Last Update : 05-November-2012, Monday

 

દેશને એકસૂત્રે બાંધવા બીજા સરદારની જરૃર ?

વિચાર વિહાર - યાસીન દલાલ
- પોતાના કુટુંબીઓને દિલ્હી આવવાની એમણે ચોખ્ખી મનાઈ કરી હતી

 

ઓક્ટોબર માસમાં એક સાથે બે ભારતીય મહાપુરુષોની જન્મજયંતી ગઈ. બીજી ઓક્ટોબરે મહાત્મા ગાંધીની જન્મજયંતી ગઈ, તો ૩૧ ઓક્ટોબરે સરદાર પટેલની જન્મજયંતી હતી. ગાંધીએ દેશને આઝાદી અપાવી તો સરદારે દેશને એક કર્યો. આપણો દેશ સાડા પાંચસો જેટલા રજવાડાઓમાં વિભાજીત હતો, બધાના ધ્વજ અલગ હતા તેમ ચલણ પણ અલગ હતું. બધાની સરહદો પણ જુદી જુદી હતી. એકમેક ઉપર આક્રમણ કરીને પોતાની સરહદ વધારવાના પ્રયત્ન થતા. સૌરાષ્ટ્રમાં કર્નલ વોકરની સંધિથી રજવાડાઓ એકમેકની હદમાં ઘૂસીને ખંડણી અથવા જોરતલબી ઉઘરાવતા બંધ થયા. આમ ઇતિહાસની વક્રતા છે કે સૌરાષ્ટ્રના રજવાડાઓને લડતા રોકવાનું કામ એક અંગ્રેજ એજન્ટે કર્યું.
સરદાર પટેલ એક ગરીબ કિસાન કુટુંબમાં જન્મેલા હતા. ખેડાની ખમીરવંતી ધરતીના એ સંતાન હતા. ગાંધીજીની જેમ જ ઇંગ્લેન્ડમાં અભ્યાસ કરીને બેરીસ્ટર બનીને ભારત પાછા આવ્યા. બેરીસ્ટરની ડીગ્રી પ્રથમ વર્ગમાં પસાર કરી, ૧૯૧૩માં વકીલાતની પ્રેક્ટિસ શરુ કરી પણ એ દરમ્યાન ગાંધીજીનું આઝાદીનું આંદોલન શરુ થયું. પ્રારંભમાં તેઓ રાજકારણથી અલિપ્ત રહ્યા વકીલાતમાં એ લખલૂટ કમાતા. ૧૯૧૩થી ૧૯૧૭ સુધી એમની માસિક આવક ચાલીસહજાર જેટલી હતી પણ રાજકારણમાં જોડાઈને નેતા બન્યા અને પચાસમાં અવસાન પામ્યા ત્યારે એમની પાસે બેંક બેલેન્સ માત્ર રૃપિયા ત્રણસો જેટલું હતું. એમના પોતાના જ શબ્દોમાં, 'હું ગાંધીજીની જમાતમાં ભળ્યો ત્યારે મેં થોડા લાકડા ભેગા કર્યા હતા એ સળગાવીને કૌટુંબિક લાભો, મારી કારકિર્દી, મારો દરજજો બધું એમાં સ્વાહા કરી દીધું હતું.'
તેઓ અત્યંત સાદા હતા પોતાના કુટુંબીઓને દિલ્હી આવવાની એમણે ચોખ્ખી મનાઈ કરી હતી એટલે સુધી કે પુત્ર ડાહ્યાભાઈને પણ દિલ્હી આવવાની છૂટ નહોતી. એમની પુત્રી મણિબહેન પણ સાદાઈના પ્રતીક હતા. તેઓ અવસાન પામ્યા ત્યારે એમની પાસે પોતાનું કોઈ મકાન નહોતું કે કોઈ જમીન, સંપત્તિ પણ નહોતા. કોઈ બચત પણ નહોતી, એમની સંપત્તિમાં હાથેથી કાંતેલી ખાદીના વસ્ત્રો, જાકીટ, ધોતીયું, એલ્યુમિનિયમના બે લોટા, લોખંડની પેટી, પગરખા, ટિફિન, રેંટિયો, પેન અને ગીતા જ હતા. સરદાર સ્મારકમાં આ ઉપરાંત માનપત્રો, ભેટો, પુસ્તકો એમના જીવનની યાદગાર તસ્વીરો તેમજ પત્રવ્યવહાર અને અખબારી કટીંગ્સ જાળવી રાખવામાં આવ્યા છે.
સરદારનું જીવન જોઈએ તો ૧૮૭૫માં નડીયાદ ખાતે એમનો જન્મ થયો. કરમસદ, પેટલાદ અને નડીયાદમાં એમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ લીધું. ૧૮૯૩માં ૧૮ વરસની ઉંમરે ઝવેરબેન સાથે એમના લગ્ન થયા એ પછી ૧૮૯૭માં ૨૨ વરસની ઉંમરે એમણે મેટ્રિકની પરીક્ષા પાસ કરી, ૧૯૦૦માં એલ.એલ.બી.ની પદવી ૨૫ વરસની ઉંમરે મેળવી અને ગોધરામાં અને પછી બોરસદમાં એમણે વકીલાત શરુ કરી. ૨૮ વરસની ઉંમરે ૧૯૦૩માં એમને ત્યાં મણિબેન નામની પુત્રીનો જન્મ થયો અને ૧૯૦૫માં ડાહ્યાભાઈનો જન્મ થયો. ૧૯૦૯માં માત્ર ૩૪ વરસની ઉંમરે એમના પત્ની ઝવેરબેન ગુજરી ગયા એ પછી ૩૫ વરસની ઉંમરે બેરીસ્ટર બનવા એ ઇંગ્લેન્ડ ગયા ત્યાંથી ૧૯૧૩માં એ પાછા ફર્યા એમના પિતા ઝવેરભાઈનું ૯૪ વરસની ઉંમરે કરમસદમાં અવસાન થયું. ૪૧ વરસની ઉંમરે ગુજરાત સભાના સભ્ય બનીને જાહેરજીવનમાં પદાર્પણ કર્યું. ૧૯૧૬માં ગાંધીજી પાછા આવ્યા પછી એમને પ્રથમવાર મળ્યા. તેઓ પ્રારંભમાં તો ગાંધીજીની ચળવળની મજાક ઉડાવતા પણ ગાંધીજીને મળતાવેંત એમનું હૃદય પરિવર્તન થયું. અમદાવાદ સુધરાઈમાં તેઓ બિનહરીફ ચૂંટાયા અને એક સમિતિના પ્રમુખ બન્યા. ૧૯૧૮માં ખેડા સત્યાગ્રહ શરુ થયો જેના એ નેતા હતા. આ પછી ગાંધીજી સાથેનો સંબંધ વધુ મજબૂત થયો. ૧૯૧૯માં રોલેટ એક્ટ સામેની ચળવળ શરુ થઈ. ૧૯૨૦માં અમદાવાદ સુધરાઈની ચૂંટણી એમના નેતૃત્વ હેઠળ લડવામાં આવી અને બધી જ બેઠકો કોંગ્રેસને મળી એમણે પશ્ચિમી પોષાકને ત્યજીને ખાદીના વસ્ત્રો ધારણ કર્યા. ૧૯૨૧માં ગુજરાત પ્રદેશ કોંગ્રેસના એ પ્રમુખ બન્યા અને અમદાવાદમાં મળેલી ૩૬મી કોંગ્રેસના એ પ્રમુખ થયા. ૧૯૨૩માં એમણે નાગપુર સત્યાગ્રહનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું અને બોરસદમાં કરવેરા અંગે આંદોલન ચલાવ્યું જેનેે લીધે એ કરવેરા નાબુદ થયા અને ગાંધીજીએ એમને 'બોરસદના રાજા'નું બિરૃદ આપ્યું.
૧૯૨૪માં અમદાવાદ કોર્પોરેશનમાં સરદારના નેતૃત્વ હેઠળ કોંગ્રેસને જંગી બહુમતી મળી. તેઓ સુધરાઈના પ્રમુખપદે રહ્યા. ૧૯૨૫માં એમના પુત્ર ડાહ્યાભાઈના લગ્ન કોઈ જાતના દહેજ અથવા વૈભવ વિના યશોદાબેન સાથે થયા. ૧૯૨૭માં ગુજરાતમાં ભયાનક પૂર આવ્યું અને સરદારે રાહત કાર્ય ચલાવ્યા ૧૯૨૮માં તેમણે સુધરાઈના પ્રમુખપદેથી રાજીનામું આપી દીધું અને બારડોલી સત્યાગ્રહનું સફળ નેતૃત્વ કરવા બદલ એમને 'સરદાર'નો ખિતાબ મળ્યો. ૧૯૨૯માં એમણે મહારાષ્ટ્ર, બિહાર, કર્ણાટક અને મદ્રાસનો પ્રવાસ કર્યો. ૧૯૩૦માં દાંડીકૂચમાં જોડાયા અને એમની ધરપકડ થઈ અને ચાર માસની જેલ થઈ. આ એમનો પહેલો જેલવાસ હતો. ૧૯૩૧માં કરાંચીમાં ૪૬મું કોંગ્રેસ અધિવેશન મળ્યું જેના એ પ્રમુખ ચૂંટાયા, ૧૯૩૨માં ગાંધીજી સાથે એમની ધરપકડ થઈ અને ૧૬ મહિના યરવડા જેલમાં રહેવું પડયું. ૧૯૩૩માં મોટાભાઈ વિઠ્ઠલભાઈનું સ્વીટ્ઝરલેન્ડમાં અવસાન થયું. ૧૯૩૪માં ૧૪મી જાન્યુઆરીએ નાકની તકલીફને કારણે ઓપરેશન માટે જેલમાંથી છોડી મૂકાયા. ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમાં વાઇસ ચાન્સેલરપદે ચૂંટાયા અને ચૂંટણી પ્રચાર માટે આખા દેશનો પ્રવાસ કર્યો. દરમ્યાન બોરસદ અને ક્વેટામાં પ્લેગ અને ધરતીકંપ ફાટી નીકળ્યા એના રાહત કાર્યોમાં ભાગ લીધો. ૧૯૩૭માં સરદાર એફ. કે. નરીમાનની જગ્યાએ સરદાર મુખ્યપ્રધાન બન્યા. ૧૯૩૮માં ગાંધીજીના ગ્રામોદ્ધારના સિદ્ધાંત મુજબ સરદારે સુરત પાસે હરિપરા ગામમાં કોંગ્રેસનું અધિવેશન બોલાવ્યું. આ પછી ભારત છોડો ચળવળ શરુ થઈ અને ગાંધીજી અને નેહરુ સાથે સરદારે ૧૦૪૦ દિવસ માટે જેલ જવું પડયું.
૧૯૩૯માં સુભાષ બોઝ સાથે એમને સૈદ્ધાંતિક તકરાર થઈ જેેેને પરિણામે બોઝે રાજીનામુ આપી દીધું. ૧૯૪૦માં સત્યાગ્રહ ચળવળ પરાકાષ્ટાએ પહોચી. સરદારની ધરપકડ થઈ એમને સાબરમતી અને પછી યેરવડા જેલમાં મોકલાવાયા તબિયત બગડતા એમને જેલમાંથી છોડી મૂકવામાં આવ્યા. ૧૯૪૨માં ક્રિપ્સ કમિટીમાં એમણે ગાંધીજી, નેહરુ અને મૌલાના સાથે ભાગ લીધો. ભારત છોડો ચળવળમાં તેઓ જેલમાં ગયા એમને આંતરડાની તકલીફ થતા છોડી મૂકાયા. લોર્ડ વેવલ અને સરદાર વચ્ચેની મંત્રણા ઝીણાના જીદ્દી વલણને કારણે ભાંગી પડી. કોંગ્રેસ કેન્દ્રમાં અને પ્રાદેશિક વિધાનસભાઓમાં જીતી ગઈ. ૧૯૪૬માં તેઓ કેન્દ્રિય કેબિનેટમાં ગૃહ પ્રધાન અને માહિતી પ્રધાન તરીકે જોડાયા. આ પછી આઝાદીની મંત્રણા શરુ થઈ. સરદારે પોતાની કુનેહથી દેશી રાજ્યોને ભારતમાં ભેળવવામાં સફળતા મેળવી. કાશ્મીરમાંથી નેહરુ અને સરદારની પહેલથી આપણે લશ્કર મોકલ્યું અને પાકિસ્તાનના આક્રમણ પછી જે ભાગ બચ્યો હતો એને બચાવી લીધો. હૈદ્રાબાદ ઉપર આપણે લશ્કરી પગલું લીધું અને ભારતમાં ભેળવી દીધું. જૂનાગઢમાં આરઝી હકુમતે કબ્જે કરી લીધું. ૧૫ ઓગસ્ટે લોર્ડ માઉન્ટ બેટને બ્રિટિશ સરકાર વતી અને ભારત સરકાર વતી સરદારે સત્તાનુ હસ્તાંતર જાહેર કર્યું. પાકિસ્તાનની રચના થઈ સરદારને દેશના નાયબ વડાપ્રધાન બનાવાયા અને ગૃહ અને માહિતી ખાતું તથા દેશી રાજ્યોનું ખાતું સોંપાયું.
૩૦ જાન્યુઆરીએ મહાત્મા ગાંધીની હત્યા થઈ એના આઘાતમાં સરદારને કોરોનરી થ્રોમ્બોસીસનો હુમલો આવ્યો. ૧૯૪૯માં મહારાજા પ્રતાપસિંહ ગાયકવાડે વડોદરા રાજ્યને મુંભઈમાં ભેળવી દીધું. માઉન્ટ બેટનની વિનંતીથી ભારતે રાષ્ટ્રસમૂહના સભ્ય તરીકે ચાલું રહેવું એવી વિનંતી એમણે સ્વીકારી લીધી. ૭મી ઓક્ટોબરથી ૧૫મી નવેમ્બર સુધી નેહરુની વિદેશયાત્રા દરમ્યાન વડાપ્રધાનપદનો ચાર્જ એમણે સંભાળ્યો.
૧૯૫૦માં દશ પ્રજાસત્તાક બન્યો ત્યારે પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિપદે કોણ આવે એ અંગે સરદાર અને નેહરુ વચ્ચે મતભેદ થયા. નેહરુ રાજાજીને રાષ્ટ્રપતિ બનાવવા માગતા હતા. સરદારની ઇચ્છા મુજબ રાજેન્દ્રપ્રસાદ રાષ્ટ્રપતિપદે આવ્યા. કલકત્તાના રમખાણો દરમ્યાન સરદારે ૧૦ દિવસ કલકત્તામાં રહ્યા અને હિન્દુ મુસ્લિમ વચ્ચે એકતા સ્થાપી અને નેહરુ લિયાકત કરારનો અમલ કરાવ્યો. એમના ૭૫મા જન્મદિવસે અમદાવાદમાં એમનું નાગરિક સન્માન કરાયું. કસ્તુરભાઈ શેઠે એમને ૧૫ લાખની થેલી આપી જેમાંથી ભદ્રમાં કોંગ્રેસ ભવનનું નિર્માણ થયું. અમદાવાદમાંં ગુજરાત યુનિવર્સિટીનો શિલાન્યાસ એમણે કર્યો. ૭મી નવેમ્બરે એમણે નેહરુને પત્ર લખીને એમની ચીન અને કાશ્મીર નીતિનો વિરોધ કર્યો અને રાજીનામાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી. તિબેટમાં ચીનની દખલનો એમણે વિરોધ કર્યો. ૧૫મી ડિસેમ્બરે બિરલા ભવન ખાતે એમનું અવસાન થયું.
કેટલાક લોકો કહે છે કે ભારતના પહેલા વડાપ્રધાન સરદાર પટેલ થયા હોત તો દેશને લાભ થાત, પણ તેઓ જોઈ શકશે કે દેશ આઝાદ થયો એ પછી ત્રણ વરસ અને ચાર મહિનામાં જ સરદારનું અવસાન થયું આટલા ટૂંકા સમયમાં દેશનું નવનિર્માણ શક્ય નહોતું. ૨૦૦ વરસના અંગ્રેજ શાસનને કારણે અને આઝાદી વખતે થયેલા કોમી રમખાણોને લીધે દેશ ભાંગી ગયો હતો. એનું સામાજિક અને આર્થિક પુનરુત્થાન થાય તે માટે અથાગ પ્રયત્નો અને લાંબો સમય જરૃરી હતા. ઉપરાંત આ સવા ત્રણ વરસ દરમિયાન સરદારની તબિયત નાદુરસ્ત રહેતી. સરદારને પક્ષે એટલું કહી શકાય કે એ વ્યવહારુ હતા. નેહરુની જેમ આદર્શવાદી નહોતા ઇતિહાસનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે ક્યારેક બંને બાજુ જોવી પડે છે. સરદારે પણ ગૃહ પ્રધાન તરીકે ઉમદા કાર્ય બજાવ્યું અને સેંકડો રજવાડાઓમાં વિભાજીત દેશને એકસૂત્રે બાંધ્યો એ એમનું મોટું પ્રદાન છે. આજના આપણા વામણા નેતાઓ ભ્રષ્ટાચારમાં ગળાડૂબ છે અને દેશના ટુકડા કરાવવા તૈયાર છે ત્યારે દેશને એક તાંતણે બાંધવા બીજા સરદારની જરૃર છે.

Share |

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           
અમાન્ય શિક્ષણ સંસ્થામાં પ્રવેશ લેનાર વિદ્યાર્થીઓ સહાનુભૂતિને પાત્ર નથી ઃ સુપ્રીમ
નરેન્દ્ર મોદીનું પટનામાં થયેલું ઉષ્માપૂર્ણ સ્વાગત

ચિદમ્બરમ્ના પુત્ર અંગે ટિવ્ટ કરનાર આઈએસી કાર્યકરના બચાવમાં અડવાણી

દિલ્હીમાં ડેન્ગ્યુનાં ૩૭ નવા કેસો નોંધાયા
જાતિ પરીક્ષણ અંગેની જાહેરાતથી ગૂગલ મુશ્કેલીમાં
નવા સપ્તાહમાં સેન્સેક્ષ ૧૮૯૬૬ અને ૧૮૫૧૧, નિફ્ટી ૫૭૫૫થી ૫૬૩૩ વચ્ચે રમશે
ચાંદીના ભાવો બે દિવસમાં રૃ.૨૦૭૦ તૂટી રૃ.૫૯ હજારની અંદર ઉતરી ગયા
અર્થતંત્રની ખોંડગાતી પ્રગતિ આંતરિક અને વિદેશી રોકાણ માટે અવરોધરૃપ
આજે ઈંગ્લેન્ડ સામેની પ્રથમ ટેસ્ટ માટેની ભારતીય ટીમની જાહેરાત

રણજી ટ્રોફીની મેચમાં સેહવાગ અને ઝહીર ઇજાગ્રસ્ત બન્યા

ઈંગ્લેન્ડના ૩૪૫ના સ્કોર સામે મુંબઇ-એના ચાર વિકેટે ૨૩૨
રણજીમાં ગુજરાતે મધ્ય પ્રદેશને જીતવા ૪૦૭નો પડકાર આપ્યો
બીજી વન ડેમાં ન્યુઝીલેન્ડ સામે શ્રીલંકાને જીતવા ૨૫૧નો પડકાર

ઊંચા વ્યાજ દરો તથા વધી રહેલી એનપીએથી બેન્કોની લોનનો વૃદ્ધિ દર મંદ પડવાના સંજોગો

એલઆઈસીના જુથ વીમા વેપારમાં ૨૫ ટકાનો ઘટાડોઃ વ્યક્તિગત વીમા વેપારમાં વૃદ્ધિ
 

 

 

Gujarat Samachar Plus

વિદેશી નકલ દેશી સ્ત્રીઓ માટે નકામી
દિવાળીમાં જુગાર રમવા માટે ઠેરઠેર ધસારો
પરફ્યુમને યોગ્ય રીતે વાપરો
રેફ્રિજરેટર વાપરો ધ્યાન પૂર્વક
હજી રાજવી ઠાઠમાઠમાં રાચતાં આપણા ધનાઢ્યો
 

Gujarat Samachar glamour

પૂનમે આખરે નવું રહસ્ય ખોલી જ નાખ્યું
રીમાએ આમિરની દખલગિરીનો સ્વીકાર કર્યો
યે કોઈ નઈ બાત નહીં હૈ...
તબ્બુ હૈદરાબાદમાં શિફટ નહીં થાય
સન્ની લિઓનની સર્ચ કદાચ વાઈરસ લાવી શકે છે
 
 
 
 
 
 

Gujarat Samachar POLL

 

જસપાલ ભટ્ટી

 
webad3 lagnavisha
 

Follow Us

Facebook Twitter

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
plus
arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved