Last Update : 26-November-2012, Monday

 

ભાઈ, દેનારો અને લેનારો કો'ક જુદો છે !
ફકીર કો ફકીર મિલા, વો હી દિન હૈ આજ !

ઇંટ અને ઇમારત - કુમારપાળ દેસાઇ

 

આજની વાત

 

બાદશાહ ઃ બીરબલ, ભારતના શા ખબર છે?
બીરબલ ઃ જહાંપનાહ, ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાના મહાનાયક કોણ?
બાદશાહ ઃ મનમોહનસિંહજી?
બીરબલ ઃ ના જહાંપનાહ, ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાના મહાનાયક છે ભ્રષ્ટાચાર, જેની ધનની આંધળી દોડ દેશને કૌભાંડોથી ગતિશીલ અને નેતાને પ્રપંચોથી પ્રગતિશીલ રાખે છે!

 

ફૂલ એ ફૂલ છે ! એની સુવાસ કદી યે કેદ થતી નથી ! એની સુંદરતા કદી છૂપી રહેતી નથી ! એનો મનોહર રંગ આંખને આનંદ આપે છે.
જેમ સૂરજ કદી છાબડે ઢંકાતો નથી, એમ ફૂલની ખુશ્બુ પણ સમય, કાળ અને સીમાને વીંધીને વહેતી રહે છે અને ચિત્તને સદાય મઘમઘાવી મૂકે છે. આ સંસાર ફૂલોનો બાગ છે, એમાંથી માનવતાના ફૂલોની સદા સુવાસ આવે છે. આવી સુવાસનું સ્મરણ ભાવનગર રાજ્યના દીવાન સર પ્રભાશંકર પટ્ટણીના જીવનમાંથી મળે છે.
એમણે જીવનમાં છૂટે હાથે દાન આપ્યું હતું. જે કોઈ મુશ્કેલીમાં જુએ, એને મદદ કરવા દોડી જાય. આફતમાં ધેરાયેલાને બચાવવા માટે જાત ઘસી નાખે, પરંતુ પ્રભાશંકરભાઈ પોતે આપેલું દાન હંમેશા ગુપ્ત રાખે. દાનની વાત કરે, તો એવા માનવીઓની કરે કે જેમણે દાનનો અસ્વીકાર કર્યો હોય. સ્વીકારવાની ઘટનાઓ અજ્ઞાાત રહે અને અસ્વીકારની ઘટનાઓ જાણીતી હોય. આવા કેટલાક અનોખા બનાવો પ્રભાશંકર પટ્ટણીના જીવનચરિત્રમાંથી મળે છે.
એકવાર પ્રભાશંકરભાઈના મિત્ર એવા એક વૃદ્ધ વેપારી એમને ત્યાં મહેમાન તરીકે આવ્યા. એ સમયે કોલસાની ખાણના માલિકો ભાવનગર રાજ્યની રેલવેને કોલસો પૂરો પાડવાનો સોદો કરવા માટે આવતા હતા. વૃદ્ધ વેપારી પણ આવા સોદા માટે આવ્યા હતા. તેઓ ભોજન પર પાટલા પર બેઠા અને જોયું તો સામે ભોજન માટે પિત્તળની થાળીઓ મૂકાઈ હતી. આ જોઈ વૃદ્ધ વેપારીને અતિ આશ્ચર્ય થયું. એમણે લેડી રમાબહેન પટ્ટણીને કહ્યું, 'આપને ત્યાં ભાવનગરનું રાજ્ય છે. પટ્ટણીજીને ત્યાં તો સોનારૃપાની થાળીઓ હોવી જોઈએ, તેને બદલે આવી પિત્તળની થાળીઓ !'
પ્રભાશંકરભાઈએ પોતાના મિત્ર એવા વૃદ્ધ વેપારી સામે અભરાઈ પર રાખેલી તાંબડી બતાવીને કહ્યું, 'જુઓ, સોનારૃપાની થાળીઓ અમારે ત્યાં હોત, તો હું પ્રભાશંકર ન હોત, આ સામે તાંબડી દેખાય છે તે લઈને મારા દાદા લોટ માગવા જતા હતા. એ સમયે મને પણ સાથે લઈ જતા. આ તાંબડી મારી નજર સામે રહે, તે માટે એને આ અભેરાઈ પર રાખું છું. મારે તો હું જે છું તે જ રહેવું છે. મારે બીજાને ખવડાવવું- પીવડાવવું છે. મારે સોનારૃપાની થાળી ખરીદવી નથી અને જોઈતી પણ નથી.'
હકીકતમાં પ્રભાશંકરભાઈને થાળી કરતા પતરાવળું વધારે વહાલું હતું. ઘણીવાર તો થાળીમાં પતરાવળું મૂકીને જમતા ! મુસાફરી દરમ્યાન ભાવનગરના આ મહાન દિવાન જે મળે તેનાથી ચલાવી લેતા. વળી ભાવનગરમાં હોય ત્યારે રોજ રાત્રે ખીચડી, બાજરાનો રોટલો, તાંદળજાની ભાજી એ એમનું પ્રિય ભોજન હતું. બીજાને આપવાનું ઘણું, અને પોતાને માટે રાખવાનું ઓછામાં ઓછું. આથી એ કહેતા પણ ખરા, 'બીજાને ખવડાવીને ખાવાથી મને વધારે પચે છે. મારે ત્યાં તો પતરાવળા હોય, મારે ઘેર હારે બેસીને પતરાવળામાં ખાવામાં જે રાજી હોય, એવા મે'માનની હું રાહ જોઉ છું.' પ્રભાશંકરભાઈએ બીજાના દુઃખ દૂર કરવા માટે સદૈવ પ્રયત્ન કર્યો. બંગલાનો કે રાચરચીલાનો એમને સહેજે ય શોખ નહીં, વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ મુસાફરી દરમિયાન શિયાળાની કડકડતી ટાઢમાં એ ખેતરમાં તંબુ બંધાવીને રહેતા.
બીજાને સહાય કરવામાં એમને પરમ આનંદ આવતો, બીજાનું દુઃખ દૂર કરવામાં પરમ સુખ થતું, પરંતુ એમના જીવનમાં કેટલાક એવા પણ પ્રસંગો બન્યા કે એમણે સહાય કરી હોય અને સામી વ્યક્તિએ અહંકારને બદલે આભારની લાગણી સાથે એ સહાય સ્વીકારી ન હોય.
એમના ફૈબા રતનબહેને અત્યંત ગરીબી વેઠીને કુટુંબ નિર્વાહ કર્યો હતો. ઘરને ચલાવવા માટે ખડ વાઢવા ગયા હતા અને લોકોના દળણાં દળ્યા હતાં. આ રતન ફૈબા વૃદ્ધ થતાં એક સમયે પ્રભાશંકરભાઈએ એમને મનીઓર્ડરથી રૃપિયા મોકલ્યા, ત્યારે એમણે એનો સ્વીકાર ન કર્યો. ઘડપણમાં પણ ઘંટીનો પથરો તાણવામાં રતનબેનને આનંદ આવતો હતો. એમની આ જીવનદ્રષ્ટિ પ્રભાશંકરભાઈના મનમાં જડાઈ ગઈ હતી.
એ સમયે રાજા- મહારાજાઓમાં ઘોડા પર બેસીને ખેલાતી પોલોની રમત રમવાનો ભારે શોખ હતો. ભાવનગરના મહારાજા ભાવસિંહજી ધરમપુર ગયા હતા અને ત્યાં પોલો રમતા ઘોડા પરથી પડી ગયા હતા. આમેય એમને ઘોડેસવારી બહુ ફાવતી નહોતી. એમાં પોલો રમવા જતા પડી જવાથી બેભાન બની ગયા. સર પ્રભાશંકર પટ્ટણી તરત જ ધમરપુર દોડી ગયા. એમણે વિચાર્યું કે મહારાજ જલદી સાજા થઈ જાય એ માટે હજાર- હજાર રોકડા રૃપિયા ભરેલી ત્રણ થેલી લઈ જવી. રસ્તામાં જે કોઈ મળે તેને એમાંથી ખેરાત કરવી. ગરીબોને દાન કરીને મહારાજા માટે દુઆ મેળવવી.
વહેલી પરોઢે પ્રભાશંકરભાઈ ધરમપુર પહોંચી ગયા. ગામના દરવાજામાં દાખલ થયા, ત્યારે એમણે એક અંધ ફકીરને જોયો. એમનો સંકલ્પ હતો કે જે કોઈ મળે, એને દાન આપવું, આથી પ્રભાશંકરભાઈ થોભી ગયા અને અંધ ફકીરને કહ્યું, 'સાંઈ, ખોબો અથવા ચાળ ઘરો.'
