ytmvtm

ftg’tle ytz jR ’w~bl mtbu Juh Jt¤Jtle Ô\r•tlu «tuðmtnl ytv;tu ’nus «r;ck"f "thtu

’nus «r;ckr"; ftg’t (zeveyu) nuX¤ yluf Ftuxe Vrhgt’ ltuk"tJJtlu fthKu nòhtu rl’tuo»t jtuftu sujbtk mczu Au. ceS ctsw ;ublt vrhJthsltu vK mtbtrsf ylu ytr:of he;u ÏþJth :R òg Au

Cth;eg mbtsbtk ’nusÁve ’q»tKlu vrhKtbu yluf ftuzChe fLgtytuyu ydlvAuze ytuZe Au. yt Wvhtk; mkÏgtcÆ vrhKe;tytu rJ»tvtl fhJt fu d¤uVtkmtu FtRlu ytðbnðgt fh;t yaftR l:e. nfef;btk ’nusÁve ’tJtl¤lu ztbJt btxu s ’nus «r;ckr"; ftg’tu y:to; ztJhe «turnrcNl yufx (zeveyu) DzJtbtk ytÔgtu n;tu. ;u ftg’tlu vrhKtbu yluf jtjåþ jtuftulu gtuøg v’t:ovtX NeFJJtbtk ytÔgtu Au, vhkðþ rm¬tlu cu çttsw ntug Au yub yt ftg’tu yluf vr; ;:t ;ult mkck"eytu btxu yrCNtvÁv mtrc; :gtu Au! xqkfbtk yluf Mºteytuyu ftg’tltu duhjtC WXtJelu CÇËf;t Juhtrøllu Xthe hne Au y:Jtu ;tu «r;Ntu" ju;t yaft;e l:e. y:to; yluf rl’tuo»t vr; ;:t ;ult vrhJthsltu Jdh Jtkfu sujbtk mcze hÌtt Au y:Jt ;tu mbtsbtk c’ltb :gt Au. btlJtbtk l ytJðþk ntug ;tu sKtJJtLþk fu ntjbtk yufbtºt W•th «’uNbtk s 9,000 vr; ;:t ;ult mkck"eytu sujbtk mczu Au. yt mkÏgt W•th «’uNle ;btb sujlt fwj fi’e vife ’m xft suxje Au. yt mk’Cobtk W•th «’uNle sujlt RLMvufxh slhj ;:t rmrlgh ytRveyum yr"fthe MþjFtl rmkn sKtJu Au fu ‘sujle mò CtudJltht ;btb fu’e vife nðgtlt ythtuvmh mò CtudJltht «:b ¢btkfu ßgthu zeveyu nuX¤ mò CtudJltht rî;eg ¢btkfu ytJu Au.' J;obtl ;c¬tbtk hûtK fhJt btxu cltJJtbtk ytJujt ftg’tltu yluf brnjt NMºt ;hefu Wvgtud fhe hne Au.

jFlQle Ftlde fkvlelt rmrlgh yur¾ÍfGþrxJ RL÷lej Cètatgolt 2002btk btimbe auxhS mt:u jøl :gt n;t. vtka brnltbtk s cklu Jåau b;Cu’ ylu rJFJt’le NÁyt; :R dR n;e. yu A;tk 2008 Mþ"e ’tbvðg SJlLþk dtzwk dcztJ;t hÌtt. su ’hrbgtl cu mk;tl vK :gt. ÇË;ft¤lu Jtdtu¤;t RL÷lej sKtJu Au fu ‘nwk JthkJth ;ulu vtu;tle vtA¤ vimt l WztzJtLþk MËal fh;tu n;tu, vhkðþ ;u btl;e s lntu;e. yk;u Juh Jt¤Jt btxu zeveyu nuX¤ btht vh fum fgtuo. vrhKtbu ftuxo-fauhelt "fft FtJtbtk ;:t fum jzJtbtk s ;btb hfb FatoR dR. btimbe ;:t ;ult CtRytuyu yblu Dhbtk:e vK ntkfe ftZTgt. btht bt;trv;tyu vhmuJtle fbtKebtk:e ;u Dh ck"tÔGþk nðþk ylu ytsu ;ubKu Ctztlt Dhbtk hnuÔþk vzu Au.' zeveyulu vrhKtbu RL÷lej Ntherhf, btlrmf ylu ytr:of he;u ÏþJth :R dgtu Au. yule mhFtbKebtk Ãþ»fhrmkn ltblt rNûtfu ;tu jtkce mtuz ;tKe je"e Au! zeveyu nuX¤ Ãþ»fhrmknlu ath brnlt btxu sujle mò fhJtbtk ytJe n;e. subtk:e Aqxât vAe Dhu ytJelu SJlltu yk; ytK;t ydtW ;ulu vºt jÏgtu n;tu. subtk ’nus btdJtltu Ftuxtu ythtuv BËfelu vðle ;:t mt¤tytuyu ;ulu VmtJelu rsk’de æˤ"tKe fhe ltFe ntuJtLþk sKtÔGþk nðþk. Jæþbtk ;uKu jÏGþk Au fu ‘mbtslu btuk c;tJe Nf;tu l ntuJtlu fthKu SJlltu yk; yt½þk Awk.' ðgth ct’ Ãþ»fhrmknu d¤uVtkmtu FtRlu ytðbnðgt fhe n;e. vrhKtbu ntjbtk ;tu ;ule cebth bt;t ylu mk;tl hͤe vzât Au. yLg yuf ymtbtLg rfMmtu cthtckfe rsÕjtltu Au. su Bþsc 2006btk mhtus ylu htbNhllt jøl :gt n;t. yuf r’Jm mJthu mhtus mtmhu:e øþb :R dR. sulu ægtlbtk htFelu mhtuslt rv;tSyu htbNhl ;:t ;ult mkck"eytu vh ’nuslu fthKu mhtusle nðgt fhelu ;ule jtNltu rlftj fhJtltu ythtuv jdtÔgtu. muNl ftuxou htbNhl ;:t ;ult vrhJthsltulu sLbxevle mò VhbtJe. òufu ntRftuxole ftgoJtne ’hrbgtl B\;f mhtus «ðgûtvKu ftuxobtk WvÂM:; :R. J"wbtk «ube mt:u MJuåAtyu vjtgl :R ntuJtLþk sKtJelu ;ult rv;tyu Jdh Jtkfu htbNhl ;:t ;ult mkck"eytu vh fum fgtuo ntuJtLþk sKtÔGþk.

òKelu lJtR jtdNu fu 2000:e 2007 ’hrbgtl yt ftg’t nuX¤ 795 mdeh Jgle fLgt ylu 1,300 ;hwKtule vK "hvfz fhJtbtk ytJe Au. yt mk’Cobtk Jrh»X mhfthe yr"fthe yt¢tuN Ôg¾; fh;t sKtJu Au fu ‘btuxt Ctdlt fumbtk vrhKe;tlt vrhJthsltu vr; ;:t µMþhvûtlt jtuftu rJhwØ zeveyu nuX¤ Vrhgt’ ltuk"tJu Au. ftuR vK «fthle AtKcel fgto Jdh s vtujem ;btb fr:; ythtuveytule ;tcz;tuc "hvfz fhu Au. yt ÏËc ntMgtMv’ fnuJtg. mdeh Jgle GþJ;e fu ;hwKtulu ’nus Nç’ltu y:o vK Fch l ntug ðgthu ;uytu fuJe he;u ’nuslt ytu:tk nuX¤ ºttm ytvJtlt ntug?'

W•th «’uNbtk ;tu ÏËc s dkCeh vrhÂM:;e Au, vhkðþ mbd{ ’uNbtk vK ftg’tltu ’whwvgtud fhlthtle fbe l:e. luNlj ¢tRb huftuzo çGþhtu (yulmeythce)le ytkfztfeg btrn;e Bþsc 2004:e 2008 ’hrbgtl yt ftg’t nuX¤ 3,36,842 fum ltuk"Jtbtk ytÔgt Au. su vife 94 xft suxjt ythtuveytulu ’tu»tBþ¾; ònuh fhJtbtk ytÔgt Au. sulu ægtlbtk htF;t vrhKe;t ;:t ;ult vrhJthsltu îtht zeveyultu ÏËc s duhjtC WXtJJtbtk ytJ;tu ntuJtLþk MvÐvKu Vrj; :tg Au. sulu yLþjûtelu mbd{ ’uNbtk vðle verz; mkdXl, muJ Vurbje, ytuj RrLzgt buj JujVuh yumturmguNl suJe yluf mkM:tytu Vqxe lef¤e Au. yt mk’Cobtk ftg’tltu Ctud clujtu rJftm vrhnth ltbu GþJtl sKtJu Au fu ‘zeveyu ftg’tu vtujem ylu Jfejtu btxu fbtKe h¤;tu "ef;tu "k"tu mtrc; :gtu ntuJtLþk fnuJtbtk blu juNbtºt vK NunNhb l:e.' muJ RÂLzgl Vurbje fuBvuRllt M:tvf mÇg MJÁv mhfthlt sKtÔgt Bþsc Mºteytult Wðf»to btxu mbd{ ’uNbtk cu nòh:e J"thu rclmhfthe mkM:tytu ftgoh; Au, vhkðþ Ãþhw»tlt Wðf»to btxu yuf vK mkM:t l:e. MJÁv Jæþbtk Wbuhu Au fu ’nusle btdKe fhJtbtk ytJe ntuJtlt btuxt Ctdlt fum ytr:of he;u mB\Ø jtuftu rJhwØ ltuk"Jtbtk ytÔgt Au. ðgth ct’ vtujem ylu Jfejtule dukd vimt vztJJt btxu vr; ;:t ;ult vrhJthsltulu ðgtk ytkxtVuht bthJtLþk NÁ fhe ’u Au. Mºtelt V¾; yuf cgtllt yt"th vh ;ult vr; mrn; vrhJthsltu ylu mdeh Jglt mk;tltule "hvfz fhJtlu ;u duh ck"thKeg ylu duhftlqle juFtJu Au. Mþ«eb ftuxou vK zeveyu mkck"e fumbtk mti«:b Atlcel fhJtLttu ylu ðgth ct’ "hvfz fhJtLttu rl’uoN ytÃgtu Au. yu A;tk ;ulu dKfthJtbtk ytJ;tu l:e.

’nus mkck"e fumle J";e s;e mkÏgtlu ægtlbtk htFelu yjntct’ ntR ftuxole jFlQ cuLau ftuxolt fuBÃmbtk s burzguml yuLz ftWÂLmjuml muLxhle halt fhe Au. muLxhlt auhbul ;:t Jrh»X Jfej ytR. ce. rmknlt sKtÔgt Bþsc AuÕjt ytX brnltbtk muLxhbtk 622 fum ytÔgt Au, su vife 500 ’nus mkck"e n;t. òufu ;u vife yuf vK fumbtk Bˤ mbMgt fu b;Cu’ vtA¤ ’nus fthKÇË; lntu;wk. nfef;btk ;tu ftg’tlt ’whwvgtudlu ægtlbtk htFelu Mþ«eb ftuxo ;:t ht»x[«BþFu vK rak;t Ôg¾; fhe Au. yBþf jtuftu ;tu zeveyulu rjdj xuhrhÍb ;hefu vK mkctu"u Au. nfef;btk ftg’tle åþkdtj nuX¤ MJ;kºtvKu nheVhe vK l Nf;e yluf Ô\Ø brnjtytulu vK VmtJJtbtk ytJe Au. suytu slbxevle mò CtudJu Au.

2005:e 2008 ’hrbgtl cu jtF:e J"thu vrhKe; Ãþhw»tu ytðbnðgt îtht SJlltu yk; yt½gtu Au. ;ule mhFtbKebtk ytðbnðgt fhlthe vrhKe; brnjtLþk «btK Fqc s ytuAwk Au. sulu ægtlbtk htFelu mbd{ ’uNlt vrhKe; Ãþhw»ttu yuf;t mt"elu ftg’tle ÃþlrJathKtle btdKe fhe hÌtt Au. JuhtÂølltu Ctud clelu fthtJtmle mò CtudJltht nòhtu Ãþhw»ttu btxu yt ctc; yuf ytµtmlÁv Au.