Rupee Crash Impact on Indians in Foreign Countries: વિદેશની ધરતી પર જઈને ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવીને કારકિર્દી બનાવવાનું સપનું જોતાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે અઘરા દિવસો આવ્યા છે. તાજેતરમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં આવેલા આંચકા અને અમેરિકન ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયાના ઐતિહાસિક ધોવાણને કારણે વિદ્યાર્થીઓના સપના પર આર્થિક સંકટના વાદળો ઘેરાયા છે. રૂપિયો ગગડીને પ્રતિ ડોલર 95થી 96ના ઐતિહાસિક નીચા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. બહારથી જોતાં આ માત્ર એક આર્થિક આંકડો લાગે છે, પરંતુ વિદેશમાં ભણતા હજારો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે આ એક ગંભીર કટોકટી બની ચૂક્યો છે, જે તેમના નાણાકીય બજેટથી લઈને તેમના રોજિંદા પોષણ અને ગ્રેડ્સને પણ નુકસાન પહોંચાડી રહ્યો છે.
નબળો રૂપિયો દેવાનો બોજ વધારે છે
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં રૂપિયો નબળો પડે છે, ત્યારે ભારતમાંથી મળતા ફંડ કે એજ્યુકેશન લોન પર નિર્ભર વિદ્યાર્થીઓ માટે વિદેશમાં રહેવાનો ખર્ચ રાતોરાત વધી જાય છે. યુનિવર્સિટીઓ પોતાની ફી નથી વધારતી, છતાં ચલણના બદલાતા દરને કારણે ભારતીય પરિવારો પર લાખો રૂપિયાનો વધારાનો બોજ આવી પડે છે.
- લોનનું બલૂનિંગ અને વ્યાજનો માર: ઉદાહરણ તરીકે, જે વિદ્યાર્થીઓએ ડોલરનો ભાવ 83 હતો ત્યારે લોન લીધી હતી, તેઓ આજે 96ના ભાવે નાણાં ચૂકવી રહ્યા છે. આ ચલણ પરિવર્તનને કારણે સામાન્ય રીતે વાર્ષિક $40,000ની ટ્યુશન ફી માટે હવે પરિવારોએ વર્ષે 5 લાખથી 10 લાખ રૂપિયા સુધીની વધારાની રકમ ચૂકવવી પડી રહી છે. આ સાથે જ ભારતમાં એજ્યુકેશન લોન પરના વ્યાજ દરો પણ 12%ની આસપાસ પહોંચી જતાં લાંબા ગાળાના દેવાનો બોજ અસહ્ય બની રહ્યો છે.
- નિશ્ચિત રેમિટન્સ મર્યાદા: ભારતમાં રહેતા માતા-પિતા પોતાના બજેટની મર્યાદા વટાવીને પણ એક નિશ્ચિત રકમ જ વિદેશ મોકલી શકે છે. આ મર્યાદિત રૂપિયા જ્યારે ડોલર, પાઉન્ડ કે યુરોમાં કન્વર્ટ થાય છે, ત્યારે તેનું વાસ્તવિક મૂલ્ય ખૂબ ઓછું થઈ જાય છે, જેના કારણે વિદ્યાર્થીઓના હાથમાં વાપરવા માટે બહુ ઓછા પૈસા બચે છે.
ભોજન અને આવાસ સાથે બાંધછોડના દિવસો
પરિવારને વધુ આર્થિક તકલીફ ન પડે તે માટે વિદેશમાં રહેતા વિદ્યાર્થીઓ પોતાની રીતે ખર્ચ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, જે તેમની જીવનશૈલીને જોખમમાં મૂકે છે.
- ભોજન છોડી દેવું અને ફૂડ એપ્સનો સહારો: ખર્ચ બચાવવા ઘણાં વિદ્યાર્થીઓ દિવસમાં માત્ર એક જ વાર જમે છે અને લંચ કે ડિનર સંપૂર્ણપણે છોડી દે છે. આ સિવાય, તેઓ 'Too Good To Go' અથવા 'Olio' જેવી ફૂડ એપ્સનો ઉપયોગ કરીને સ્થાનિક કરિયાણાની દુકાનોમાંથી એક્સપાયરી ડેટની નજીક હોય તેવી અને ભારે ડિસ્કાઉન્ટમાં મળતી ખાદ્ય સામગ્રી ખરીદીને ખાય છે.
- સબલેટિંગ (રૂમ શેરિંગ): રહેવાનો ખર્ચ બચાવવા માટે વિદ્યાર્થીઓ ગીચ વિસ્તારોમાં રહેવા મજબૂર છે. એક રૂમમાં 4થી 5 વિદ્યાર્થીઓ સાથે મળીને રહે છે. આમ કરવામાં તેમણે તેમની પ્રાઇવસી સાથે સમાધાન કરવું પડે છે.
- કાયદાની મર્યાદા બહાર કામ કરવું: યુનિવર્સિટીના નિયમો મુજબ વિદ્યાર્થીઓ માન્ય પાર્ટ-ટાઇમ શિફ્ટમાં તો કામ કરે જ છે, પણ એ ઉપરાંત હવે વિદ્યાર્થીઓ વધારાની કમાણી માટે મોડી રાત સુધી ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર્સ અથવા રેલ્વે સ્ટેશનો પર ફ્લોર સાફ કરવા જેવી અઘરી 'કેશ-ઇન-હેન્ડ' મજૂરી કરવા મજબૂર બન્યા છે.
પોષણને અભાવે ગ્રેડમાં ઘટાડો
આ નાણાકીય અને શારીરિક તણાવ સીધો વિદ્યાર્થીઓના ભણતર પર દેખાઈ રહ્યો છે. શિક્ષણ પાછળ ધ્યાન આપવાને બદલે વિદ્યાર્થીઓનો મહત્તમ સમય અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની મથામણમાં જ વીતી જાય છે, જેને લીધે નીચે મુજબની સમસ્યાઓ સર્જાય છે.
- માનસિક થાક (Cognitive Fatigue): ભોજન છોડવાને લીધે પૂરતું પોષણ નથી મળતું, જેને કારણે વિદ્યાર્થીઓમાં એનર્જીનું સ્તર સતત નીચું રહે છે. આ શારીરિક નબળાઈ લેક્ચર્સ અને પરીક્ષા દરમિયાન તેમની એકાગ્રતા ઘટાડે છે.
- શારીરિક થાક: જાહેર પરિવહન (બસ કે મેટ્રો)નું ભાડું બચાવવા માટે વિદ્યાર્થીઓ કિલોમીટરો સુધી ચાલીને જાય છે. લાંબો સમય ચાલવું, ડબલ શિફ્ટમાં કામ અને અઘરો સિલેબસ- આ બધું ભેગું થઈને તેમને માનસિક અને શારીરિક રીતે સંપૂર્ણપણે તોડી નાખે છે.
- માનસિક તણાવ: જ્યારે કોઈ વિદ્યાર્થી મગજમાં સતત વિનિમય દરો (Forex Rates) ની ગણતરી કરતો હોય, ફ્રી કરિયાણું ક્યાંથી મળશે તેની એપ્સ ટ્રેક કરતો હોય અને લોન ડિફોલ્ટ થવાની ચિંતામાં હોય ત્યારે તે જટિલ શૈક્ષણિક સંશોધન કે અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકતો નથી. પરિણામે તેમના ગ્રેડ્સ સતત ઘટે છે.
ફોરેક્સ રિસ્ક ઘટાડવાના વ્યૂહાત્મક પગલાં
જો તમે વિદેશમાં છો અથવા આગામી સમયમાં જવાની તૈયારી કરી રહ્યા છો તો ચલણની અસ્થિરતા સામે રક્ષણ મેળવવા માટે નીચે મુજબના સક્રિય પગલાં ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે:
1. ફિક્સ લોક્સ (Fixed Locks)
- ફોરવર્ડ ફોરેક્સ કોન્ટ્રાક્ટ્સ: ટ્યુશન ફીના ભવિષ્યના હપ્તાઓ માટે ચોક્કસ એક્સચેન્જ રેટ નક્કી કરવા તમારી બેંક સાથે વાત કરો.
- લોક્ડ-રેટ ફોરેક્સ કાર્ડ્સ: દૈનિક વિનિમય દરના વધઘટથી બચવા સ્ટાન્ડર્ડ ડેબિટ કાર્ડના બદલે મલ્ટિ-કરન્સી લોક્ડ-રેટ ફોરેક્સ કાર્ડનો ઉપયોગ કરો.
2. ઇમરજન્સી એઇડ (Emergency Aid)
- કેમ્પસ ફૂડ પેન્ટ્રીઝ: યુનિવર્સિટી દ્વારા ચલાવાતી મફત ભોજન સેવાનો જ લાભ લો.
- યુનિવર્સિટી હાર્ડશિપ ફંડ્સ: અમેરિકા કે બ્રિટન જેવા દેશોમાં અચાનક આવેલી આર્થિક કટોકટી માટે યુનિવર્સિટીઓ ખાસ ફંડ આપે છે, તેનો સંપર્ક કરો.
આ પણ વાંચો: આવા ભારતીયોને વિઝામાં પ્રાથમિકતા આપશે અમેરિકા: દિલ્હીમાં માર્કો રૂબિયોની મોટી જાહેરાત
3. ખર્ચમાં ઘટાડો (Cost Reduction)
- હેવી બેચ મિલ પ્રીપિંગ: એક સાથે વધુ માત્રામાં ભોજન રાંધીને ફ્રીઝ કરી લેવું, જેથી બજારના તૈયાર ખોરાકનો ખર્ચ બચે.
- પિયર ટુ પિયર રૂમ શેરિંગ: ભાડાના ભારને વહેંચવા માટે વિશ્વસનીય સાથીઓ સાથે વ્યવસ્થિત રીતે રૂમ શેર કરવો.
વૈકલ્પિક દેશોની પસંદગીનો પણ વિકલ્પ
હવે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ પરંપરાગત અને મોંઘા ગણાતા ‘બિગ ફોર’ દેશો (યુએસએ, યુકે, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા) ને બદલે જર્મની અથવા ફ્રાન્સ જેવા યુરોપિયન દેશો તરફ વળી રહ્યા છે. આ દેશોમાં ટ્યુશન ફી ઓછી અથવા શૂન્ય (Zero) હોય છે, જેથી બચેલા નાણાંનો ઉપયોગ વિદ્યાર્થીઓ સારા ખોરાક અને સુરક્ષિત આવાસ માટે કરી શકે છે.
