Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

શ્રાધ્ધ પર્વ- યજ્ઞોશચંદ્ર દોશી

હિંદુ ધર્મમાં શ્રાધ્ધ વિધિનું આગવુ મહત્વ છે. પિતૃઓના આત્માના કલ્યાણ અર્થે, પિતૃઓને મોક્ષ મળે તેમજ તેમના ઋણમાંથી મુક્ત થવા પુત્રો દ્વારા શ્રાધ્ધ વિધિ કરવામાં આવે છે.

ભાદરવા સુદ પુનમથી ભાદરવા સુદ અમાસ સુધીના સોળ દિવસને શ્રાધ્ધપક્ષ ગણવામાં આવે છે શ્રાધ્ધ પક્ષને પિતૃપક્ષ પણ કહેવામાં આવે છે. પિતૃઓ જે તીથીએ મૃત્યુ પામ્યા હોય તે જ તીથીએ પિતૃઓને જે ભોજન ભાવતુ હોય તે બ્રાહ્મણોને જમાડવામાં આવે છે.

અને બાહ્મણોને દાન કરવામાં આવે છે. બાહ્મણ તે ભોજન આરોગે છે અને તે ભોજન પિતૃઓને પહોંચે છે. તેવી માન્યતા છે. આ વિધિના મુળમાં પિતૃઓને યાદ કરવાની અને તેમના તરફ આભાર વ્યક્ત કરવાની ભાવના છે. જે પિતૃઓને આપણે જાણતા નથી તેમનું શ્રાદ્ધ અમાસના દિવસે કરવામાં આવે છે.

શ્રાદ્ધ એટલે '' શ્રદ્ધા યત્ ક્રિયતે તત્ ।'' શ્રધ્ધાથી જે અંજલી આપવામાં આવે તેને શ્રાધ્ધ કહેવાય છે.

હિંદુ પુરાણો અનુસાર માનવામાં આવે છે કે આપણા પૂર્વજો હજુ પણ આપણું ધ્યાન રાખે છે અને આપણું રક્ષણ કરે છે. તથા આપણને આશિર્વાદ આપે છે. પરંતુ એજ રીતે આપણે તેમને યાદ કરીએ છીએ અને માન આપીયે છીએ તેવું તેઓ ઇચ્છતા હોય છે.

જેમણે આપણને જન્મ આપ્યો. જેમની કૃપાથી આપણે નાનામાંથી મોટા થયા. આપણા કલ્યાણ માટે જેમણે પોતાના સ્વાર્થનો ત્યાગ કર્યો તે પિતરોનું આપણા પર ઋણ છે. તેઓ તૃપ્ત થાય તેવું કંઈક કરવું એજ પિતૃઋણમાંથી મુક્ત થવાનો ઉપાય છે. કોઈ કારણવસ પિતા પોતાના જીવનનું નિશ્ચિત ધ્યેય સિધ્ધ ન કરી શક્યા હોય તો તે સિદ્ધ કરવાની જવાબદારી પુત્રની છે. પુત્ર આ અભિલાષા પૂર્ણ કરે તો પિતા સંતૃષ્ઠ થાય છે. એ સ્વાભાવિક છે.

માર્કંડેય પુરાણમાં ઉલ્લેખ છે કે :

આયુ પ્રજાં ધનં વિદ્યાં સ્વગં મોક્ષ સુખાનિ ચ ।
પ્રયછન્તિ તથા રાજ્યં પિતર : શ્રાદ્ધતર્પિતા :।।

શ્રાધ્ધથી તૃપ્ત થયેલા પિતૃઓ શ્રાદ્ધકર્તાને દીર્ધયુષ્ય, સંતાન, ધન, વિદ્યા, સુખ, સ્વર્ગ તથા મોક્ષ પ્રદાન કરે છે. શ્રાધ્ધને દિવસે કાગબલિ(વાસ) અર્પણ કરવામાં આવે છે. દર અમાસના દિવસે પીપળાને જળ સીંચવુ તથા પાણિયારે દીવો કરવો. જેથી પિતૃઓના આશીર્વાદ મળે છે. એક શ્લોક છે.

કાકાસી પમદૂતોસી ગહણ બલી ઉત્રમમ્ ।
યમદ્રારે ગતે પ્રેતે અયાપપિ તુ મહર્ષિ ।।

પિતૃલોકના અધિષ્ઠાતા યમરાજ છે. રાહુ કેતુનો પ્રતિનિધિ કાગડો છે, અને કેતૂ (મોક્ષ) નો પ્રતિનિધિ કૂતરો છે.  આપણે જે શ્રાદ્ધકર્મ અને પિંડદાન  કરીએ છીએ, તે કાગડા અને કુતરાના માધ્યમથી પિતૃઓને પહોંચે છે. દૂધ અને ખીર એ પિત્રશામક છે.

કાગડા અને કુતરામાં પિત્રનો જ્વર વિશેષ હોય છે. જેથી આ પ્રાણીઓની રક્ષાના વૈજ્ઞાાનિક દ્રષ્ટિબિંદુથી પણ તેમને શ્રાદ્ધાન્ન ખવડાવવામાં આવે છે. શ્રધ્ધાથી થાય તે શ્રાધ્ધ ઘણા લોકોને શ્રાધ્ધમાં શ્રધ્ધા નથી તેઓની દલીલ છે. જો શ્રાધ્ધમાં બાહ્મણોને ખવડાવેલું પિતૃઓને જો પહોંચતુ હોય તો અમદાવાદમાં ખાધેલું મુંબઈમાં રહેનારને કેમ નહીં પહોંચતું હોય ? અમદાવાદની બેંકમાં ભરેલા નાણાં ન્યુયોર્કની બેંકમાં ત્યાંના ચલણમાં પ્રાપ્ત થતા હોય છે.

દાહોદના સ્નેહીનો અવાજ મોબાઈલથી પ્રર્વોને તેવો જ વડોદરામાં સાંભળી શકાય છે. તે પછી ભક્તિભાવથી શુદ્ધ અંત:કરણથી અને અન્નય શ્રધ્ધાથી કરેલું શ્રાધ્ધ મંત્રશક્તિના જોરે પિતૃઓને  તૃપ્તિ આપતું જ હશે. રામાયણમાં વનવાસ દરમ્યાન ભગવાન શ્રી રામચંદે તેમના પિતા રાજા દશરથનું શ્રાધ્ધ કર્યું હતું.

મહાભારતમાં ભિષ્મપિતામહે તેમના પિતા રાજા સાંતનું નું શ્રાધ્ધ કર્યાનો પણ ઉલ્લેખ છે.

 

Post Comments