Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

મેનેજમેન્ટ - ધવલ મહેતા

ભારતમાં કામ કરતી બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ સામે ભારતીય કંપનીએ કઈ રીતે કામ કરવું?

સ્થાનિક કંપનીઓએ વિદેશી હરીફાઈમાં ટકવા માટે સ્થાનિક કલ્ચર અને રીતરીવાજોનો ગહન અભ્યાસ કરવો પડે. તેઓએ સ્થાનિક લોકોની જરૃરિયાતોને સમજવી પડે

બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ પાસે મોટું નાણાંકીય બળ હોય છે અને તેમની પાસે કેળવાયેલું માનવબળ પણ હોય છે. ભારતમાં તેઓ શરૃઆતમાં ખોટ કરે તેની તેમને ચિંતા હોતી નથી કારણ કે તેમની વિદેશમાં સ્થાપિત વડી કચેરી તેમને કૃષ્ણે દ્રોપદીને ચીર પૂરા પાડયા હતા તેટલા નણાં તેઓ ભારતમાં સ્થપાયેલી કંપનીને પૂરા પાડી શકે તેમ છે.

આથી ભારતની સ્થાનિક કંપનીઓ તેમની સામે હરીફાઈ કરવામાં મુંઝાઈ જાય છે. આવી પરિસ્થિતિમાં સ્થાનિક કંપનીઓએ કઈ વ્યૂહરચના અપનાવવી તેની ચર્ચા નીચે કરી છે.

૧) પોતાની મજબૂત બ્રાંડ વિકસાવવી

સ્થાનિક કંપનીઓ બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓની સામે હરીફાઈ કરવા પોતાની મજબૂત બ્રાંડ વિકસાવી શકે છે.

અલબત્ત, મજબૂત બ્રાંડની રચના કરવાની તેની તાકાત હોવી જોઈએ. દા.ત. ચાના બજારમાં બુ્રકબ્રોન્ડ કે લીપ્ટન જેવી વિદેશી બ્રાંડ સાથે વાઘબકરીએ પોતાની મજબૂત બ્રાંડને વિકસાવી છે. પતંજલિએ યોગ, આયુર્વેદ, શુધ્ધતા વગેરે વિચારોનો ઉપયોગ કરીને પોતાની મજબૂત બ્રાંડ વિકસાવી છે. હવે તેના ટુથપેસ્ટની બ્રાંડ કોલગેટ બ્રાંડને પણ હરાવવા તૈયારી કરી રહી છે. વળી હેડ એન્ડ શોલ્ડર જેવી મજબૂત શેમ્પુની બ્રાંડ સામે ભારતીય કંપનીઓની અનેક બ્રાંડો હરીફાઈ કરી રહી છે.

દા.ત. ભારતની મેરીકો કંપની લીવઓન જેવી કિમતી બ્રાંડના શેમ્પુ બજારમાં મુકી રહી છે. ભારતમાં એવું પણ બની રહ્યું છે કે શેમ્પુ, દવા, ડીટર્જન્ટ પાવડર, ન્હાવાના સાબુ, બીસ્કીટ વગેરેના બજારમાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ જ એકબીજા સાથે હરીફાઈ કરી રહી છે.

દા.ત. ડીટર્જન્ટના બજારમાં પ્રોક્ટર એન્ડ ગેમ્બલની ઘણી બ્રાંડો હિન્દુસ્તાન લીવરની બ્રાંડ જોડે હરીફાઈ કરી રહી છે. તેમ છતાં અમદાવાદની નીરમા કંપનીએ ડીટર્જન્ટના બજારમાં અનેક બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓની સામે પોતાનું સ્થાન નિશ્ચીત કરી દીધું છે. તેનું ખુણાનું (નીશ માર્કેટ) બજાર વર્ષોથી પકડી લીધું છે અને હવે આ કંપની સીમેન્ટના ઉત્પાદનમાં પણ વૈવિધ્યીકરણ (ડાયવર્સીફીકેશન) કરી રહી છે.

અનેક બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ ભારતના કારના અને ટ્રકના બજારમાં કામ કરી રહી છે. જેમાં ટાટાએ કારગો ટ્રકના બજારમાં પોતાનું સ્થાન નિશ્ચીત કરી લીધું છે. ગોદરેજ કંપની પણ અનેક ક્ષેત્રોમાં પોતાની ગોદરેજ બ્રાંડ સાથે બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ સામે ટકી રહી છે. બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ સામે પોતાની મજબૂત બ્રાંડ વિકસાવવા માટે ઘણી ભારતીય કંપનીઓએ આરએન્ડડીના મજબૂત ડીપાર્ટમેન્ટ્સ ઊભા કર્યા છે.

ગુજરાત હવે ફાર્માસ્યુટીકલ્સનું પાટનગર ગણાય છે કારણ કે ઝાયડસ, કેડીલા ફાર્માસ્યુટીકલ્સ, દીશમાન, ટોરેન્ટ વગેરેએ પોતાના મજબૂત આરએન્ડડી ખાતાં વિકસાવ્યા છે જે વર્લ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના ગણાય છે. ગુજરાતની દવાની કંપનીઓની બીજી પેઢીએ ઘણું ઉજ્જવળ કામ કર્યું છે. કારણ કે આ બીજી પેઢીએ પહેલાંની કામગીરીને અનેકગણી વિસ્તારી છે.

૨) સ્થાનિક કલ્ચરને ઓળખીને પ્રોડક્ટ્સ બનાવો

સ્થાનિક કંપનીઓએ વિદેશી હરીફાઈમાં ટકવા માટે સ્થાનિક કલ્ચર અને રીતરીવાજોનો ગહન અભ્યાસ કરવો પડે. તેઓએ સ્થાનિક લોકોની જરૃરિયાતોને સમજવી પડે. અહીં પણ પતંજલિએ તેનો પૂર્ણ ઉપયોગ કરીને બહુ જ થોડા વર્ષોમાં પોતાના વેચાણને દસ હજાર કરોડ રૃપિયા પર પહોંચાડી દીધું છે.

આટલા વેચાણ પર પહોંચતા હિન્દુસ્તાન લીવર (લીવર બ્રધર્સ કે યુનિલીવર), પ્રોક્ટર એન્ડ ગેમ્બલ વગેરેને વર્ષો નહી પણ દાયકાઓ લાગ્યા હતા. લીજ્જત પાપડ મહારાષ્ટ્ર સ્થિત બહેનોની કોઓપરેટીવ સોસાયટી બનાવે છે.

સ્થાનિક રૃચિની જાણકારી તથા બહેનોના આ કામમાં નિપુણતાને કારણે આ બ્રાંડ હવે દેશવ્યાપી બની ગઈ છે. વળી પાપડ એ સ્થાનિક લોકોની ખાસ વાનગી હોવાથી બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને તેની બનાવટમાં કોઈ રસ નથી. બીસ્કીટના ક્ષેત્રમાં પણ ભારતની સ્થાનિક કંપનીઓ વિદેશી કંપનીઓને ટક્કર આપી રહી છે.

વળી બીસ્કીટ કે બ્રેડના ક્ષેત્રમાં મોટી કંપનીઓને ભારતની હજારો સ્થાનિક બેકરીઝ હંફાવી રહી છે. આઈસ્ક્રીમના બજારમાં તો ભારતની જ કંપનીઓની ચારેબાજુ વાહવાહ છે. અમેરીકાની બાસ્કીન્સ એન્ડ રોબીન્સ નામની આઈસ્ક્રીમ કંપનીના ભાવો આપણને વીજળીનો આંચકો લાગે એટલા ઊંચા છે.

(૩) ડીસ્ટ્રીબ્યુટર નેટવર્ક એટલે કે વિતરણ વ્યવસ્થામાં માસ્ટરી મેળવો

વિદેશની કંપનીઓને ભારતની અતિશય ગીચતા તથા ગુંચવણભરી વિતરણ વ્યવસ્થાનો ખ્યાલ હોતો નથી. હિન્દુસ્તાન લીવર અને અન્ય બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને તેને સમજતા અને તેનો ઉપયોગ કરતા વર્ષો લાગ્યા. સ્થાનિક વિતરણ વ્યવસ્થામાં સફળતા મેળવવા સ્થાનિક જ્ઞાાન અને સ્થાનિક સંપર્કો અતિ અગત્યના છે. ભારતમાં વિતરણ વ્યવસ્થાનું માળખું રચવામાં આપણી કંપનીઓ કુશળ છે. તેમનું આ અંગેનું સ્થાનિક જ્ઞાાન ગણનાપાત્ર અને પ્રસંશાપાત્ર હોય છે.

ભારતની કંપનીઓ વિતરણ વ્યવસ્થામાં નિષ્ણાતી કુશળતા મેળવીને બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને હંફાવી શકે છે. દા.ત. ભારતની વિતરણ વ્યવસ્થામાં ફેરિયો કે લારી પર માલ વેચનારનું કે મેળાઓનું એક વિશિષ્ઠ મહત્ત્વ છે જે પશ્ચિમના દેશોમાં ખાસ હોતું નથી. ભારતીય કંપનીઓ આ બાબતમાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને હંફાવી શકે છે.

(૪) ભારતની કંપનીઓને સ્થાનિક વર્ક ફોર્સ

(મજૂરો, કામદારો, મેનેજરો) વગેરે વિષે ઊડી માહિતી હોય છે. ચીન, બ્રાઝિલ, ઈન્ડોનેશિયા, બાંગ્લાદેશના કામદારો તેમની સ્થાનિક કુશળતાને લીધે આગળ આવ્યા છે. તેમને મેનેજ કરવાનું કામ ભારતની કંપનીઓ સારી રીતે કરી શકે છે. અમેરિકાની વિરાટ કંપની જનરલ મોટર્સ હાલોલમાં તેના કારખાનામાં સ્થાનિક કામદારોને સારી રીતે મેનેજ કરી શકી ન હતી. તેવું જ હરિયાણાના એક કારખાનામાં પણ બહુરાષ્ટ્રીય કંપની સ્થાનિક લેબરને મેનેજ કરી શકી ન હતી.

(૫) બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને હરાવવા સ્તાનિક કંપનીઓ મર્જર્સ કરી શકે છે કે ટેઈક ઓવર્સ કરી શકે છે. ભારતની પ્રમુખ એલ્યુમીનીયમ કંપની હીન્દાલ્કોએ આ ક્ષેત્રમાં પોતાનું પ્રભુત્વ જાળવવા મર્જર્સ અને ટેઈકઓવર્સનો માર્ગ અપનાવ્યો છે. ભારતની અનેક દવાની કંપનીઓએ બહુરાષ્ટ્રીય ફાર્માસ્યુટીકલ કંપનીઓ સામે લડવા પશ્ચિમ જગતની નાની નાની કંપનીઓ (ખાસ કરીને આર એન્ડ ડી કંપનીઓ)ને વેચાતી લઈ લીધી છે.
 

(૫) ભારતની કંપનીઓએ પોતે જ બહુરાષ્ટ્રીય થઈ જવું.

ભારતની અદાણી, ટાટા એન્ડ સન્સ, વેદાન્ત, ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વીસીઝ, બીરલા ગુ્રપ વગેરે પોતે જ બહુરાષ્ટ્રીય થઈ ગયા છે. આ કંપનીઓ અનેક દેશોમાં કામ કરે છે અને તેમની અનેક દેશોમાં ફેક્ટરીઝ છે.

પતંજલિ જે આવતા પાંચ વર્ષમાં બે લાખ કરોડની કંપની બનવાની મહેચ્છા રાખે છે તે પણ બહુરાષ્ટ્રીય કંપની બનવા સંભવ છે. અહીં ભારતીય બહુરાષ્ટ્રીય કંપની એટલે તે જુદા જુદા દેશોમાં પોતાની પ્રોડક્ટસ કે સર્વીસીઝની નિકાસ કરે તે અર્થમાં પ્રયોજ્યો નથી.

અહીં બહુરાષ્ટ્રીય કંપની એટલે જુદા જુદા દેશોમાં તેના પોતાના કારખાના હોય તે અર્થમાં યોજ્યો છે. ટૂંકમાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓથી આપણે ડરવાની જરૃર નથી. આપણી પાસે હવે કુશળ મેનેજરો, વૈજ્ઞાાનિકો, ટેકનોલોજીસ્ટો, કારીગરો વગેરેનો મોટો વર્ક ફોર્સ છે. એટલે જગતની કોઈપણ કંપનીને હંફાવી શકીએ તેમ છે. પણ અહીં એક ટકોર કરવી જરૃરી છે.

ભારતની મોટી કંપનીઓને એક સૂચન :

ભારતની ટોપ કંપનીઓ અનેક જુદા જુદા ધંધામાં પડેલી છે અને આ ધંધાઓ વચ્ચે કોઈ સામંજસ્ય (સીનર્જી) પણ જણાતી નથી. દા.ત. ટાટા, બીરલા, અદાણી, રૃઈઆ વગેરે અનેક સંબંધિત ધંધાઓના કામ કરે છે. અંગ્રેજીમાં આને 'કોન્ગ્લોમીરેટ' કહે છે. ટાટા સન્સ કે અદાણી કે બીરલા રૃઈઆ વગેરે અનેક ધંધાઓમાં કાર્યરત છે.

તેમણે માત્ર ચાર કે પાંચ જ ધંધામાં જ્યાં પોતાની નિષ્ણાતી કુશળતા છે તેમાં ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવું જરૃરી છે. વિજય માલ્યા 'ડ્રીન્કસ'ના બિઝનેસમાં માસ્ટર હતા પરંતુ કીંગફીશરના વિમાની ધંધામાં તેમણે મોટી ખોટ કરી. રીલાયન્સ કંપની તો ઓઈલ, રીફાઈનરી, ટેલીકોમ, છૂટક વ્યાપારની ચેઈન, મીડીઆ વગેરે અનેક ધંધામાં છે.

હવે તેણે જે ધંધામાં પોતાની કોર કોમ્પીટન્સ ના હોય તે વેચીને માત્ર એવા ધંધામાં કેન્દ્રીત કરવું જેમાં તેની મર્મસ્થ કુશળતા હોય.નહીં તો ત્રીજી ચોથી પેઢીએ તે પોતાનું અસ્તિત્વ ખોઈ બેસશે - જગતમાં ઘણી મોટી કંપનીઓ ડૂલ થઈ ગઈ છે. એક જમાનામાં સૌથી મોટી વ્યાપારી કંપની ઈસ્ટ ઈન્ડીઆ કંપની કયા ગઈ ? કેલીકો મીલ ક્યા ગઈ ? ડાલ્ડા વનસ્પતી બ્રાંડ ક્યા ગઈ ?
 


For more update please like on Facebook and follow us on twitter

http://bit.ly/Gujaratsamachar

https://twitter.com/gujratsamachar

 

Post Comments