Last Update : 07-November-2012, Wednesday

 

દિકરાને દૈવત દેખાડીશ, દીનતા નહીં !
મા ! તું જીજાબાઈ નથી, જીજામાઈ છે !

ઇંટ અને ઇમારત - કુમારપાળ દેસાઇ

 

આજની વાત

 

બાદશાહ ઃ બીરબલ, ભારતના શા ખબર છે ?
બીરબલ ઃ જહાંપનાહ, દેશમાં ચૂંટણી એ કેટલીય વ્યક્તિના ચરિત્રની ઓળખ આપે છે.
બાદશાહ ઃ એટલે ?
બીરબલ ઃ જહાંપનાહ, ચૂંટણી આવતાં જ બીજા લોકોની ઉમેદવારની સઘળી બૂરાઈનો ખ્યાલ આવે છે. એમની પાસે પોતાની અચ્છાઈ વિશે બોલવા જેવું કશું હોતું નથી, આથી વિરોધીની બૂરાઈ વિશે ઉગ્ર આક્ષેપોવાળું ભાષણ આપે છે !

 

જિંદગીમેં હર હાલમેં મુસ્કુરાતે રહીએ,
અપની જિંદગી કે ચમન કો હરા કીજિયે,
સુખ-ચૈન અબ કહાં ઈસ જહાન મેં,
ફિર ભી હસ કર દિલ બહલાતે રહીયે.

 

- દીકરો માનું દૈવત જુવે એ સારું છે, માની દીનતા જુવે એમાં કોઈ મહિમા નહિ.'

'દાદાજી ! દુઃખ તો દેહને પડે છે, પણ અંતરને પૂરો આરામ છે.' અઢાર વર્ષના એક યૌવના ટેકરીઓનાં ચડાણ ચડતી બોલી. પથ્થરની અણીઓ ભોંકાઈ એની પાની પર અળતાનો રંગ આણી રહી હતી.
'ઓહ ! એક સ્ત્રીના દેહમાં પ્રભુએ હજાર હજાર મરદોનાં દિલ મૂકી દીધા છે ! બાઈ, પિતાજી યાદ આવતા નથી ?' એક પ્રૌઢ વયના પુરુષે આગળ ચાલતી સ્ત્રીને પ્રશ્ન કર્યો.
'દાદાજી ! પિયરનો પ્રેમ પુરુષ ન સમજે, પરિણીતા સ્ત્રીને તો પિયરનાં ઝાડવાં પણ રોવડાવે, એનો પનઘટ પારાવાર પીડા ઉપજાવે, પિયરનું રખડતું કૂતરુંય વહાલું લાગે, તો પછી પિતા-માતા કેમ યાદ ન આવે ?'
'યાદવરાયનો સંદેશો હતો.' પુરુષે શિલા વચ્ચેથી માર્ગ કાપતાં, એક કાંટાળું ઝાડ પકડીને ઊભા રહેતાં કહ્યું.
'પિતાજીનો સંદેશો હતો, દીકરી એમને યાદ છે ? રાજકારણી પુરુષો દીકરા-દીકરીને પણ શતરંજનાં પ્યાદાં સમજે છે. પણ વારુ, મને એ સંદેશો ન કહેશો દાદાજી !'
યૌવનાએ આગળ ચાલતાં કહ્યું.
'શા માટે બહેન ?'
'સતી પાર્વતી અને દક્ષ પિતાનું નાટક ફરી ભજવાય તેવું હું ઈચ્છતી નથી. રંગપંચમીએ છોકરાં ભલે રંગ ગુલાલે રમ્યાં, પણ મરદોએ જૂઠાં વેણ તો કહ્યાં નહોતાં ને ? થૂકેલું ગળવામાં શો સાર ?' સ્ત્રી બોલી.
'ઓહ ! હજી યુવાનીનું ઈંદ્રધનું દેહ પર પૂરું ખીલ્યું પણ નથી અને જાગતી જ્યોત જેવી તું કોઈ સતી માનું ભાન કરાવે છે. ચરણવંદન કરવા દિલ ઝંખે છે. તું તો તપસ્વિની છે, હે તરુણી મા !'
'દાદાજી ! એ પુરાણી કથા તમને કહું. વર્ષો પહેલાંની વાત છે. અમે તો નિર્દોષ હતાં, વહેતાં પાણી જેવાં નિર્મળ હતાં. નિઝામશાહીના બે વફાદાર સ્તંભો - એક મારા પિતા યાદવરાય, બીજા મારા સસરા માલોજીરાવ !'
'શું એક વાત કરું, દાદાજી ! રંગપંચમીનો ત્યોહાર હતો. અમારે ઘરે ઉત્સવ યોજાયો હતો. ઠેરઠેરથી સરદારો - સામંતો આવ્યા હતા. મરાઠા કુળના એ બધા ભૂષણ હતા. નિઝામશાહી, બિજાપુરી દરબાર ને મોગલ દરબારના એ સ્તંભ હતા. મુસલમાન સત્તાધીશો તેઓના પર ગર્વ ધરાવતા, તેઓના ખોળામાં માથું મૂકીને નિરાંતે સૂતા !'
'હું જ્યારે નાનકડી હતી, રંગપિચકારી લઈને ઘૂમતી હતી, જે સામે મળે એને છાંટતી હતી. છાંટવાનો આનંદ એ મારો આનંદ હતો. એ વખતે સરદાર માલોજીનો દીકરો મારી ઝપટમાં આવી ગયો.
મારી રંગપિચકારીએ એને મૂંઝવી નાખ્યો, પણ એય મારા માથાનો નીકળ્યો. એણે આખી થાળી ભરીને ગુલાલ ઉડાડયું ! મારી આંખો ભરાઈ ગઈ, ને માલોજીના સુપુત્રે નજીક આવી મને નવરાવી નાખી રંગથી !'
'વડેરા લોકો અને વડીલ જનો આજુબાજુ ખડા હતા. તેઓએ હર્ષના પોકાર કર્યા, તાળીઓ પાડી.'
'અમે બંને પણ ચગ્યાં !'
'દેહ રંગાયા, સાથે સાથે દિલ પણ રંગાયાં અને અમારી દુનિયા રંગરંગીન બની ગઈ, ત્યાં સુધી અમને કે કોઈને કંઈ ભાન રહ્યું નહિ !
'મારા પિતા યાદવરાય સહસા ઊભા થઈને બોલ્યા ઃ
'વાહ, કેવી જુગલ જોડી શોભે છે !'
આ શબ્દો એવા હતા કે એનો પડઘો પડયા વિના રહે નહિ. માલોજી ભોસલે ઊભા થયા અને અમારા બંનેની નજીક આવીને બોલ્યા ઃ
'ધન્ય રંગપંચમી ! હું અને યાદવરાય વેવાઈ બનીશું !'
'આકાશને ભેદતો હર્ષધ્વનિ વાતાવરણમાં ગુંજી રહ્યો.
સતીઓનાં ચરિત્ર સાંભળતી હું જીજાબાઈ હવે સ્વપ્ન જોવા લાગી - લગ્નજીવનનાં ! સહુ કહેતા કે આ દેશને શૂરવીરોની જરૃર છે. જનની અને જન્મભૂમિ તો શૂરવીરોની ખાણ છે.'
'માલોજી ભોસલેના પુત્ર શાહજી ભોસલે મારા આરાધ્ય દેવ બન્યા, પણ રંગપંચમીનો રંગ ધીરે ધીરે વિરંગ બનવા લાગ્યો !'
'પિતાજી લગ્નની વાત જ ઉખેળે નહિ !'
'માતાજી આગ્રહ કરીને પૂછે તો તેઓ કહે ઃ'
'જીજા જેવી જાજરમાન છોકરી જેવાતેવાને ગળે વળગાડવી નથી. કુળનો પણ કંઈ વિચાર કરવો જોઈએ ને ? ક્યાં આપણું કુટુંબ અને ક્યાં થતી ભક્તિવાળા માલોજીનું કુટુંબ !'
'માતાએ મને વાત કરી. અરે ! હિમાલયનાં પુત્રી પાર્વતીને પણ પેલા બટુકે આ જ પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો. મેં માને કહ્યું ઃ
'માતાજી ! મનથી જેને સ્વીકાર્યો, એને કુળ કે સંપત્તિના કારણે તિરસ્કારી શકાય નહિ. વળી, મેં તેઓને આ વિશે પૂછ્યું હતું, તેઓએ કહ્યું કે ભોસલે રાજપૂતો રાજસ્થાનથી આવેલા વીરો છે. સૂર્યવંશનાં એ સંતાનો છે.'
'માતાએ આ વાત પિતાજીને કરી ત્યારે તેઓ ગર્જીને બોલ્યા ઃ
'માલોજી તો નિઝામશાહીનો પેટવડિયો નોકર છે ! એક ટુકડા જેટલી જમીન એની પાસે હોય, તોય હું એને જાગીરદાર લેખી મારો વેવાઈ કરું !'
'માલોજી ભોસલેને આ વાતની ખબર પડી. એમણે નિઝામ દરબારમાં વાત કરી. નિઝામ બાદશાહે તાબડતોબ માલોજીના નામ પર જાગીર કરી દીધી, અને યાદવરાયને કહ્યું ઃ
'ઘડિયા લગન લો ! વચનભંગ થશો મા !'
અગ્નિને સંતૃપ્ત કરવા માટે હોતા એમાં કાષ્ઠ અને સમિધ હોમે, એમ પિતાજીએ લગ્નના અગ્નિમાં મને હોમી દીધી, સમિધની જેમ મને સ્વાહા કરી ! આ લગ્ન નહોતા, પણ લાળા લેવા જેવો પ્રસંગ એમને માટે હતો.
'પણ હું તો અંતરમાં એક નવી દુનિયા સરજી બેઠી હતી, અને એમાં જ ખોવાઈ ગઈ હતી ઃ મારા માટે સાસરું, સસરો, સાસુ, પતિ એક મહાન અમિટ પવિત્રતાના પ્રતીક હતાં.
'દાદાજી ! નાનો પણ રાઈનો દાણો ! મારા પતિના દેહ પર યૌવને કોર કાઢી, કે નિઝામ દરબારમાં એમણે શૂરવીરતાનો સિક્કો લગાડયો. મોગલ બાદશાહોની સામે નિઝામશાહીની રક્ષા કરી. દીવાને આઝમ માલિક અંબર સાથે સમાધાન કરી એને મોગલો સામે ખડો કરી દીધો.'
'આમ સંધિ અને વિગ્રહ બંનેમાં નિપુણતા દાખવી તેઓ (શહાજી) આગળ વધ્યા. પણ આ વાતે મારા પિતાના દિલમાં દ્વેષ પેદા કર્યો. એમણે મોગલ દરબારને ટેકો આપ્યો, ને નિઝામને કહેવરાવ્યું કે મારો જમાઈ હશે ત્યાં સુધી મોગલરૃપી યમ તમને ચેનથી બેસવા નહિ દે !'
'અમે નિઝામ દરબાર છોડયો. પણ પછી દિવસો દોહ્યલા આવ્યા. અન્નની પણ મુસીબત પડવા લાગી. પિતાના સિપાઈ અમારું પગેરું શોધતા આવતા હતા. એ વખતે મારા ઉદરમાં ઓધાન હતું. માતાએ કહેવરાવ્યું કે અહીં ચાલી આવ ! પરણીને તેં કયે દિવસે સુખ જોયું છે !'
'મેં કહેવરાવ્યું કે દુઃખનો કોઈ આરો-ઓવારો નથી, પણ અંતરમાં પૂરો આરામ છે. દેહમાં હું ખોવાઈ ગઈ છું. સંસારના નિભાડા વજ્જર જેવી ઈંટો પકવે છે. હું સંતાપના નિભાડા વચ્ચે પેટમાં વસેલા રત્નને પાળી રહી છું. ઓહ !
જનતાનાં દુઃખો જોઈ હું પેટમાં વસેલા જનાર્દનને પાળું છું મા ! કોઈ દિવસ ઉદ્ધાર કરે તો એ કરે ! દીકરીને ભૂલી જજો. મીઠાઈને બદલે રોટલા મળશે તોય ઘણું છે, ને રોટલા નહિ મળે તો પથરા ખાઈશ પણ પિયર આવી પતિદેવને એકલો નહિ કરું.'
'પણ દાદાજી ! દુનિયા પણ અજબ છે. મારા પતિદેવે મને પરણીને મુસીબતોનું મંગલાષ્ટક જોયું હતું. એમના મનનો ભાવ પણ મારાથી ઊતરતો જતો હતો. એક દિવસ એમણે મને શિવનેરીના કિલ્લામાં રોકાઈ જવા કહ્યું !'
'હું રોકાઈ ગઈ.'
'અને શહાજી ભોસલેએ દીપાબાઈ નામની સ્ત્રી સાથે બીજાં લગ્ન કર્યા.'
દાદાજી વચ્ચે બોલ્યા ઃ 'જીજાબાઈ, આ કિલ્લાનો હું પુરાણો બાશિંદો છું, દુનિયાનાં દુઃખ જોતો જોતો ઘરડો થયો છું. પણ તારા જેવી સાહિષ્ણુ સ્ત્રી મેં જોઈ નથી.
તું જીજાબાઈ નથી, મારે મન જીજામાઈ છે. હુકમ કર મા !'
કિલ્લાનો માર્ગ ભયંકર રીતે પથરીલો હતો. ઝેરી જાનવરોનાં દર ને કાંટાળાં ઝાડ વચ્ચેથી એ પસાર થતો હતો. એક એક ડગ જોખમભર્યું હતું, પણ અહીં તો જોખમ જ જીવન બની ગયું હતું !
'દાદાજી ! પુરુષ વિપત્તિના ખડક પર એકલો ઊભો રહી શકતો નથી, એને સહારો જોઈએ છે. સ્ત્રી જ એક એવી શક્તિ છે કે જે સહારા વગર પણ વિપત્તિની વાટ કાપી શકે છે. હું ઓધાનભર છું. મને દિવ્ય સ્વપ્ન આવે છે. મારે પેટ શિવનો અંશ અવતાર ધરશે.'
'એ તમારાં સઘળાં દુઃખ ટાળશે.' દાદાજી વ્યવહારનું વાક્ય બોલ્યા.
'હું મારા દુઃખની એકેય વાત એને નહિ કરું. આ દેશનાં દુઃખ શું ઓછાં છે ? એ દુઃખ આગળ મારા દુઃખની શી વિસાત છે ? હું એના પિતાની બેવફાઈની એક પણ વાત એને નહિ કરું. આ દેશમાં ઓછી દગાખોરી ચાલી રહી છે ! હું એને વાતો સંભળાવીશ આ દેશના ભૂતકાલીન પ્રતાપની અને વર્તમાન અધઃપાતની. હું એને વાત કરીશ ભૂખ્યા, વસ્ત્રહીન ને આશ્રયહીન લોકોની. અહીં મૂઠીભર લોકો મોજ કરે છે ને એની માતૃભૂમિના લોકોને બે ટંક સૂકી રોટી પણ મળતી નથી ! હું વાત કરીશ આ અનપઢ માવળા લોકોની, ચુસાયેલા કિસાનોની. દાદાજી ! કહો, આ વાતોમાં મારી વાત કરવાનો વખત મને ક્યાંથી મળશે ? અને દીકરો માનું દૈવત જુવે એ સારું છે, માની દીનતા જુવે એમાં કોઈ મહિમા નહિ.'
'વાહ જીજાબાઈ, વાહ ! માતૃશક્તિની જાગૃતિ વિના માતૃભૂમિનો ઉદ્ધાર નથી એ વાત હું આજે સમજ્યો. જીજામાઈના બાળને દાદાજી કોંડદેવ પોતાની તમામ શસ્ત્ર અને અસ્ત્ર વિદ્યા સમર્પણ કરશે.'
સૂરજ આથમ્યો. આભમાં ચાંદાએ કોર કાઢી.
હૃદયના બાગમાં ખીલેલી ચાંદની સાથે જીજાબાઈને દાદાજી કોંડદેવ શિવનેરીના કિલ્લામાં પ્રવેશી ગયા.

Share |

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           
રૃપિયો તૂટી બે મહિનાના તળિયે ઉતર્યો ઃ વર્ષનો બીજો મોટો ઉછાળો ડોલરમાં નોંધાયો
વિદેશી મહિલા પર બળાત્કાર અને લૂંટના બનાવથી ચકચાર

૬૫ હજારની બનાવટી ચલણી નોટો સાથે ૧૯ વર્ષીય યુવકની ધરપકડ

ઇન્ડિયન મુજાહિદ્દીનના વધુ ચાર ટેરરિસ્ટને સોંપવા ભારતની ગુઝારીશ
ચાર મહિનાનાં બાળકને મગજની અત્યંત વિરલ ખામી
ઈંગ્લેન્ડ સામેની બે ટેસ્ટ માટેની ભારતની ટીમમાં યુવરાજ અને હરભજનની એન્ટ્રી

ઈંગ્લેન્ડ અને મુંબઈ વચ્ચેની પ્રેકટિસ મેચ નિરસ ડ્રોમાં

સેહવાગની આક્રમક સદી કામ ન લાગી ઃ ઉત્તર પ્રદેશે દિલ્હીને હરાવ્યું

અમેરિકાના પ્રમુખની ચૂંટણી શા માટે મંગળવારે જ થાય છે?

સીધી ગણાતી 'જગકાજી'ની ચૂંટણી ખરેખર તો આડકતરી અને ટ્રીકી
પાક.માં કટાસરાજ મંદિરનું અમરકુંડ વિધિવત્ પુનઃ સ્થાપિત

રાષ્ટ્રનું અંતિમ હિત કોઇ વ્યક્તિ કે એક સંસ્થાનો ઈજારો નથી ઃ કાયાણી

બેટરીના બદલે હૃદયના ધબકારાથી ચાલતું પેસમેકર શોઘાયું
આંતરરાષ્ટ્રીય ટુર્નામેન્ટ માટે ભારતની હોકી ટીમમાં ધરખમ ફેરફારો
ગુજરાતે મધ્ય પ્રદેશ સામે વિજય મેળવવાની તક ગુમાવી ઃ મેચ ડ્રો
 

 

 

Gujarat Samachar Plus

ઘરને સ્વચ્છ રાખવા માગતા હો તો જંતુઓને કહી દો, 'નો એન્ટ્રી'
દિવાલોનો 'પેઇન્ટ' બદલે નસીબનો રંગ
દિવાળીના દિવસોમાં ઓફિસમાં શું પહેરશો
પોળ કલ્ચરમાં સચવાયેલો છે પાંચ પેઢીનો પિતાંબરી વારસો
દિવાળી ટાણે જ શોરૃમ પર લાગ્યા 'જોઇએ છે'ના પાટિયા
 

Gujarat Samachar glamour

મેડોના બ્રિટનની સૌથી લોકપ્રિય ગાયિકા બની છે
સલમાને પોતે જ્યાં કેદ હતો તે જેલમાં શુટીંગ કર્યું
૧૭૫ કલાકાર એકઠા કરવા એ પણ એક એચીવમેન્ટ છે
'જબ તક'માં મેં મારી જાન લગાવી છે
યશ રાજની છેલ્લી ફિલ્મના પ્રિમિયર માટે સ્ટુડિયોમાં આધુનિક થિયેટર બંધાશે
 
 
 
 
 
 
 

Gujarat Samachar POLL

 

જસપાલ ભટ્ટી

 
webad3 lagnavisha
 

Follow Us

Facebook Twitter

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
plus
arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved