Last Update : 19-October-2012, Friday

 

સુવર્ણયુગના સંગીતમાં આ સૌૈને પણ યાદ કરવા પડે

સિનેમેજિક - અજિત પોપટ
 

 

શાસ્ત્રીય રાગ-રાગિણી પર આધારિત ગીતોની ચર્ચા દરમિયાન એક કરતાં વધુ વખત કહેલું કે અન્યના સાજિંદા તરીકે કામ કરતાં કરતાં તક મળ્યે સ્વતંત્ર સંગીતકાર બનેલા ઘણા સર્જકો (જેમ કે લક્ષ્મીકાં પ્યારેલાલ કે ઇસ્માઇલ દરબાર)ને ઉત્તમ સંગીત સાંભળવાની તક મળી હતી. મોટા ભાગના સંગીતકારોની કારકિર્દીનો આરંભ એક યા બીજા સંગીતકારના સાજિંદા તરીકે થયો હતો. પીઢ સંગીતકાર નૌશાદ કહેતા કે હું ઉસ્તાદ ઝંડે ખાં અને ખેમચંદ પ્રકાશને મારા ગુરુ માનું છું. સંગીતકાર રવિ અને (કલ્યાણજી આણંદજી ફેઇમ) કલ્યાણજીભાઇએ હેમંતકુમારના સહાયક તરીકે કામ કર્યું હતું. પાછળથી તેમના પુરુષાર્થને પ્રારબ્ધનો સાથ મળ્યો. કેટલાક કિસ્સામાં એવું પણ બન્યું કે ગુરુ કરતાં શિષ્ય સવાયા સાબિત થયા. હેમંતકુમાર કરતાં કલ્યાણજીભાઇએ અને કલ્યાણજી આણંદજી કરતાં લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલે વધુ કામ કર્યું.
આ સંદર્ભમાં ઔર એક વાત કરવી યોગ્ય ગણાશે. સંગીતકાર નૌશાદ પર આક્ષેપ કરનારા સમીક્ષકો કહેતા કે એમની કારકિર્દીના શરૃઆતનાં ઘણાં ગીતો એમનાં ગીતકારોએ તૈયાર કર્યાં હતાં. પંડિત દીનાનાથ (ડી.એન.) મધોક ગીતકાર હોવા ઉપરાંત ભારતીય સંગીતના અચ્છા અભ્યાસી હતા. શક્ય છે, એમણે નૌશાદસાહેબને કેટલાંક મૂલ્યવાન સૂચન કર્યાં હોઇ શકે. જેમ કે કયા પ્રસંગે કઇ તર્જ વધુ ઉપયોગી સાબિત થશે. પરંતુ બધું જ કામ દીનાનાથ મધોકે કર્યંુ હોય તો પાછળથી નૌશાદ સાહેબે શકીલ બદાયુંની અને અન્ય ગીતકારો સાથે કામ કર્યું ત્યારે બંદિશો કોણે બનાવી હતી ? એમ તો લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલ કલ્યાણજી આણંદજીના સહાયક હતા ત્યારે પણ આવો આક્ષેપ થયો હતો કે મોટા ભાગની તર્જો લક્ષ્મી-પ્યારે બનાવતા હતા. તો પછી લક્ષ્મી-પ્યારે ૧૯૬૩ પછી સ્વતંત્ર સંગીતકાર થયા ત્યારબાદ લગભગ પંદર વર્ષ સુધી કલ્યાણજી આણંદજી ટોચ પર રહ્યા. જિતેન્દ્ર, મનોજ કુમાર, ફિરોઝ ખાન, રાજેશ ખન્ના અને મેગા સ્ટાર અમિતાભ બચ્ચન માટે કલ્યાણજી આણંદજીએ જે તર્જો બનાવી એ કોણે બનાવી આપી હતી ?
હકીકત એ છે કે કેટલાક ગીતકારો સંગીતના ઊંડા અભ્યાસી હતા. આમેય ગીતકારો છંદશાસ્ત્રના તો અભ્યાસી હોય જ છે. એમાં જો સંગીતનું પૂરતું જ્ઞાાન હોય તો સોનામાં સુગંધ ભળે. સંગીતકાર સાથેની બેઠકમાં એ પણ મૂલ્યવાન સૂચન કરી શકે. ઓછામાં ઓછા- યસ્સ, મિનિમમ ચાર ગીતકારો એવા આ લખનારે જોયા છેઃ દીનાનાથ મધોક, પ્રદીપજી જેમણે માત્ર ગીતો લખ્યાં નહીં, ઉત્તમ રીતે ગાયાં પણ ખરાં, ગીતકાર ઉપરાંત જેમણે સંગીતકાર તરીકે યશ પ્રાપ્ત કર્યો એવા પ્રેમ ધવન અને બેશક, બોલિવૂડના સૌથી સિનિયર ગીતકાર ગણાયેલા મજરૃહ સુલતાનપુરી (જે સંગીતકાર નૌશાદસાહેબના વેવાઇ થાય)- આ ચાર ગીતકારોએ પણ ફિલ્મ સંગીતના સુવર્ણયુગમાં માતબર ફાળો આપ્યો. સંગીતકારો સાથે ખભેખભા મિલાવીને ઉત્તમ કામ કર્યું.
સાથોસાથ અન્ય કેટલાંક નામ અચૂક યાદ કરવા પડે. અગાઉ જેમનો ઉલ્લેખ ફિલ્મ કોહિનૂરના મધુબન મેં રાધિકા નાચે રે..ગીત માટે કરેલો એવા સિતારવાદક ઉસ્તાદ અબ્દુલ હલીમ જાફરખાં, સરોદવાદક વિદૂષી ઝરીન દારુવાલા-શર્મા, સારંગીના શહેનશાહ પંડિત રામ નારાયણ અને સંતુરના બેતાજ બાદશાહ પંડિત શિવકુમાર શર્મા. આ નામોમાં પંડિત રામનારાયણ અને શિવકુમાર શર્મા વિશેષ ઉલ્લેખનીય છે. આ બંનેએ ભગીરથ પુરુષાર્થ દ્વારા પોતપોતાના સાજને શાસ્ત્રીય સંગીતના પ્લેટફોર્મ પર સોલો-સાજ તરીકેનું માનભર્યું સ્થાન અપાવ્યું. એ મંજિલ તય કરવા માટે બંનેએ ફિલ્મસંગીતને પોતાના યોગક્ષેમનું સાધન બનાવ્યું હતું. ફિલ્મસંગીતની આવક દ્વારા તેમના ઘરમાં ચૂલો સળગતોે રહ્યો અને બીજી બાજુ એ પોતપોતાના સાજ પર વિવિધ પ્રયોગો કરતા રહ્યા. (જેમને રસ હોય અને અંગ્રેજી વાંચી શકતાં હોય એમણે પંડિત શિવકુમાર શર્માની જીવનકથા 'અ જર્ની વીથ હન્ડ્રેડ સ્ટ્રીંગ્સ' વાંચવી જોઇએ). આઝાદી પછીના તરતના સમયગાળામાં મૈહર ઘરાનાના ઉસ્તાદ અલ્લાઉદ્દીન ખાંના શિષ્ય પંડિત પન્નાલાલ ઘોષ જેવા અજોડ બાંસુરીવાદક અને એમના પછી આવેલા પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા પણ સંગીતકારોના દાદુ સાથી-સલાહકાર બની રહ્યા. પંડિત હરિપ્રસાદે ઉસ્તાદ અલ્લાઉદ્દીન ખાંના પુત્રી અને પંડિત રવિશંકરનાં પ્રથમ પત્ની અન્નપૂર્ણાદેવી પાસે તાલીમ લીધી હતી. એટલે પન્નાબાબુના અવસાનથી જે શૂન્યાવકાશ સર્જાયો એ હરિપ્રસાદે પૂરી દીધો. પાછળથી હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા અને શિવકુમાર શર્માએ યશ ચોપરાની ફિલ્મો સિલસિલા અને ચાંદનીમાં સ્વતંત્ર સંગીતકાર તરીકે પણ કામ કર્યું. આ બધાં ઉપરાંત દત્તારામ, અબ્દુલ કરીમ, લાલા સત્તાર વગેરે રિધમ પ્લેયર્સનો પણ ઘણો ફાળો રહ્યો.
ટૂંકમાં કહેવાનું તાત્પર્ય એ છે કે ફિલ્મ સંગીતનો સુવર્ણયુગ ગણાતા સમયગાળામાં સંગીતકારોને 'કાનસેન' કહેવાય એવા ગીતકારો અને દેશ-વિદેશના શાસ્ત્રીય સંગીતના અભ્યાસી એવા સાજિંદાઓનો પણ માતબર સાથ-સહકાર મળ્યો. તાજેતરમાં જેમની વાત કરી હતી એ કિશોર દેસાઇ કે બરજોર અને કેરસી લોર્ડ ભારતીય ઉપરાંત પાશ્ચાત્ય સંગીતના પણ ઊંડા અભ્યાસી હતા. એટલે સલિલ ચૌધરી જેવા ક્યારેક બીથોવન કે બાખની કોઇ મેલોડીને ઇમ્પ્રોવાઇઝ્ડ કરીને હિન્દી ગીત બનાવે ત્યારે આ અભ્યાસીઓ એમને મહત્ત્વનાં સૂચન કરી શકતા.

Share |

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           
રૃપિયા સામે ડોલરના ભાવો ઉછળી ત્રણ સપ્તાહની ટોચે પહોંચ્યા
ત્રિપુરામાં 'આધાર' આધારિત એટીએમથી ચુકવણીનો આરંભ

મધુબની હિંસામાં ૩૦ FIR ૧૭ શખ્સોની ધરપકડ

સુપ્રીમે રાહુલ ગાંધી સામેની બદનક્ષીયુક્ત ફરીયાદ ફગાવી
ભાજપ ભ્રષ્ટાચાર સામે લડવાનો ડોળ કરે છેઃ સોનિયા ગાંધી
શેરોમાં ફરી વ્યાપક તેજીઃ બેંકિંગ, રીયાલ્ટી, ઓટો, પાવર શેરોની તેજીએ સેન્સેક્ષ ૧૮૧ ઉછળીને ૧૮૭૯૨
ડોલરના ભાવો ઉછળતાં સોના-ચાંદીમાં તહેવારો ટાંકણે આગળ ધપતી તેજી
ગિરવે મૂકાયેલા શેરોનું વેચાણ રૃ. ૬૦૦ કરોડની ઓલ ટાઇમ હાઇ સપાટીએ પહોંચ્યું
ઇંગ્લેન્ડની ટીમ અમદાવાદમાં બે અઠવાડિયાનું રોકાણ કરશે

લાયન્સને હરાવીને સીડની સિક્સર્સ ચેમ્પિયન્સ લીગની સેમિ ફાઇનલમાં

વ્યસ્ત ક્રિકેટ, પ્રવાસ અને તાવ વખતની બેદરકારી ભારે પડી ઃ ક્રોવ
પીટરસન ભારત પ્રવાસ માટેની ઈંગ્લેન્ડની ટેસ્ટ ટીમમાં સામેલ
ટર્મિનેશનની કાયદેસરતાનો નિર્ણય આર્બિટર કરશે ઃ બોમ્બે હાઇકોર્ટ

જમીન અધિગ્રહણ કાયદો પ્રોજેક્ટોની ગતિ ધીમી પાડી દેશે

એફસીઆરએ બિલ મંજૂર ન થાય ત્યાં સુધી ગુવાર વાયદો ચાલુ ન કરોઃ એસોચેમ
 

 

 

Gujarat Samachar Plus

ભાંગડાના તાલ સચવાયા પણ સ્ટેપ બદલાયા
મોબાઇલમાં પણ ગરબાના સાત સૂરો
ગરબાની રમઝટ ઇન્ડો વેસ્ટર્ન સ્ટાઇલમાં
વાલીડાં જો જે મારો મેકઅપ ભૂસાય ના...
નવરાત્રિની રમઝટ સાથે હોટલનો ચટાકો
 

Gujarat Samachar glamour

'ઇંગ્લિશ- વિંગ્લિશ'થી છોકરીઓને પ્રેરણા મળે છે
કરીનાનું સાચું નામ 'ખેલકુમારી' હતું
દિવ્યા દત્તાને યશ ચોપરા સાથે વારંવાર કામ કરવું છે
સલમાને ફરીથી અજય માટે 'પો પો' કર્યું
કપૂર ખાનદાનની રોમેન્ટિક જોડીઓ
 
 
 
 
 
 
 

Gujarat Samachar POLL

 

આઇ ફેસ્ટ-૨૦૧૨નો પ્રારંભ

 
webad3 lagnavisha
 

Follow Us

Facebook Twitter

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
plus
arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved