજમાં, આ દર ૧.૭ ટકા હોવાનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો છે. આર્થિક વિકાસ દર નબળો પડવાની અને ફુગાવામાં વધારો થવાની આશંકાએ અમેરિકાની રિઝર્વ બેંકને મુંઝવણમાં મૂકી દીધી છે.
દાયકાઓથી રેન્મિન્બીનું મૂલ્ય પણ યુએસ ડોલર સાથે જોડાયેલું છે, જેમાં કડક મૂડી નિયંત્રણો મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. એવું લાગે છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં ચીન તેના મૂડી નિયંત્રણોને હળવા કરશે નહીં. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચલણનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય તે માટે, તેનો મુક્તપણે વેપાર થવો જોઈએ. બીજું કારણ એ છે કે ચીન પાસે હજુ પણ મજબૂત ચાલુ ખાતાનો સરપ્લસ છે, જેનો અર્થ એ છે કે વિશ્વમાં વેપાર માટે પૂરતું રેન્મિન્બી ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં. તેનો ઉપયોગ મોટે ભાગે ચીની માલ ખરીદવા માટે થાય છે. તેથી, જ્યારે યુએસ અને યુએસ ડોલરના ભવિષ્ય વિશે ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે, ત્યારે રેન્મિન્બી કબજો લેવાની સ્થિતિમાં નથી. આગામી વર્ષોમાં વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થા વધુ વિભાજિત થઈ શકે છે, જેના પરિણામે ખર્ચ અને અનિશ્ચિતતા બન્ને વધી શકે છે.
