Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

જાણો પ્રોટીનની ઉણપથી થતાં રોગો વિષે - વિસ્મય ઠાકર

પુખ્ત વ્યક્તિએ તેના શરીરના વજનના પ્રત્યેક કિલોગ્રામ દીઠ એક ગ્રામ પ્રોટીન રોજીંદા ક્રમે લેવું આવશ્યક છે

ગ્રીક ભાષામાં પ્રોટીન શબ્દનો અર્થ પ્રથમ એવો થાય આહારમાં પ્રોટીનના ઘટકતત્ત્વને પ્રથમ સ્થાન આપ્યા વગર જીવનનો ક્રમ ટકી ના શકે. સૂક્ષ્મ કોષોના બંધારણથી લઈ માંસપેશીઓની કાર્યક્ષમતા જેવા પ્રાથમિક કાર્યોથી લઈ મગજ-જ્ઞાાનતંતુઓના આદાન પ્રદાન વિનિમય જેવાં જટીલ કાર્યોમાં પ્રોટીનનું પોષણ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. આ પહેલાંના લેખમાં શાકાહારીઓ માટે પ્રોટીનના પોષણમૂલ્ય વિષે જાણ્યું. આજે પ્રોટીનની ઉણપથી થતાં રોગો વિષે.

ક્યારેક ઘણી ગંભીર જણાતી રોગાવસ્થા પાછળ માત્ર પોષણનો અભાવ જવાબદાર હોય છે. આપણે ગુજરાતીઓ રોજીંદા આહારમાં પ્રોટીનનો પૂરતો ઉપયોગ ન કરી સમસ્યાઓને આમંત્રણ આપીએ છીએ એ નિર્વિવાદ સત્ય છે.

સામાન્ય રીતે સ્નાયુની નબળાઈ જેમાં થોડા ઘણાં શ્રમથી પણ થાક વર્તાવો, સ્ત્રીઓમાં જોવાં મળતાં સાંધાના દુઃખાવા તથા ત્વચા રૃક્ષ કે બરછટ થઈ જવી, નાની વયે ત્વચા પર કરચલીઓ પડવી અને એકાએક વૃદ્ધત્વના લક્ષણો દેખાવા, સ્તન જેવા અવયવનું કથળી જવું આ બધાં પાછળ પ્રોટીનનું અપોષણ જવાબદાર છે. ગૃહિણીઓએ રોજીંદા ક્રમે બે ગ્લાસ જેટલાં દુધને આહારમાં સ્થાન આપવું. દૂધ ન ભાવતું હોય તેવી સ્ત્રીઓએ છાશ અને પનીરને આહારમાં સ્થાન આપવું. સગર્ભા સ્ત્રીઓએ તો અચૂક દૂધનો ઉપયોગ કરવો.

યુવાનોમાં હૃદયના ધબકારા વધી જવા, એકાએક વજન ઘટવા માંડવું, વાળ પાતળા પડી ખરવા, હાથ-પગના નખ બટકણા થઈ જવા, પગની પીંડીમાં કળતર થવી, ઘા અથવા ગૂમડામાં જલ્દી રૃઝ ન આવવી - જેવી સમસ્યાઓ પાછળ પણ પ્રોટીનનું અપૂરતું પોષણ જવાબદાર છે.

ક્યારેક પ્રૌઢોમાં ગોલસ્ટોન (પિત્તાશયની પથરી), અનિંદ્રા, ડિપ્રેશન, ઉત્સાહનો અભાવ, ઉન્માદ જેવી જટીલ સમસ્યાઓ માટે પણ પ્રોટીનનું અપૂરતું પોષણ જવાબદાર બનતું હોય છે. સ્વીડનમાં આવી સમસ્યાવાળી વ્યક્તિઓના આહારમાં સ્પ્રાઉટસ (ફણગાવેલા કઠોળ)નું પ્રમાણ વધારી શરીરમાં ખૂટતાં પ્રોટીનની પૂરતી કરવાના પ્રયોગો થયાં અને આશ્ચર્યસહ પોષણમૂલ્યનો આંક વધવાથી રોગસ્થિતિમાં સુધારાજનક પરિવર્તનો દેખાયા. રોગાવસ્થા માટે લેવામાં આવતી દવાઓ બંધ થઈ અને થોડાક મહિનાઓમાં દર્દીઓ સંપૂર્ણ સ્વસ્થ જોવા મળ્યાં.

બાળકોમાં પ્રોટીનની ઉણપથી મેરેસમસ નામનો રોગ થાય છે. જો બાળકનો શારીરિક અને માનસિક વિકાસ ખોરવાય છે. વજન ઘટતું જાય છે અને ડિહાયડ્રેશન થતાં બાળકનું મૃત્યુ થઈ શકે છે. દોઢ વર્ષથી વધુ ઉમરના બાળકોમાં પ્રોટીનની ઉણપથી ક્વાશિઓરકર નામનો રોગ થાય છે. જેમાં હાથે-પગે સોજા ચઢવા, ચીડિયાપણું, ભૂખ ન લાગવી અને ત્વચા પર ચાઠા પડવા જેવાં લક્ષણો દેખાય છે. બાળકનું પેટ ફૂલી જાય છે.

દાંત પડી જાય છે અને નવા દાંત ઊગતા નથી. પ્રોટીનના અપૂરતાં પોષણથી ઉપર જણાવેલી રોગાવસ્થા ખરેખર ચિંતાજનક છે. બાળકોના સ્વાસ્થ્ય માટે રોજીંદા આહારમાં દૂધ, કઠોળ અને સૂકોમેવાને સ્થાન આપવું ઘટે. શેકેલા ચણા અને ગોળ, શીંગની ચીકી, ઘઉંનો કકરો લોટ (એક ભાગ) સાથે સોયાનો લોટ (ચોથો ભાગ) મેળવીને બનાવેલી ભાખરી વિગેરે જેવો આહાર બાળકો માટે સ્વાસ્થ્યપ્રદ છે.

WHO (વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન)ના નિશ્ચિત કરેલા માપ અનુસાર પુખ્ત વ્યક્તિએ તેના શરીરના વજનના પ્રત્યેક કિલોગ્રામ દીઠ એક ગ્રામ પ્રોટીન રોજીંદા ક્રમે લેવું આવશ્યક છે. જેમકે ૫૦ કીલોગ્રામ વજનવાળી વ્યક્તિએ રોજીંદા ક્રમે ૫૦ ગ્રામ જેટલું પ્રોટીન લેવું આવશ્યક બને છે.

શરીરના બંધારણમાં માંસપેશીઓનો ત્રીજો ભાગ, હાડકાનો પાંચમો ભાગ અને ત્વચાનો દસમો ભાગ પ્રોટીનથી બનેલો છે. નાશ પામતા કોષોના સ્થાને નવા બનતા કોષો માટે પણ પ્રોટીન જરૃરી છે. હોર્મોન્સ પણ પ્રોટીનમાંથી બને છે. અરે ! જીન્સમાં રહેલાં DNA પણ પ્રોટીન જ છે. શરીર માટે આટઆટલા જરૃરી એવા પ્રોટીનની અવગણના શાથી કરીએ ?

આહારમાં પ્રોટીનનો પર્યાપ્ત માત્રામાં ઉપયોગ કરીએ અને રોગોથી દૂર રહીએ.
 

Post Comments