Last Update : 24-October-2012, Wednesday

 

સુવર્ણયુગના સંગીતમાં આ સૌૈને પણ યાદ કરવા પડે

સિનેમેજિક - અજિત પોપટ
 

 

શાસ્ત્રીય રાગ-રાગિણી પર આધારિત ગીતોની ચર્ચા દરમિયાન એક કરતાં વધુ વખત કહેલું કે અન્યના સાજિંદા તરીકે કામ કરતાં કરતાં તક મળ્યે સ્વતંત્ર સંગીતકાર બનેલા ઘણા સર્જકો (જેમ કે લક્ષ્મીકાં પ્યારેલાલ કે ઇસ્માઇલ દરબાર)ને ઉત્તમ સંગીત સાંભળવાની તક મળી હતી. મોટા ભાગના સંગીતકારોની કારકિર્દીનો આરંભ એક યા બીજા સંગીતકારના સાજિંદા તરીકે થયો હતો. પીઢ સંગીતકાર નૌશાદ કહેતા કે હું ઉસ્તાદ ઝંડે ખાં અને ખેમચંદ પ્રકાશને મારા ગુરુ માનું છું. સંગીતકાર રવિ અને (કલ્યાણજી આણંદજી ફેઇમ) કલ્યાણજીભાઇએ હેમંતકુમારના સહાયક તરીકે કામ કર્યું હતું. પાછળથી તેમના પુરુષાર્થને પ્રારબ્ધનો સાથ મળ્યો. કેટલાક કિસ્સામાં એવું પણ બન્યું કે ગુરુ કરતાં શિષ્ય સવાયા સાબિત થયા. હેમંતકુમાર કરતાં કલ્યાણજીભાઇએ અને કલ્યાણજી આણંદજી કરતાં લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલે વધુ કામ કર્યું.
આ સંદર્ભમાં ઔર એક વાત કરવી યોગ્ય ગણાશે. સંગીતકાર નૌશાદ પર આક્ષેપ કરનારા સમીક્ષકો કહેતા કે એમની કારકિર્દીના શરૃઆતનાં ઘણાં ગીતો એમનાં ગીતકારોએ તૈયાર કર્યાં હતાં. પંડિત દીનાનાથ (ડી.એન.) મધોક ગીતકાર હોવા ઉપરાંત ભારતીય સંગીતના અચ્છા અભ્યાસી હતા. શક્ય છે, એમણે નૌશાદસાહેબને કેટલાંક મૂલ્યવાન સૂચન કર્યાં હોઇ શકે. જેમ કે કયા પ્રસંગે કઇ તર્જ વધુ ઉપયોગી સાબિત થશે. પરંતુ બધું જ કામ દીનાનાથ મધોકે કર્યંુ હોય તો પાછળથી નૌશાદ સાહેબે શકીલ બદાયુંની અને અન્ય ગીતકારો સાથે કામ કર્યું ત્યારે બંદિશો કોણે બનાવી હતી ? એમ તો લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલ કલ્યાણજી આણંદજીના સહાયક હતા ત્યારે પણ આવો આક્ષેપ થયો હતો કે મોટા ભાગની તર્જો લક્ષ્મી-પ્યારે બનાવતા હતા. તો પછી લક્ષ્મી-પ્યારે ૧૯૬૩ પછી સ્વતંત્ર સંગીતકાર થયા ત્યારબાદ લગભગ પંદર વર્ષ સુધી કલ્યાણજી આણંદજી ટોચ પર રહ્યા. જિતેન્દ્ર, મનોજ કુમાર, ફિરોઝ ખાન, રાજેશ ખન્ના અને મેગા સ્ટાર અમિતાભ બચ્ચન માટે કલ્યાણજી આણંદજીએ જે તર્જો બનાવી એ કોણે બનાવી આપી હતી ?
હકીકત એ છે કે કેટલાક ગીતકારો સંગીતના ઊંડા અભ્યાસી હતા. આમેય ગીતકારો છંદશાસ્ત્રના તો અભ્યાસી હોય જ છે. એમાં જો સંગીતનું પૂરતું જ્ઞાાન હોય તો સોનામાં સુગંધ ભળે. સંગીતકાર સાથેની બેઠકમાં એ પણ મૂલ્યવાન સૂચન કરી શકે. ઓછામાં ઓછા- યસ્સ, મિનિમમ ચાર ગીતકારો એવા આ લખનારે જોયા છેઃ દીનાનાથ મધોક, પ્રદીપજી જેમણે માત્ર ગીતો લખ્યાં નહીં, ઉત્તમ રીતે ગાયાં પણ ખરાં, ગીતકાર ઉપરાંત જેમણે સંગીતકાર તરીકે યશ પ્રાપ્ત કર્યો એવા પ્રેમ ધવન અને બેશક, બોલિવૂડના સૌથી સિનિયર ગીતકાર ગણાયેલા મજરૃહ સુલતાનપુરી (જે સંગીતકાર નૌશાદસાહેબના વેવાઇ થાય)- આ ચાર ગીતકારોએ પણ ફિલ્મ સંગીતના સુવર્ણયુગમાં માતબર ફાળો આપ્યો. સંગીતકારો સાથે ખભેખભા મિલાવીને ઉત્તમ કામ કર્યું.
સાથોસાથ અન્ય કેટલાંક નામ અચૂક યાદ કરવા પડે. અગાઉ જેમનો ઉલ્લેખ ફિલ્મ કોહિનૂરના મધુબન મેં રાધિકા નાચે રે..ગીત માટે કરેલો એવા સિતારવાદક ઉસ્તાદ અબ્દુલ હલીમ જાફરખાં, સરોદવાદક વિદૂષી ઝરીન દારુવાલા-શર્મા, સારંગીના શહેનશાહ પંડિત રામ નારાયણ અને સંતુરના બેતાજ બાદશાહ પંડિત શિવકુમાર શર્મા. આ નામોમાં પંડિત રામનારાયણ અને શિવકુમાર શર્મા વિશેષ ઉલ્લેખનીય છે. આ બંનેએ ભગીરથ પુરુષાર્થ દ્વારા પોતપોતાના સાજને શાસ્ત્રીય સંગીતના પ્લેટફોર્મ પર સોલો-સાજ તરીકેનું માનભર્યું સ્થાન અપાવ્યું. એ મંજિલ તય કરવા માટે બંનેએ ફિલ્મસંગીતને પોતાના યોગક્ષેમનું સાધન બનાવ્યું હતું. ફિલ્મસંગીતની આવક દ્વારા તેમના ઘરમાં ચૂલો સળગતોે રહ્યો અને બીજી બાજુ એ પોતપોતાના સાજ પર વિવિધ પ્રયોગો કરતા રહ્યા. (જેમને રસ હોય અને અંગ્રેજી વાંચી શકતાં હોય એમણે પંડિત શિવકુમાર શર્માની જીવનકથા 'અ જર્ની વીથ હન્ડ્રેડ સ્ટ્રીંગ્સ' વાંચવી જોઇએ). આઝાદી પછીના તરતના સમયગાળામાં મૈહર ઘરાનાના ઉસ્તાદ અલ્લાઉદ્દીન ખાંના શિષ્ય પંડિત પન્નાલાલ ઘોષ જેવા અજોડ બાંસુરીવાદક અને એમના પછી આવેલા પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા પણ સંગીતકારોના દાદુ સાથી-સલાહકાર બની રહ્યા. પંડિત હરિપ્રસાદે ઉસ્તાદ અલ્લાઉદ્દીન ખાંના પુત્રી અને પંડિત રવિશંકરનાં પ્રથમ પત્ની અન્નપૂર્ણાદેવી પાસે તાલીમ લીધી હતી. એટલે પન્નાબાબુના અવસાનથી જે શૂન્યાવકાશ સર્જાયો એ હરિપ્રસાદે પૂરી દીધો. પાછળથી હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા અને શિવકુમાર શર્માએ યશ ચોપરાની ફિલ્મો સિલસિલા અને ચાંદનીમાં સ્વતંત્ર સંગીતકાર તરીકે પણ કામ કર્યું. આ બધાં ઉપરાંત દત્તારામ, અબ્દુલ કરીમ, લાલા સત્તાર વગેરે રિધમ પ્લેયર્સનો પણ ઘણો ફાળો રહ્યો.
ટૂંકમાં કહેવાનું તાત્પર્ય એ છે કે ફિલ્મ સંગીતનો સુવર્ણયુગ ગણાતા સમયગાળામાં સંગીતકારોને 'કાનસેન' કહેવાય એવા ગીતકારો અને દેશ-વિદેશના શાસ્ત્રીય સંગીતના અભ્યાસી એવા સાજિંદાઓનો પણ માતબર સાથ-સહકાર મળ્યો. તાજેતરમાં જેમની વાત કરી હતી એ કિશોર દેસાઇ કે બરજોર અને કેરસી લોર્ડ ભારતીય ઉપરાંત પાશ્ચાત્ય સંગીતના પણ ઊંડા અભ્યાસી હતા. એટલે સલિલ ચૌધરી જેવા ક્યારેક બીથોવન કે બાખની કોઇ મેલોડીને ઇમ્પ્રોવાઇઝ્ડ કરીને હિન્દી ગીત બનાવે ત્યારે આ અભ્યાસીઓ એમને મહત્ત્વનાં સૂચન કરી શકતા.

Share |

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           

જાપાન અત્યારસુધીની સૌથી ભીષણ મંદીમાં, વેપાર ખાધમાં ૯૦ ટકાનો વધારો

સાઉદી આરબે વધુ એક આરોપી ભારતને સોંપ્યો
દ.કોરિયાના પાટનગર સીઓલમાં પણ દુર્ગા મહોત્સવ
બાર સિલિન્ડર જોઈતા હોય તો ઘરમાં બે અલગ રસોડા દેખાડવા પડશે
ભ્રષ્ટાચારમાં ડૂબેલો ભાજપ આત્મમંથન કરે ઃ સોનિયા ગાંધી

કાંદિવલીમાં માતાએ પોણા બે વર્ષની દીકરી સાથે ૧૮મા માળેથી ઝંપલાવ્યું

જીવતો માણસ જમીન માટે મૃત જાહેર ઃ સંતોષ સિંહની અજબગજબની દાસ્તાન
પાકિસ્તાની જેલમાંથી મુંબઇના ગુજરાતી યુવકનો ગુરુવારે છુટકારો
લાન્સ આર્મસ્ટ્રોંગના ટુર ડી ફ્રાન્સના તમામ ટાઇટલને પાછા ખેંચી લેવાયા

ચેન્નાઈએ ઔપચારિક મુકાબલામાં યોર્કશાયરને ૪ વિકેટથી હરાવ્યું

બેર્ડીચે સોંગાને હરાવીને સ્ટોકહોમ ઓપન ટુર્નામેન્ટ જીતી
કોલકાતાએ એક માત્ર વિજય સાથે ચેમ્પિયન્સ લીગ પૂરી કરી
દુલીપ ટ્રોફી ફાઇનલ ઇસ્ટ ઝોનના ૬૧/૩

લક્ષ્મી મિત્તલને ખાસ શીખ એવોર્ડ

મક્કામાં ઇમારતમાં આગ ૧૩ તીર્થયાત્રી ઘાયલ
 

 

 

Gujarat Samachar Plus

ડ્રેસ ચેન્જની સાથે જ્વેલરી પણ ચેન્જ
લ્હાણીની પરંપરા આજે પણ શેરીઓમાં જળવાઇ રહી છે
'રાઉડી ગબ્બર' સાથે 'કેવી રીતે જઇશ અંબાજી'
આઠમ-નોમના નૈવેધમાં અટવાતા મુસાફરો
૧૫૦ ગોલ્ડ પ્લેટથી તૈયાર થયું ૧૯ ફૂટનું મંદિર
 

Gujarat Samachar glamour

જેકલિન - સાજીદ ખાનની લવસ્ટોરી મજબૂત બને છે
શ્વેતા તિવારી છુટાછેડાથી ખૂશખૂશાલ-અભિનવ કોહલી સાથે લગ્ન કરશે
આલિયા ભટ્ટ માટે કરણનો પત્ર, અમૂલ્ય-ભેટ છે
રાષ્ટ્રગીત માટે 'બિગબોસ-૬' ફસાયું!
સેફીના 'પીપલ્સ ચોઈસ એવોર્ડ્સ'માં લગ્ન બાદ પ્રથમવાર દેખાશે
 
 
 
 
 
 
 

Gujarat Samachar POLL

 

આઇ ફેસ્ટ-૨૦૧૨નો પ્રારંભ

 
webad3 lagnavisha
 

Follow Us

Facebook Twitter

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
plus
arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved