Last Update : 18-November-2012, Sunday

 

બેન્કની સોપડીમાં રૃપિયો 'કાગળિયું' થઇને પડયો રહે, એના કરતાં કોકના જીવતરમાં દીવો બને, એમાં જ એની સાર્થકતા છે!! - ગલબી મા

ઝાકળઝંઝા - પરાજિત પટેલ
- મારા ધણીનું શેતર છે. એ શેતરમાં મારા ધણીનું મોંઢું ચોખ્ખું દેખાય છે. મારા ધણીની યાદો ધરબાણી છે એ શેતરની માટીમાં!!

'ઊભારહો, બાવજી, મારી વાત સાંભળો..'
અવાજ છે એક સિત્તેર વર્ષનાં, ફાટેલા જૂના સાડલાવાળાં માજીનો... અંગ અંગ ધૂ્રજી રહ્યાં છે. કાયામાં કંપ છે. આ જ ગામનાં છે માજી... છેવાડાના ફળિયામાં છેલ્લું ગાર માટીનું મકાન એટલે આ માજીનું ઘર. ચહેરા પર કરચલીઓએ ચિતરામણ કર્યાં છે. છેલ્લા પંદર વર્ષથી વિધવા વેશે એકલાં જ રહે છે ગલબી મા.. એકનો એક દીકરો મુંબઇ જતો રહ્યો છે, કારણકે મુંબઇમાં એના સસરા રહે છે. હા, દીકરો જશવંત ઘરજમાઇ બનીને રહે છે મુંબઇમાં. સાસરાનો સ્પષ્ટ આદેશ છે ઃ 'જમાઇરાજ, તમારી મા સાથેનો સંબંધ કટ કરવો હોય તો અમારા ભેગા રહી શકો છો બોલો, છો સંમત?'
'હા!'
જશવંતે જવાબ આપી દીધો... ને વતન સાથેના બધા જ તાંતણા તૂટી ગયા! રૃપાળી ઘરવાળીના સંગમાં જ સુખના સર્વ સંદર્ભો શોધી લીધા છે એણે! શ્રીમંત સસરાની છાયા ગોતી લીધી છે એણે!
મનગમતો સંગાથ મળ્યો...
મા ભુલાણી..!
માલપાણી મળ્યાં...
જનેતા વિસરાઇ!
વાંધો નહિ.. ગલબી માએ મન વાળી લીધું છે. કોઇ વાત કાઢે તો કહે છે ઃ 'શું થાય? દીકરો તો મારો હીરા જેવો છે, પણ કળજુગનો વા વાયો છે ને? શું થાય?'
દીકરાનો દોષ નથી.
કળિયુગનો દોષ છે.
જણતરનો દોષ નથી.
જમાનોનો દોષ છે.
છેવટે તો મા છે ને? વિધવા ગલબી માને એક આશા હતી ઃ વંશનો દીવો જલતો રાખનાર દીકરો છે, કાલ્ય હોંકારા થઇ જશે! કાલ્ય જીવતરનું ફાટલું વસ્તર સંધાઇ જશે! કાલ્ય ઘરનું તૂટમૂટ ગાડું સમું સૂતરું થઇ જશે! બાળા એમના શા દકાળા? પણ આશાનો એ દીવડોય સંચોડો હોલવાઇ ગયો! સમણાં તો ઘણાંય સેવ્યાં હતાં, પણ સમણાંનાં બારણાં જ બંધ થઇ ગયાં, કમાડ ભીડાઇ ગયાં!
પણ કંઇ વાંધો નહિ.
આ તો છે ગલબી મા!
પડતા ગઢને ટેકણ આપે એવાં છે. જોરાંતી ગલબી મા! ખોરડાના ખમીરને અકબંધ રાખે એવાં છે ગલબી મા! ધણી નથી, મોટા ગામતરે ગયો છે, વાંધો નહિ! ગલબી મા દાંતિયાં દેખાડતા કિસ્મત સામે એમ બચ્ચા કહી દે એવાં નથી! ગુલાબભા ક્યાં પાછા પડે એવા હતા?
એ હતા ત્યારે આખાય ગામમાં 'ગુલાબ ભા, ગુલાબ ભા' થઇ રહેતું! જમીન તો સાવ ઓછી હતી, માંડ પાંચ વીઘાં! પણ પાંચ વીઘાં ભોંમાં મહેનત વાવતાં ગુલાબ ભાને આવડતું હતું. એમની ખેતી વખણાતી. આ પચાસ ગાઉના પંથકમાં વીઘાદીઠ સૌથી વધુ અનાજ પકવતા હતા ગુલાબ ભા. શ્રમ ઊગતો હતો.
વધુમાં વધુ પાક.
આવક સારી હતી. ખર્ચા કાઢતાંય થોડુંક વધતું.. જશવંત તો ત્યારે નાનો હતો. એ ભણતો હતો. પણ ગુલાબ ભા જ્યાં ત્યાં એક જ વાત કરતા ઃ 'મારે મારા જશુને મોટો માણસ બનાવવો છે!'
બનાવો.
ભણાવો.
જશવંત ત્યારે દસેક વરસનો હતો! તે દિ' ગલબી મા ચૂલા સાથે કલાડું મૂકીને બાજરાના રોટલા ચઢવતાં હતાં. સાંજનો સમય હતો.. ત્યાં જ અચાનક ઝાંપલેથી અવાજ આવ્યો ઃ 'ગલબી મા, ઓ ગલબી મા! ઝટ બહાર આવો!'
ગલબી મા લોટવાળા હાથે બહાર આવ્યાં ઃ 'શું છે અલ્યાઓ?'
'ઝટ દોડો ગલબી મા! ગુલાબ ભાને શેતરે કાળોતરો આભડયો છે..'
'હેં?' અને ફાળભર્યા હૈયે, હાથ પણ ધોયા વગર, ફફડતા કાળજે ગલબી મા પહોંચ્યાં ખેતરે. શેઢા પાસેના આંબાના ઝાડ નીચે ગુલાબ ભા પડયા હતા. મોંઢામાંથી ફીણ નીકળી રહ્યું હતું. આંખો તરડાઇ ગઇ હતી. શરીર લીલું છમ્મ થઇ ગયું હતું... ગાડામાં નાખીને ભાને દવાખાને પુગાડયા. તપાસીને ડૉકટરે કહી નાખ્યું ઃ'ગુલાબ ભા ઈઝ નાઇ નો મોર! ખેલ ખલાસ છે!' અને એ રાત આજેય આખા ગામને બરાબરની યાદ છે ઃ આખી રાત એ છેવાડાના ખોરડામાંથી કાળજું કપાઇ જાય અને રદિયું ચિરાઇ જાય એવા કારમાં કલ્પાંતના અવાજો આવ્યા કરતા હતા.. અને રૃદનભર્યા અવાજો હતા ગલબી માના!
શરીર પરના ઘા રૃઝાય છે.
કાળજાના ઘા રૃઝાતા નથી.
જબરો ઘા વાગી ગયો ગલબી માના રદિયે.. એ ઘા તો શાનો ભુલાય? એમાંથી સતત લોહી ઝર્યા કરતું હતું.. હા, એ બધું ય છતાં ગલબી મા કાઠું કાળજું કરીને કહેતાં ઃ 'ભલે રાંડેલી છું, ભલે અસ્તરીની જાત્ય છું, પણ દુઃખના ડુંગરા જોઇને એમ ગભરાઇ જાઉં ેએવી નથી, હા! મારે હજી જીવવાનું છે... મારા જશુ માટે જીવવાનું છે... જશુને હારી છોડી જોઇને પૈણાવવાનો છે.. ઈંના વસ્તારને રમાડવાનો છે.. ઈંમ ભાંગી પડું ઈં વાતમાં માલ નથી!'
- ને ભડ થઇ ગયાં ગલબી મા.
ખમીર પ્રગટાવી રહ્યાં ગલબી મા.
ખેતરમાં જવા લાગ્યાં ગલબી મા! માટી હાર્યે માટી થઇ ગ્યાં ગલબી મા! પરસેવાના તળાવમાં નાહી રહ્યાં ગલબી મા! મજુરો રાખતાં, ને કામ કરાવતાં... 'મારા ધણીનું શેતર છે.. ઈં શેતરમાં મને મારા ધણીનું મોંઢું ચોખ્ખું દેખાય છે.. મારા ધણીની યાદો ધરબાણી છે શેતરની માટીમાં.'
પણ ત્યાં જ ભણીગણીને તૈયાર થઇ ગયેલા જશવંતે ઘરજમાઇ થઇ જવાનું પસંદ કર્યું! સાસુ ને સસરાની હાક. ને રૃપાળી ઘરવાળીના જોબનનાં જાદૂ.
ગામડે ઘરડી મા છે..
સંબંધો.. કટ..!
વતનમાં વિધવા જનેતા છે..
જવા-આવવાનું બંધ!
કાગળ-પત્તર પણ બંધ!
ઘરજમાઇ એટલે ઘરજમાઇ.
ગલબી માએ સિત્તેર વટાવી દીધાં છે. ગલબી માની કાયાએ કૌવત ખોઇ નાખ્યું છે. ગલબી માનાં અરમાનોએ દમ તોડી દીધો છે... એમણે પાંચ વીઘાના ખેતરને વેચી નાખ્યું છે. ગામની બેન્કમાં પૈસા મૂક્યા છે. વ્યાજ આવે છે, રોટલો નીકળે છે!
પણ એ ચોમાસું તો ભૂંડું નીકળ્યું. સાંબેલા ધારે ખાબક્યો વરસાદ... જાણે આભ ફાટી પડયું.. જોડે જ થઇને વહી જતી ચાંદની નદી ગાંડી તૂર થઇ ગઇ.. નદીએ જળના ઘુઘવાટા કર્યા... રાક્ષસી મોજાં ઉછળ્યાં... ઊગમણી દિશામાં આવેલાં ચાર ઘર પર ફરી વળ્યાં પાણી... ને વેરાયો વિનાશ!
છોકરાં બચી ગયાં છે.
ક્યાંક વળી એકલી મા બચી છે.
તો કોઇ ઘરમાં માત્ર એકલો બાપ જ બચ્યો છે.
ચૌદ ચૌદ લાશોની ચેહ એકી સામટી ખડકાણી છે... નદી મા છે.. પણ મા ગાંડી થઇ ગઇ.. થોડાંક બચ્યાં, ઝાઝાં તણાયાં.. હાહાકાર મચી ગયો ગામમાં. પણ પેલા ચાર ચાર ઘરનાં આઠ-દસ માણસો હાથે પગે થઇ ગયાં છે... વરસાદના દહાડા તો જતા રહ્યા છે! ગાંડીતૂર થયેલી નદી પણ હવે ડાહીડમરી થઇ ગઇ છે.. પણ અનાથ બની ગયેલાં બાળકો? બચી ગયેલાં માણસો? કોણ એમનો હાથ ઝાલે? બિચારાં ગરીબ ઘરનાં હતાં. મજુરી કરીને રોટલો રળતાં હતાં. શ્રમના સાથિયા પૂરતાં હતાં.. પરસેવો વહાવતાં હતાં... ને થઇ ગયાં બચારાં હાથે પગે..
કુદરત રૃઠી, ત્યાં કોનું ચાલે?
ઉપરવાળો કોપ્યો, ત્યાં કોઇ શું કરે? કોઇ મરેલી માને સંભારે છે. કોઇ તણાઇ ગયેલા બાપને યાદ કરે છે... કોઇ ઘરવાળીના મોત પર રડે છે તો કોઇ પોતાના ધણી માટે વિલાપ કરે છે...
કલ્પાંતો!
કાળો કકળાટ!
આંખમાંથી વહેતાં આંસુ!
સૌના ચહેરા પર તરવરતો ઓશિયાળાપણાનો ભાવ! ને એ જ વખતે ગામમાં પધાર્યા છે જીવણ બાવજી. જીવણ બાવજીનું મોટું નામ છે. જીવણ બાવજી માટે સૌને માન છે. દુઃખીનાં દુઃખ હરનારા છે જીવણ બાવજી... સાવ સાદો પોશાક. ન ભગવાં કપડાં, ન ગળામાં માળા... ધોતિયું ને ઝભ્ભો. માથે મોટી આંટાળી પાઘડી. કોઇ સામું મળે તો બોલી ઊઠે ઃ 'રામ રામ રામજી!' બસ, રામની જ વાત.. સામેવાળો ય રામ! હોઠે નામ પણ રામનું! લોકો તેમને સંત માને છે. જીવણ બાવજીએ ગામમાં વર્તાયેલા કાળા કહેરની વાત જાણી.. તરત જ એમણે સભાની જાહેરાત કરી.
સભા ભરાણી છે.
પાટ પર તકિયાને અઢેલીને બેઠા છે જીવણ બાવજી.. મંદિર પાસેનું ચોગાન.. આસપાસનાં ગામોમાંથી તરતા માણસોય આવ્યા છે. આખુંય ગામ એકઠું થયું છે.. ને જીવણ બાવજી વાત મૂકે છે ઃ 'હે મારા રામજીઓ અને સીતામાતાઓ, બસ, માની લો કે રામનો મોકલ્યો હું આ ગામમાં આવ્યો છું.. ચાર ચાર ઘરો પર કાળો કોપ ઊતર્યો છે, એ ઘરોનાં બચી ગયેલાં રામજીનાં છોરુંને આપણે મદદ કરવાની છે.. જેની પાસે છે, તેઓ જરૃર આપે.. એમને ફરીથી ઘર બંધાવી આપશું.. એમને ધંધે વળગાડીશું. એમનો ચૂલો સળગતો કરી દઇશું.. પણ એ માટે જોઇશે તમારા સૌની મદદ. મન મૂકીને આપજો.. હું તો અકિંચન છું પણ તમારા સૌ થકી ઊજળો છું. રામ માટે રામ માગે છે ને રામ આપશે એનો મને ભરોસો છે...'' ને પછી તો બોલાવા મંાડી રકમો. કોઇ પચાસ, તો કોઇએ સો.. અડધો કલાક થયો ત્યારે માંડ બારસો રૃપિયા થયા.. જીવણ બાવજી નિરાશ થઇ ગયા ઃ 'આટલામાં તો ચાર ચાર ઘર શી રીતે બંધાશે? શી રીતે આ બધાંને બેઠા કરાશે? શી રીતે એમનો ચૂલો સળગતો રખાશે?'
જીવણ બાવજી બોલ્યા ઃ 'છે કોઇ દાતાર? માત્ર બારસોમાં તો શું થશે? બોલો, રામ, બોલો... ખંચકાવ નહિ!'
ફરી અડધો કલાક વીત્યો.
કોઇ બોલતું નથી.
રકમ આગળ વધતી નથી.
આંકડો મોટો થતો નથી.
જીવણ બાવજી ગંભીર વદને બોલ્યા ઃ 'જેવી મારા રામજીની મરજી... હું હતાશ થઇ ગયો છું... ચાલો ત્યારે, વિખરાઇ જઇએ..'
અને એ જ સમયે સભાના છેડેથી અચાનક જ અવાજ આવ્યો ઃ 'ઊભા રહો, બાવજી! મારી વાત સાંભળો..'
સૌની નજર બોલનાર પર મંડાણી ઃ એ હતાં ગલબી મા! ગલબી મા ધીમા પગલે આગળ આવ્યાં.. જીવણ બાવજીના પગ પાસે ગયાં.. હાથમાં રહેલી થેલી એમના પગમાં મૂકતાં બોલ્યાં ઃ 'જીવણ બાવજી! નિરાશ ન થતા.. લો, મારાં શેતર વેચવાના એક લાખ એંશી હજાર રૃપિયા બેંકમાં પડયા હતા. તે લઇને સીધી જ તમારી પાંહે આવી છું.. આ રૃપિયા હવે મારે કશા જ કામના નથી. મારા ધણીની યાદ સમું શેતર જ જ્યાં ચાલ્યું ગયું, ત્યાં રૃપિયા શું કરવાના? લો, બાવજી, લઇ લો.. ને ગરીબ માણસોનો ચૂલો સળગતો રાખો.. રૃપિયા કરતાં રામ મને વધારે વહાલા છે.. લઇ લો. સ્વર્ગમાં રહેલા મારા ધણીનો આત્મા ઠરશે તો ખરો! બેન્કની સોપડીમાં રૃપિયો કાગળિયું થઇને પડયો રહે, એના કરતાં કોકનાં જીવતરમાં દીવો બને એમાં જ એની સાર્થકતા છે, બાવજી!'
સભા સ્તબ્ધ બની ગઇ!
તો જીવણ બાવજી સાક્ષાત્ સીતા માતાને જોતા હોય તેમ બે હાથે વંદી રહ્યા...!!

Share |
 

Gujarat Samachar Plus

તહેવારનો સંગ અને ફેશનો રંગ
રસોડાની બારીમાં બનાવો કિચન ગાર્ડન
પોશાક પહેરો જે કાયાને અનુરૃપ હોય
સેલિબ્રિટી મમ્મીઓને ઉતાવળ નથી હોતી પ્રસૂતિ પછી ઝટપટ પાતળા થવાની
દિવાળીના સમયે જ પસ્તીવાળાની સંતાકૂકડી
 

Gujarat Samachar glamour

કૈટરીના કૈફએ પાંચ કિલો વજન ઉતાર્યું
તબ્બુ સોશ્યલ નેટવર્કીંગથી પ્રસંશકો સાથે જોડાશે
દીપિકા પાદુકોણે 'રામલીલા'ના ગરબાથી પ્રેશરમાં રહે છે
ઈમરાનને 'સીરિયલ-કિસર'ની ઈમેજ બદલવી નથી
છોટી-છોટી બાતેં...!
 
 
 
 
 
 
 
 

Gujarat Samachar POLL

 

રાશિ ભવિષ્ય

 
webad3 lagnavisha
 

Follow Us

Facebook Twitter

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
plus
arc archive
સંવત 2069નું રાશિ ભવિષ્ય PDF Format
 

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved