વૈશાખ સુદ સાતમ એટલે જહ્મુસુતા, પાપહર્તા, મોક્ષદાતા મા ગંગાની જયંતી છે, તેથી હર હર ગંગે ! જય મા ગંગે ! જય જયકારા'નો જયઘોષ કરી આત્મચેતના જાગૃત કરીએ, હૈયામાં દૈવી અનુભૂતિ પ્રગટાવીએ, મનને શુધ્ધ કરી, અંતરમાં આનંદ પ્રગટાવીએ.

ગંગામૈયા માત્ર નદી નથી, પરંતુ પ્રકાશનું, પ્રગતિનું આસ્થાનું, શ્રદ્ધાનું તથા સમૃધ્ધિનું પ્રતીક છે. ગંગોત્રીથી પ્રારંભ કરી ગંગાસાગર સુધી ગંગામૈયાનું શુદ્ધ તથા પવિત્ર જળ માનવસમાજનું શ્રેય કરી આત્મિક શાંતિની દિવ્યાનુભૂતિ કરાવે છે.

- વિચાર-વીથિકા- દેવેશ મહેતા

દાતવ્યમિતિ યદ્દાનં દીયતેડનુપકારિણે ।

દેશે કાલે ચ પાત્રે ચ તદ્દાનં સાવિકં સ્મૃતમ્ ।।

ફળ પ્રાપ્ત કરવાની ઇચ્છા વગર, યોગ્ય વ્યક્તિને આપવામાં આવેલું દાન શ્રેષ્ઠ પ્રકારનું સાત્ત્વિક દાન કહેવાય છે.'

- શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા, અધ્યાય-૧૭, શ્લોક-૨૦

- મન સ્થિતિ સારી હોય કે ના હોય, બીજાને ઉલ્લાસમાં જોઈ સુખ મળવું જોઈએ. ચકલી તેના બચ્ચાંને એક એક દાણો ખવડાવતી હોય ત્યારે ઓડકાર આવવો જોઈએ. તુલસીના ક્યારામાં પાણી પાતાં જોઈ તરસ છીપવી જોઈએ. વરસતા વરસાદમાં એક જ છત્રીમાં પસાર થતા પ્રેમીઓને જોઈ આપણે ભીંજાઈ જવાં જોઈએ

(ભાગ-2)

વિશ્વામિત્ર અને મેનકાની પુત્રી શકુંતલા કણ્વઋષિના આશ્રમમાં રહેતી હતી.

- પ્રેરણાની પરબ- આચાર્ય વિજય અક્ષયરત્નસૂરિ

ભારતની ભવ્ય ભૂમિમાં વર્તમાનકાળમાં પણ તપ અને સંયમની અદ્ભુત-અનુપમ સાધનાના ઇતિહાસો પ્રત્યેક વર્ષે સર્જાય છે, એવા કઠોર સાધના ઇતિહાસો વિશ્વમાં લગભગ અન્યત્ર ક્યાંય જોવા નહીં મળે. ભારતભૂમિમાં સર્જાયેલા અને સર્જાતા આ શાનદાર સાધના ઇતિહાસોના મૂળની તપાસ કરીશું તો ત્યાં આપણને નિહાળવા મળશે અનંત કરૂણાનિધાન ઉત્કૃષ્ટસાધનાશિખર પરમતારક પ્રભુ મહાવીરસ્વામીનો સાધનાપૂત દેહ. સાડાબાર વર્ષની નિરંતર સાધના બાદ ઋજુવાલિકા નદીના તીરે સાંજના સમયે વિશ્વના તમામ જીવોના તેમજ પદાર્થોના ભૂત-ભાવિ-વર્તમાનને જણાવી શકે તેવા અને જગતની એક પણ બાબત જેનાથી અજ્ઞાાત નથી એવા અવર્ણનીય કેવલજ્ઞાાનની પ્રાપ્તિ મહાવીરસ્વામીને જે દિવસે થઈ એ વૈશાખ સુદિ-૧૦ નો દિવસ હવે નિકટ છે. આ મંગલ દિવસનાં આલંબનો આવો, આપણે પરમાત્મા વીરની સમતા-સંયમ-કરૂણા વગેરે નહિ, પરંતુ માત્ર ઉત્કૃષ્ટતપસાધનાનું દિગ્દર્શન કરીએ. આ મહાન તપસાધનાનું આંશિક વર્ણન પણ આપણું મસ્તક ઝૂકાવ્યા વિના નહિ રહે :

જ્યાં સુધી માણસ અંતરાત્માના સત્ય અનુસાર પોતાના વિચારોને આત્મિક સત્ય સ્વરૂપ હેતુઓ સાથે સાંકળતો નથી, અને સત્યમાં સ્થિત થવાની અભિપ્સાજ કરતો નથી, ત્યાં સુધી તેના જીવનમાં સત્યમાં પરિવર્તન કે ઊર્ધ્વી કરણ કરી શકતો જ નથી, આવો માણસ સદાય બીજાના સંમોહનમાં આવીને ભાન ભૂલીને તે જીવનમાં કશું પણ અનન્ય અને તેજસ્વી કહેવાય તેનું આત્મ પ્રકાશ યુક્ત કહી શકાય તેવું કશું પણ પ્રાપ્ત કરી શકતો જ નથી, આમ માણસ આત્મિક સત્યની દિશા કે અભિપ્સા વિના બીજાના સંમોહનમાં જ ભટક્યા કરે છે, આત્મિક સત્ય સ્વરૂપ ધ્યેય વિહીન જીવન અને સંમોહન યુક્ત જીવન બધા જ અનિષ્ટોની જનની જ છે,

જે માણસ મોકો હોવા છતાં પ્રામાણિક રહે છે, અધિકાર હોવા છતાં નમ્ર રહે છે, સંપતિ ભરપૂર હોવા છતાં તેનો અહંકાર રાખતો નથી તે સદાય નમ્ર, સત્ય શાંત સભાનતા પૂર્વક સત્ય સંશુધ્ધ જીવન ધારણ કરીને જીવે છે, તેજ આત્મિક સત્ય સ્વરૂપ છે.

જો માણસને તમામ પ્રકારની આપત્તિયોથી દુખો ચિંતાઓ તનાવ અને સર્વનાશથી બચવું હોય હોય તો માણસે બીજાના સંમોહનથી દૂર રહેવું જોઈએ, અને સભાનતા પૂર્વક આત્મિક સત્ય સ્વરૂપ થઈને પોતાના ચિત્તને પૂર્ણ રૂપે સ્વતંત્ર બનાવવું જોઈએ, અને આત્મિક સત્ય સ્વરૂપ અભિપ્સામાં સ્થિત થવું જ જોઈએ, આમ બીજાના સંમોહનમાં આવીને જીવનમાં હેતુ વિહીન અસત્ય સ્વરૂપ ભટકતાં વિચારોથી બચવું જોઈએ, જે માણસના જીવનમાં આત્મિક સત્ય આધારિત જીવનનો, કોઈ આત્મિક સત્ય સ્વરૂપ મધ્યવર્તી ધ્યેય નથી, અભિપ્સા નથી તેવો માણસ સદાય ચિંતાઓ ભય ભ્રમ અને ભ્રમજાળમાં જ સ્થિર હોય છે.

આવા માણસો આત્મ દયાના અને સંમોહનના ખૂબ જ આસાનીથી ભોગ બની જતાં હોય છે, અને ભરવાડની જોકોમાં પુરાય જતાં હોય છે, અને પછી એના જ સંમોહન દ્વારા જ જીવન જીવતા હોય છે.

- આજની કથા

બાર વર્ષના વનવાસ પછી પાંડવો સામે સૌથી કઠિન પરીક્ષા તેરમું વર્ષ હતું. આ વર્ષે તેમને એવા અજ્ઞાાતવાસમાં રહેવાનું હતું કે જો કૌરવો તેમને ઓળખી લે, તો વનવાસનું આખું ચક્ર ફરીથી શરૂ થઈ જાય. દુર્યોધનની હજારો આંખો ચારે દિશાઓમાં ફેલાયેલી હતી.

યુધિષ્ઠિરે મત્સ્ય દેશના રાજા વિરાટના દરબારની પસંદગી કરી.

- શરીરનો દીવો આંખ છે એ માટે જો તારી આંખ નિર્મળ હોય તો તારું આખું શરીર પ્રકાશથી ભરેલું થશે, પણ જો તારી આંખ ભૂંડી હોય તો તારુ આખું શરીર અંધકારે ભરેલું થશે

હજારો વર્ષ પૂર્વે જ્યારે સુર્ય કે ચંદ્રના પ્રકાશનો કોઈ વિકલ્પ ન હતો ત્યારે કૃત્રિમ રીતે પ્રકાશ મેળવવાની જુદી જુદી પધ્ધતિ અને સાધનોના સમયમાં દીવાની રચના થઈ. જે આજની તારીખ અને આવતા સમયોમાં પણ દીવો દરેક જગ્યાઓમાં અને દરેક સારા-માઠા પ્રસંગો એ દીવો સળગતો જ રહે છે. અને તેને સૌ જોઈ પણ શકે છે ?

બાઈબલના વચનોમાં પણ દીવા વિષે આ જણાવેલું છે. અને દીવો કરીને તેને માપ નીચે નહિ, પણ દીવી પર મૂકવામાં આવે છે.

એક વ્યક્તિ દ્વારા રોજ-બ-રોજની જિંદગીએ અન્ય વ્યક્તિ પ્રતિ પ્રેમ-સ્નેહભર્યો સમભાવ સદ્દવ્યવહાર એ ''ગુણદર્શન'' બની રહે. અહીં માનવીનાં ગુણો-ઉજળી બાજુનાં જ દર્શન જોવાય છે. પ્રભુ સર્વગુણસંપન્ન સર્વસ્વ છે - જ્યારે માનવઆત્માઓમાં ક્યાંક ને ક્યાંક દોષો, ખામીઓ, ત્રુટિઓ-ઉણપ-અવગુણો સાથે સાથે ગુણો-સદ્દગુણો સાત્વિક ભાવો કે ઉજળી બાજૂનું સંમિશ્રણ હોય જ ! કોઈ વ્યક્તિમાં એંશી-નેવું ટકા સદ્દગુણો-શિક્ષા-સાત્વિકભાવો હોય જ્યાં દસ-વીસ ટીકા તેના દોષો-ખામીઓ-નબળી બાજુ સહજ રહેવાની ! આ સ્થિતિએ માનવ તરીકે અન્ય વ્યક્તિ કે માનવીનાં માત્ર ઉજળાં પાસાં-ગુણો-જ્ઞાાન અને સદ્દવૃત્તિને સ્વીકારવા જ રહ્યા જે ''માનવીની ગુણગ્રાહી-ગુણદર્શન દ્રષ્ટિ'' બની રહે! 

- ઘણીવાર એક સ્વાભાવિક પ્રશ્ન ઉદ્વભવતો હોય છે કે જ્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ ગીતામાં કર્મને જ પ્રધાનતા આપી છે અને ફળની ઈચ્છા વિના કર્મ કરવાનો ઉપદેશ આપ્યો છે, તો પછી પ્રભુના નામજપ કે ભક્તિની શી આવશ્યતા છે

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા એ માત્ર એક ધાર્મિક ગ્રંથ નથી, પરંતુ તે માનવજીવનના પ્રત્યેક સંઘર્ષ અને દ્વિધાનું સચોટ માર્ગદર્શન કરતું એક સનાતન શાસ્ત્ર છે. ઘણીવાર લોકોના મનમાં એક સ્વાભાવિક પ્રશ્ન ઉદ્વભવતો હોય છે કે જ્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ ગીતામાં કર્મને જ પ્રધાનતા આપી છે અને ફળની ઈચ્છા વિના કર્મ કરવાનો ઉપદેશ આપ્યો છે, તો પછી પ્રભુના નામજપ કે ભક્તિની શી આવશ્યતા છે. આ પ્રશ્નનો ઉત્તર સમજવા માટે ગીતાના તાત્વિક રહસ્યને ખૂબ જ સૂક્ષ્મતાથી સમજવું પડે છે. ગીતાજીમાં માત્ર સામાન્ય શારીરિક કે માનસિક 'કર્મ' ની વાત નથી કરવામાં આવી, પરંતુ તેના પરમ સ્વરૂપ 'કર્મયોગ'નો અપાર મહિમા ગાવામાં આવ્યો છે. જો કર્મની સાથે 'યોગ' અર્થાત્ પરમાત્મા સાથેનું જોડાણ ન ભળે, તો તે કર્મ અધૂરું રહી જાય છે અને મનુષ્યને સંસારના માયાવી બંધનમાં બાંધનારું બની રહે છે.

- ચંદ્ર બીજના દિવસે ખાસ પ્રકારનો જોવા મળે છે. લગભગ 90% ચંદ્ર દેખાતો નથી માત્ર કોર (ધાર) જ જોઈ શકાય છે. 

આ૫ણે ત્યાં ઉજવતા વિવિધ ઉત્સવોમાં બીજનો મહિમા સમજવા જેવો છે. ચંદ્ર બીજના દિવસે ખાસ પ્રકારનો જોવા મળે છે. લગભગ ૯૦% ચંદ્ર દેખાતો નથી માત્ર કોર (ધાર) જ જોઈ શકાય છે.

- આજનો માણસ પોતાના આત્મિક સત્યમાં સ્થિત થઈને વ્યવહાર કરે છે આચરણ પણ કરતો નથી જેથી દુખી છે ચિંતાગ્રસ્ત છે

માણસ છેવટે તો સત્વગુણવાળું આત્મિકસત્ય, સભાનતા પરમચેતનાની જાગૃતતા, આત્માનું સમત્વ, બધેજ એકજ આત્મા વિલ્સે છે, એક જ પરમાત્મા છે તેના મય થઈ સત્વ સંશુધ્ધ જીવન કરીને જીવન જીવી જીવન ચક્રમાંથી મુક્ત થવા જ માંગે છે.

આ માટે માણસે પોતાના જીવનમાં જીવનાભિમુખ જીવનનિષ્ઠ અને આત્મિક સત્ય નિષ્ઠ બની પોતાના જ આત્મિક સત્ય સ્વરૂપ બની વ્યવહાર અને આચરણ અહંકાર રહિત થઈને પોતાના આત્માનું સમત્વ એટલે કે એક સરખા પણું બધે એક જ આત્મા વિલસે છે, અને એકજ પરમાંત્મા રહેલા છે તેમના વારસો તો સ્વાર્થ સાધવા માટે ઊભા કરવામાં આવેલ છે આવ્યા છે, તેમાં સત્યનો રણકો નથી,

એકજ પરમતત્વ પરમાત્મા આત્મા એવા આત્મિક સત્યતા સાથેના આત્મ જ્ઞાાન ઉપર રચાયેલો અંતરનો ભાવ પ્રત્યેક વ્યક્તિ વસ્તુ અને બનાવ પ્રત્યે સમભાવ રાખી જીવન જીવે જવું જોઈએ, એજ જીવનમુક્તિ સુધી પહોંચાડે જ.

- બાળકે એક નાનું જીવડું જોયું અને તેણે તેને હાથમાં પકડયું પકડીને હાથમાંથી મુઠ્ઠી વાળીને જરા જોરથી વાળી. નાનકડુ જીવડુ આ ભીંસમાં મરી ગયું. બાળકને હાથે એક હત્યા થઈ

હું કશી ક્રિયા કરું એટલે હું તેના કર્તા તરીકે અવશ્યમેવ જવાબદાર ગણાઉ જ ? તે કર્મનું ફળ મને અવશ્ય મળે ? - પ્રશ્ન બહું અટપટો છે દેખાય છે તેટલી સીધી ને ચોખ્ખી વાત નથી.

નાનું બાળક હજી સાવ અજ્ઞાાન છે તેને કશી ખબર નથી, પણ શરીરનાં વિવિધ અંગો ચલાવી શકે એવી શક્તિ આવી ગઈ છે.

''શ્રત્ અને ધા'' આ શબ્દસંધિમાં 'શ્રત્' એટલે માનવું અને 'ધા'નો અર્થ ધારણ કરવું જે દ્વારા શબ્દ રચાય છે - 'શ્રદ્ધા'. અધ્યાત્મ જગતમાં સૌનાં મનમંદિરમાં હૈયે અને હોઠે વસેલો શબ્દ એ 'શ્રદ્ધા-આસ્થા' છે. 'સંતોમાં શ્રદ્ધા રાખો' - 'ભગવાનમાં શ્રદ્ધા રાખો' એમ રોજિંદા જીવનવ્યવહારમાં આ શબ્દ કાને સાંભળવા મળે ! ધાર્મિક તેમજ પ્રેરણાત્મક પ્રવચનો - ઉપદેશો - કથા - પારાયણ સમયે સંતો-સાધુ ભગવંતો અને ગુરૂઓ આ શબ્દનો ખાસ ઉલ્લેખ કરે જ ! વાસ્તવમાં શ્રદ્ધા એ પુરુષાર્થ-પ્રયત્નોનો પ્રાણ છે - આત્મા છે, સેતુ બને આરાધના-ઉપાસનાનો અને વિજયી સ્તંભ બંને સફળતા-સિદ્ધિ-સંકલ્પનો ! માનવીનું સુખમય શાંત સ્વરૂપ એ ખરેખર સૃષ્ટિના સર્જક ઇશ્વરમાં રહેલી અડગ શ્રદ્ધા છે.

- પ્રભાતના પુષ્પો-ગુણવંત બરવાળિયા

સત્પુરુષો કે સદ્ગુરુદેવને હૈયે પોતાના શિષ્યો ભક્તોનું હિત સદૈવ હોય છે. તેમની નબળાઈઓ કે તેમના ગુણવૈભવમાં જરાયે ખોટ પડે કે તેમની પ્રકૃતિમાં લગીરે વિકૃતિનો પ્રવેશ થાય તો તેને નિવારવા તેમની જાગૃતિનું સાતત્ય સદૈવ હોય છે.

ભગવાન શ્રી રામચંદ્ર સમુદ્ર પર સેતુ બાંધતી વખતે વિઘ્નનિવારણ અર્થે પ્રથમ શ્રી ગણેશજીની સ્થાપના કરે છે. ત્યાર પછી નવ ગ્રહોની નવ પ્રતિમા નલ દ્વારા સ્થાપિત કરાવી, ત્યાર પછી સાગર સંયોગ ઉપર પોતાના નામ પર એક શિવલિંગની સ્થાપના કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.

- આંખ છીપ, અંતર મોતી- આચાર્ય રાજહંસ

- રૂપનગરની એ રૂપરાણી... રૂપરૂપનો અંબાર..

હોસ્પિટલમાં દર્શન કરીને રોગમુક્તિની આશા લગાવી શકાય નહીં. સ્કૂલ, કોલેજના દર્શન કરીને એની પરિક્રમા કરીને દંડવત્ કરીને ડોક્ટર, એન્જીનીયર થવાતું નથી. એ જ રીતે ફક્ત ભગવાનની મૂર્તિના દર્શન કરીને આઠ આના રૂપિયો ફેંકીને ફૂલ, પ્રસાદ ચડાવીને દેવતા પ્રસન્ન થશે, આવી માન્યતા અધિકાંશ દર્શનાર્થીઓની હોય છે.

દર્શન કરવાં દેવ મંદિરે જવું જોઈએ. કારણ કે તેનાથી ઇશ્વર સ્મરણનો પ્રાથમિક સંકેત થાય છે.

- આકાશની ઓળખ-કુમારપાળ દેસાઈ

ઇ.સ. ૧૮૯૩ની ૧૧ મી સપ્ટેમ્બરે અમેરિકાના શિકાગો શહેરની આર્ટસ ઇન્સ્ટિટયુટમાં વિશ્વધર્મપરિષદનો પ્રારંભ થયો. આ વિશ્વધર્મ પરિષદ સતત સત્તર દિવસ સુધી ચાલનારી હતી અને એના કોલંબસ સભાગૃહમાં ત્રણ હજાર શ્રોતાઓની ઉપસ્થિતિમાં આનું આયોજન થયું. આ પરિષદ સમયે ભારતની દસ વ્યક્તિઓ એના શુભારંભ સમારંભમાં મંચ પર બિરાજમાન હતી.

બધા જ કૌરવોનો તથા સેનાનો નાશ થયા છે. અને દ્રૌપદીને આનો પસ્તાવો થયો હતો. પાંડવો અને દ્રૌપદી અંતે હિમાલય તરફ ગાત્રાો ગાળવા નીકળ્યા... અર્જુને રસ્તામાં ગાંડીવ ધનુષ્યને ફેંકી દીધુ.

એક જ માબાપના બે દીકરા હતા. એકનું નામ હતું 'ગોકર્ણ' અને બીજાનું નામ હતું 'ધુન્ધુકારી'. એક જ માબાપના પુત્ર હોવા છતાં, સારાં કર્મો કરવા બદલ 'ગોકર્ણ' દેવ જેવો બન્યો; જ્યારે ધુન્ધુકારી પાપકર્મોથી પ્રેત બન્યો. જેવાં કર્મ કરો, તેવાં ફળ મળે.

એક દિવસ રાત્રે ગોકર્ણે કોઈના રૂદનનો અવાજ સાંભળ્યો.

'અક્ષય' જેનો અર્થ થાય છે. કદાપી જેનો ક્ષય થતો ન હોય તે વૈશાખ માસ, સુદ ત્રીજના દિવસે અખાત્રીજ આવે છે. જ્યોતિષ શાસ્ત્રાનુસાર આ તીથિનો મહિમા એ છે કે દરેક તીથિઓની વધઘટ..ચંદ્રમા અને નક્ષત્રોની ગતી ઉપર આધારીત છે, જો ચંદ્રમાની કળા વધે તો તીથિમાં વધારો થાય અને ઘટે તો તીથિમાં ઘટાડો થાય. એટલે પંચાંગમાં ઘણીવાર બે તિથિ કે તીથિનો ક્ષય જોવા મળે છે.