અંધ ફકીરે એનો જમણો હાથ આગળ ધર્યો. પ્રભાશંકરભાઈએ પોતાની થેલીમાંથી રૃપિયા કાઢ્યા અને ફકીરને ખોબો રૃપિયાથી ભરી દીધો. આમ કરવા જતા બે-ચાર રૃપિયા નીચે પડયા અને એનો અવાજ રણકી ઉઠયો. ફકીરે 'યા અલ્લાહ', 'યા પરવરદીગાર' કહીને અલ્લાહની યાદ સાથે આવું દાન આપનારનો વિચાર કરતા એની આંખમાં આભારના ઝળઝળીયા આવી ગયા. ફકીરે એમના નામઠામ પૂછ્યા, પ્રભાશંકરભાઈએ એ બધું કહીને ફકીરને વિનંતી કરી, 'સાંઈ, આપ દુઆ કરો કે મારા મહારાજા સાહેબ તરત બેઠા થાય અને હું જાઉ એટલે એ વાતો કરે.'
અંધ ફકીરે એની મસ્તી સાથે કહ્યું, 'એ જરૃર વાતો કરશે, તું જઈશ પછી અર્ધા કલાકમાં એ બોલશે. પરંતુ પહેલાં તું અહીં બેસ અને મારી વાત સાંભળ.'
પ્રભાશંકરભાઈ તો ઉતાવળમાં હતા એમને તત્કાળ મહારાજા ભાવસિંહજી પાસે પહોંચવું હતું. એમણે કહ્યું, 'મહારાજાને મળીને એ સ્વસ્થ થાય પછી હું જરૃર પાછો આવીને તમને મળીશ.'
પંદરેક મિનિટ બેભાન અવસ્થામાં રહેલા મહારાજા ભાનમાં આવ્યા અને પ્રભાશંકરભાઈને જોતાં જ ગદ્ગદ્ બનીગયા. પ્રભાશંકરભાઈને ફકીરને આપેલું વચન યાદ આવ્યું એટલે ફરી ધરમપુરના દરવાજા પાસે જઈ ભાવનગરના આ દીવાન ફકીરની પાસે જઈને બેઠા.
ફકીરે પોતાના જીવનની દાસ્તાન વર્ણવતા કહ્યું, 'મારો જન્મ અમીર કુટુંબમાં થયો હતો પણ આજે હું અંધ ભિખારી છું. આ દુનિયા જોવા જેવી ન લાગી એટલે ખુદાએ રહેમ દાખવી મારી આંખોનું નૂર લઈ લીધું. વળગાડ ન ગોઠયો એટલે ફેંકી દીધો. હવે તેં મને આ રૃપિયા આપ્યા તેનું મારે કરવું શું ? આ રૃપિયા પાછા લઈ જા. જેને જરૃર હોય તેને દઈ દેજે.'
આમ કહી અંધ ફકીરે ખોબામાં રાખેલા રૃપિયા પ્રભાશંકરભાઈને પાછા આપ્યા. પ્રભાશંકરભાઈએ એમને સમજાવતા કહ્યું, 'સાંઈ, હું આપેલું કઈ રીતે પાછુ લઈ શકું ? આપને ગમે, તેને એ આપજો.'
ફકીર સામે તાડૂકીને બોલ્યો, 'વાહ, તું તારી જાતને દેનારક માને છે ? શું તું દાતાર છે ?'
આમ કહીને અંધ ફકીરે જુદા મિજાજ અને આગવા ખમીરથી કહ્યું, 'ભાઈ ! દેનારો અને લેનારો કો'ક જુદો છે. મારે આ રૃપિયા જોઈતા નથી. સાંભળ ! આ આંધળા પાસેથી એ કોઈ ચોરીને લઈ જાય, એને બદલે તું જ કોઈને આપી દેજે.'
પ્રભાશંકરભાઈએ કહ્યું, 'ના, આ રૃપિયા હું પાછા તો નહીં જ લઉં, તમે એ રાખો, હું તમારી બાજુમાં જ બેઠો છું. તમે આપો એ ઉગે.'
આમ કહીને ભાવનગરના દીવાન અંધ ફકીરની નજીક બેસી ગયા. રસ્તા પરથી જે જરૃરિયાતમંદ પસાર થાય, તેને પ્રભાશંકરભાઈ થોભવાનું અને આ સાંઈ જે આપે, તે લેવાનું કહેતા. પહેલા તો સાંઈએ પોતાની પાસેના રૃપિયાનું દાન કરવા માંડયું. એ પછી પ્રભાશંકરભાઈએ આપેલા રૃપિયાનુ દાન કર્યું.
ખેરાત કરતી વખતે અંધ ફકીર અને પ્રભાશંકરભાઈ વચ્ચે વચ્ચે અંગત ઇશ્વરસાધનાની વાત કરતા હતા. એક બાજુ ભીતરની વાત ચાલે અને બીજી બાજુ દાનની ધારા વહે ! છેલ્લે ફકીર પાસે એક રૃપિયો રહ્યો ત્યારે એણે પ્રભાશંકરભાઈને આપતા એમને માથે હાથ મૂક્યો અને કહ્યું, 'ફકીર કો ફકીર મિલા, વો હી દિન હૈ આજ.'
આ ઘટનાએ પ્રભાશંકરભાઈના ચિત્તમાં અનેક સ્મરણો જાગ્રત કર્યા. રતનફૈબાનું સ્વમાન યાદ આવ્યું, તો આ ફકીરની ખુમારી યાદ આવી. આ બનાવના દિવસે પ્રભાશંકરભાઈએ એક કાવ્યની રચના કરી અને તેની પ્રથમ પંક્તિ હતી, 'પ્રભુનાં દર્શન આજ થયાં.'
સર પ્રભાશંકર પટ્ટણી વાઇસરોયની કાઉન્સિલના સભ્ય હતા. એકવાર એમના પત્ની સાથે દિલ્હીમાં ફરવા નીકળ્યા હતા. એવામાં એમણે જોયું તો એક ખુલ્લી જગ્યામાં વૃક્ષ નીચે વૃદ્ધ સ્ત્રી અને પુરુષ બેઠા હતા. પ્રભાશંકરભાઈ એમના તરફ ગયા અને એમને પૂછતા જાણવા મળ્યું કે આ નિર્ધન બિહારી બ્રાહ્મણ દંપતી પગપાળા બદ્રી કેદારની જાત્રાએ નીકળ્યું છે. યાત્રા દરમિયાન બિહારી બ્રાહ્મણની તબિયત એકાએક લથડી ગઈ હતી. એમને પુષ્કળ તાવ ચડી ગયો હતો અને શ્વાસ લેવાની ભારે મુશ્કેલી અનુભવતા હતા.
ગરીબ યાત્રાળુ દંપતિના સામાન ઉપર નજર પડી, તો એક કોથળાના નાના વીંટામાં બે-ચાર કપડા, ગોદડી અને લોટો હતા. પ્રભાશંકરભાઈએ એમના પત્નીને કહ્યું, 'આ નિર્ધન, ગરીબ અને બિમાર દંપતિને અઢીસો રૃપિયા આપો જેથી એમને મદદ થાય.' એમના પત્નીએ રૃપિયા ધર્યા, પરંતુ પેલા બિહારી મહિલાએ એની સામે જોવાની પણ દરકાર કરી નહીં. પ્રભાશંકરભાઈએ એમને સમજાવતા કહ્યું, 'તમારી યાત્રા ઘણી લાંબી છે. બીમાર છો એટલે દવા પણ કરાવવી પડશે. આ રૃપિયા રાખો, તો અમારા પર કૃપા થશે.'
વૃદ્ધ બ્રાહ્મણે હસીને કહ્યું, 'નિયંતા અમારી સંભાળ લે છે. એ વગર પૈસે પણ સંભાળ લે છે. એ બરાબર સંભાળ લે છે, એમ અમને સમજાય છે પણ ખરું.'
વૃદ્ધે કશો જવાબ આપ્યો નહીં. માત્ર ઊચે આકાશ ભણી જોયું. પ્રભાશંકરભાઈના પત્નીએ કહ્યું કે, 'તમે ભિક્ષા માટે મારે ત્યાં પધારો અથવા તો અહીં લઈ આવું.' આ સાંભળી વૃદ્ધ સ્ત્રીએ કહ્યું, 'માઈ, કશું કરશો નહીં. સવારમાં મળે તે ભિક્ષા લઈએ છીએ. ન મળે તો ત્રણ ઘેર ભિક્ષા માગવા જઈએ છીએ. એમાં મળે તો ઠીક, ન મળે તો ય ઠીક. પછી ભિક્ષા માટે જવાનું નહીં.'
પ્રભાશંકરભાઈ આ બ્રાહ્મણ દંપતિને જોઈને આશ્ચર્ય પામ્યા. એમણે પૈસાની સહાય સ્વીકારી નહીં, ઉપચાર માટે ઘેર આવવાની તૈયારી બતાવી નહીં અને ભિક્ષા ગ્રહણ કરવા તૈયાર થયા નહીં.
પ્રભાશંકરભાઈએ કહ્યું, 'તો અમે આપને કઈ રીતે સહાયભૂત થઈ શકીએ તે કહો.'
બિહારી બ્રાહ્મણે કહ્યું, 'શ્રીમાન્ ! આપની ભલી લાગણી એ જ અમારે માટે મોટી સહાય છે.' આમ કહી વૃદ્ધેેે બે હાથે પ્રણામ કર્યા. વિદાય લેવાનો એમનો સંકેત પ્રભાશંકરભાઈ પામી ગયા, પણ એમના ચિત્તમાં આ ટેકીલા દંપત્તિની છબી જડાઈ ગઈ. મદદનો અસ્વીકાર કર્યો, પણ એની પાછળ કોઈ અભિમાન નહોતું એથી ય વિશેષ એમની આંખમાં અને વાણીમાં સહાય માટે આવનાર પ્રત્યે આદરભાવ નીતરતો હતો !

Share |

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           
કસબને જાહેરમાં ફાંસી આપવી જોઇતી હતી ઃ શહીદ ઓંબળેના ભાઇ
દસને સુમારે ત્રાટકેલા દસ દાનવોએ અંધાધૂંધ ગોળીબાર કરી દાટ વાળ્યો

કસબની ધરપકડ કરી તેના કરતા તેને ફાંસીથી વધુ ખુશી થઈ ઃ બાવધનકર

એક પાકિસ્તાની ગુંડો માત્ર રૃા. લાખ-દોઢ લાખ માટે આતંકવાદી બન્યો
૨૬/૧૧થી ૨૧/૧૧ઃ મુંબઈ પર આતંકવાદી હુમલાના ચાર વર્ષનો ઘટનાક્રમ
પર્થમાં આપણને સ્પિનરો માટેની પીચ ઓસ્ટ્રેલિયા આપે ખરૃં ?

પાનેસરને ઈંગ્લેન્ડ પ્લેઇંગ ઇલેવનમાં ના પણ સમાવે

સેહવાગની ૧૦૦મી ટેસ્ટ મેચ યાદગાર બને તેવી આશા રાખું છું
વડોદરામાં રાજયની પ્રથમ મહિલા જેલ શરૃ થઇ
સીંગતેલમાં ભડકો ઃ એક જ દિવસમાં ડબ્બે રૃા. ૬૦નો ઉછાળો

કસાબની મોતનો જશ્ન મનાવતા પોરબંદરની 'કુબેર' બોટના માલિક

કસાબના મોતનો બદલો વાળતું પાકઃ ૪૮ માછીમારોના અપહરણ
વાહનોમાં હાઇસિક્યોરીટી રજીસ્ટ્રેશન પ્લેટ ફરજિયાત
સંસદનું શીયાળુ સત્ર શરૃ થતાં પૂર્વે નિફ્ટીએ ૫૬૦૦ સપાટી કુદાવી ઃ રીયાલ્ટી, બેંક શેરોમાં આકર્ષણ
સોના-ચાંદીમાં તેજીને બ્રેક લાગી ભાવો તૂટયા ઃ યુરો સામે ડોલર ઉંચકાયો
 

 

 

Gujarat Samachar Plus

લોન્ગ લાઇફ માટે દરરોજ ૧૧ મિનિટ ઝડપથી ચાલો
યોગ્ય ડ્રેસીંગ સાથે પહેરો હાઇ હિલ્સ
ભારતીય સાડીને મળ્યો નવો લૂક
હાઉ ટુ મેઇન્ટેઇન યોર ગેઝેટ્સ બેટરી
પૌષ્ટિક તત્ત્વોનો ખજાનો ફણગાવેલા કઠોળ
રાજાશાહી મેરેજ તરફ યંગસ્ટર્સનો વળાંક
રેલવેનું રીઝર્વેશન સર્વર ડાઉન, પ્રવાસીઓનું મીટર અપ
 

Gujarat Samachar glamour

નરગીસનો દિવાનો બન્યો ઉદય
મારા ડાન્સ સ્ટેપ કરોડોના છેઃ કેટ
મારા બાળકો તેમના ગમતા જ ફિલ્ડમાં જશેઃ શાહરૃખ
'બોન્ડ' પાસે કારનું લાયસન્સ જ નથી
ઈલિયાના ગૂડ લૂકિંગ ગર્લ છેઃ શાહિદ કપૂર
'દબંગ-૨'નો ૨૦૦ કરોડનો ટાર્ગેટઃ અરબાઝ
મારે તો વિવિદોથી દૂર રહેવું છેઃ સોનમ કપૂર
 
 
 
 
 
 
 
 

Gujarat Samachar POLL

 

રાશિ ભવિષ્ય

 
webad3 lagnavisha
 

Follow Us

Facebook Twitter

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
plus
arc archive
સંવત 2069નું રાશિ ભવિષ્ય PDF Format
 

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved