Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

પ્રાણીઓ પણ સ્વચ્છતાના આગ્રહીઃ જીવજંતું પણ દર સાફ રાખે છે

- પ્રાણી જગત સ્વચ્છતા માટે શું કરે છે તે પણ જાણવું જરૃરી છે

-  કીડીઓ તેમને સોંપેલું કામ કર્યા કરે છે. તેમની ઉંઘવાની જગ્યા અલગ હોય છે અને ટોયલેટ માટેની જગ્યા અલગ હોય છે. પોતાનું સ્ટૂલ કે અગાર તે દરના એક ખૂણામાં રાખવા ટેવાયેલી હોય છે

-  મધમાખીઓ તેમના ખાના એકદમ સ્વચ્છ રાખે છે. મધપૂડા સાથે સંકળાયેલી તમામ મધમાખીઓ સ્વચ્છતા રાખવાનું પણ કામ કરે છે. કેટલીક મધમાખીઓને સ્વચ્છતાનું કામ સોંપાયું હોય છ

તા.11 ફેબ્રુઆરી 2018, રવિવાર

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો સૌથી મોટો પ્રોજેક્ટ સ્વચ્છ ભારતનો છે. ઘણા મુદ્દા સ્વચ્છ ભારતને ટેકારૃપ છે. પરંતુ જો ભારતને ગૌરવ સાથે આગળ વધારવું હોય તો ભારતને પ્લાસ્ટીક વેસ્ટ મુક્તિ કરવું જોઈએ અને દરેક ફેમીલીને ત્યાં ટોયલેટ હોવું જોઈએ. ઘેર- ઘેર ટોયલેટ હોવાના કારણે દરેકનું આરોગ્ય સચવાય છે જેનાથી રહેવા માટે ભારત સલામત બને છે. તેમજ ભારત મહિલાઓ માટે વધુ સલામત બને છે.

જો માણસ સ્વચ્છતા માટે આટલા બધા પ્રયાસો કરે છે તો પછી પ્રાણી જગત સ્વચ્છતા માટે શું કરે છે તે પણ જાણવું જરૃરી છે. કીડીઓ માણસ જેવી કામગરી હોય છે. પણ તે માણસ જેટલી સ્માર્ટ નથી હોતી. તે જમીનની અંદર 'દર'માં તેમની કદના એક શહેર જેવી જગ્યા પર રહે છે. આ કીડીઓ તેમને સોંપેલું કામ કર્યા કરે છે. તેમની ઉંઘવાની જગ્યા અલગ હોય છે અને ટોયલેટ માટેની જગ્યા અલગ હોય છે.

પોતાનું સ્ટૂલ કે અગાર તે દરના એક ખૂણામાં રાખવા ટેવાયેલી હોય છે. આ વિસ્તારમાં જઇને જ કીડી સ્ટૂલ કાઢે છે. મૃત કીડી, દિવાલનું પ્લાસ્ટર કે વેસ્ટફૂડ વગેરેને દરની બહાર લઈ જઈને દૂર ફેંકી દે છે. નાના દરમાં જયારે હજારો કીડીઓ રહેતી હોય ત્યારે કોઈ ચોક્કસ વ્યવસ્થા ઉભી કરવી જરૃરી હોય છે. કમનસીબી એ છે ને માણસ આવી વ્યવસ્થા કરવાનું સમજતો નથી એટલે ગંદકીમાંથી ઉભા થતા બેક્ટેરીયા ચેપીરોગ વગેરે માનવજાતની સાથે રહેતા અન્ય માનવો માટે પણ ભયજનક બને છે.

કીડીઓ તેમના રહેવાનો વિસ્તાર એકદમ ચોખ્ખો રાખે છે. અન્ય જીવ- જંતુઓ પણ સ્વચ્છતા આગ્રહી હોય છે પણ આ બધામાં સૌથી વધુ સ્વચ્છતાના આગ્રહી મધમાખી અને કરોળીયો છે. મધમાખીઓ તેમના ખાના એકદમ સ્વચ્છ રાખે છે. મધપૂડા સાથે સંકળાયેલી તમામ મધમાખીઓ સ્વચ્છતા રાખવાનું પણ કામ કરે છે. કેટલીક મધમાખીઓને સ્વચ્છતાનું કામ સોંપાયું હોય છે. આ મધમાખીઓએ મધપુડામાં પડેલી મૃત માખીઓને બહાર ફેકવાનું હોય છે. અન્ય મધમાખીઓને મધપૂડાની ફલોર જીભથી ચાટીને સાફ કરવાનું કામ સોંપાય છે. કોઈપણ મધમાખીને મધપૂડામાં સ્ટૂલ- અગાર કાઢવાની છૂટ નથી અપાતી. મધમાખીઓ પોતાનો સ્ટૂલ મધપુડાથી ત્રણ- ચાર ફૂટ હવામાં ફેંકે છે.

શિયાળામાં ઠંડીના દિવસો દરમ્યાન બહાર ઠંડી બહુ હોવાથી મધમાખી તેનો સ્ટૂલ પોતાના શરીરમાં ભરી રાખે છે અને થોડું ગરમ વાતાવરણ થયા પછી બહાર નીકળીને સ્ટૂલ કાઢે છે. ટૂંકમાં ગમે એવી પરિસ્થિતિમાં પણ તે સ્ટૂલ મધપૂડાની અંદર કાઢતી નથી. આવી રીતે ઠંડીના દિવસોમાં સ્ટૂલ દબાઈ રાખવાના કારણે તેમને ઝાડા થઈ જાય છે. આવી મધમાખીઓને ખાસ પ્રકારનું કામ કરતી મધમાખીઓ મધપૂડાની બહાર ધકેલી દે છે.

રોગચાળોએ પ્રાણીઓમાં પડકાર સમાન હોય છે. ખાસ કરીને સોશિયલ એનીમલમાં આ સ્થિતિ વધુ હોય છે. સોસ્યલ જીવાણુમાં કીડી, મધમાખી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ લોકો દરમાં ગીચ વસ્તીમાં રહેતા હોઈ તેમને રોગચાળાનો ભય વધુ રહે છે. હાથ- પગ ધોવા જેવા મુદ્દો પ્રાણીઓમાં નથી હોતા એટલે તેમને ચેપનો ડર વધુ રહે છે.

તેમ છતાં આ જીવાણુઓ વેસ્ટ-ઉકરડા સાથે ફાઈટ કરે છે. તે ખાસ વેસ્ટેજ- સ્ટોરેજ ચેમ્બર્સ બનાવે છે. વેસ્ટને સ્ટોરેજમાં ખસેડવા માટે કીડીઓને કામ સોંપાય છે. પાંદડા કાપી શક્તી કીડીને આવું કામ સોંપાય છે.

કરોળીયા તેના દર-જાળાની આસપાસ સિલ્ક તાંતણાથી મુખ બંધ કરે છે. જેને અંદર આવવું હોય તે બહારનો ભાગ સાફ કરીને આવે એવા સંકેત અપાતા હોય છે.

જીવાણુઓ કેટલીક વાર તેમનો વેસ્ટ અન્ય કામોમાં વાપરતા હોઈ તે દર્શાવે છે કે દરેક કેસમાં વેસ્ટ જોખમી નથી હોતો. ઘણાં જીવાણુઓ તેમના સ્ટૂલની નજીક રહે છે. છતાં તેમને કોઈ અસર થતી નથી. કેટલાક જીવાણુઓ પોતાના વેસ્ટનો ઉપયોગ દરની દિવાલ મજબુત કરવા માટે વાપરે છે. ઓઈસોફીલા લોગીંનડોન પ્રકારની કીડી પોતાના વેસ્ટના ઉપયોગથી દર બનાવે છે.

મીલીપેડસ પ્રકારનું જીવાણુ પોતાના બચ્ચાને પોતાની અગારથી ઢાંકી દે છે અને હુમલાખોરોથી બચાવે છે.

નેકેડ મોલ રેટલ પ્રકારનું જીવાણુ સસ્તન છે. તેણે કીડીની જેમ પોતાના દરમાં જ સ્ટૂલ માટે અલગ જગ્યા બનાવી છે. પૃથ્વી પરના અન્ય જીવાણુઓ પણ સ્વચ્છતાના આગ્રહી હોય છે. ઉધઇ પોતે સડેલા પાંદડા વગેરેનો ઉપયોગ કરીને પોતાની રહેવાની જગ્યા બનાવે છે. ઉધઇ સેલ્યુલોઝ પચાવી શકે છે. ઝાડની છાલ, સાડેલા પાંદડા વગેરે ખાઈને તે તેમનો ડાઈજેસ્ટીવ(ચપાપચય)નો ટ્રેક માઈક્રો આર્ગેનીઝમવાળો બનાવે છે. ઉધઇ એક બીજાના અગાર(સ્ટૂલ) ખાય છે. ઉધઇ બહાર આવતી નથી એટલે તે એક બીજાની અગાર ખાયને જીવે છે.

કેટલાક જંગલી પ્રાણીઓનો પોતાનો સ્ટૂલ તેમજ યુરીન માટેનો ખાસ વિસ્તાર હોય છે. ઘણાં એકબીજાના લેટ્રીનવાળા વિસ્તારનો ઉપયોગ કરે છે. અનેક પ્રાણીઓ એકબીજાના લેટ્રીનનો ઉપયોગ કરે છે. જેમાં રેકૂન્સ, હાયરેક્સ, મોલ્સ હાથી, હલણ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક સસ્તન પ્રાણીઓના કાયમી ટોયલેટ વિસ્તારને મીડાન કહે છે.

કેટલાક પ્રાણીઓ સ્વચ્છતા માટેના અભિયાનમાં જોડાયા હોય એવું લાગે છે. રખડતા ઘોડા માટે લેટ્રીનનો કોઈ ફીક્સ વિસ્તાર નથી હોતો. કેટલાક પ્રાણીઓના સ્ટૂલનો ઉપયોગ ખાતર તરીકે થાય છે. તેમની અગારમાંથી તે સ્થળે છોડવા ઉગી નીકળે છે.

આપણી પોતાની અગારની સરખામણીમાં પ્રાણીઓ અગાર અંગે શું કરે તે પણ નજરમાં રાખવા જેવું છે. જો ટોઈલેટના હોય તો ટોઈલેટ (સંડાસ) માટે ક્યાં જવું તેની આપણને ખબર નથી હોતી. આપણે ત્યાં બધા એક જ સ્થળે સંડાશ કરે એવું નથી હોતું કેમ કે સંડાશમાંથી બહુ વાસ મારતી હોય છે. હકીકત તો એ છે કે પૃથ્વી પર માણસજ એક એવી જાત છે કે જે સ્ટૂલ માટે એકલો બેસે છે અને પોતાની જાતને છુપાવીને બેસે છે ક્રિસ્ટીના વોરમેનના જણાવ્યા પ્રમાણે આપણા અને આધુનિક વાનરના ડીએનએ લગભગ સમાન હોય છે. માનવજાતની સૌથી નજીકની જાત વાનર છે. જેના કારણે આપણે ટટાર પણ ચાલીએ છીએ અને છૂટા હાથે ચાલીએ છીએ. સાથે- સાથે આપણે ઘૂંટણ અને કમરના દુખાવાથી પણ પીડાઈએ છીએ. પાયાની સમસ્યા એ છે કે માણસ બે પગની વચ્ચેથી યુરીન- સ્ટુલ કાઢે છે.

આશ્ચર્ય તો એ વાતનું છે કે પ્રાણીઓ પોતાના સ્ટૂલથી પૃથ્વીની જમીનને કે પોતાને કઈ અસર ના થાય એવું કરે છે જ્યારે પોતાની જાતને પૃથ્વી પરનો સૌથી બુધ્ધિમાન જીવ ધરાવતો માણસને સ્વચ્છતા જાળવવા સરકારે પ્રોગ્રામ બનાવવા પડે છે !!

- સંવેદનામેનકા ગાંધી

Post Comments