Last Update : 12-October-2012, Friday

 

એ સુવર્ણયુગમાં અદાકારોનો પણ મોટો ફાળો હતો....

સિનેમેજિક - અજિત પોપટ
 

 

આજે આવરદાનો સાતમો દાયકો વટાવી ચૂકેલા સંગીતકાર ખય્યામે એક વાત સરસ કરી હતીઃ 'લગભગ ૧૯૫૮માં રજૂ થયેલી નિર્માતા- નિર્દેશક રમેશ સહગલની ફિલ્મ 'ફિર સુબહ હોગી'ના સંગીત માટે મને પસંદ કરવામાં આવેલો. પરંતુ રમેશજીએ વિવેકપૂર્વક કહેલું કે તમારી તર્જો રાજસાહેબ (રાજકપૂર) સાંભળીને ઓક્કે કરશે. મૂકેશજી અને આશા ભોંસલેએ ગાયેલા ટાઇટલ ગીત 'વો સુબહ કભી તો આયેગી...' માટે મેં છએક તર્જ બનાવી હતી. રાજ કપૂર આવ્યા. નમસ્તે.. કૈસે હો... જેવી ઔપચારિકતા પતાવીને સીધા કામની વાત પર આવી ગયા-રમેશને મુઝે બતાયા કિ ટાઇટલ તૈયાર હૈ. ચલિયે, સુનાઇયે... એ સિગારેટના ધૂમાડા કાઢતા રહ્યા અને જોતજોતાંમાં મારી ચાર-પાંચ તર્જ રજૂ થઇ ગઇ. છઠ્ઠી તર્જ શરૃ થઇ અને રાજસાહેબ બેઠક પર ટટાર થયા. તેમની આંગળીઓ વચ્ચે સિગારેટ સળગતી રહી, એ એકધ્યાન થઇ ગયા. એ તર્જ પૂરી થઇ ત્યારે કહ્યું યે લાસ્ટવાલી તર્જ રખ લો. મૂકેશના કંઠમાં એ ગીત બે મિનિટ અને પાંચ સેકંડ ગવાયું અને મૂકેશ-આશાના કંઠમાં ત્રણ મિનિટ અને ૩૮ સેકંડ....ટાઇટલ ઓક્કે થઇ ગયા પછીનાં ગીતોમાં બહુ પ્રોબ્લેમ ન આવ્યો...'
તો યહ બાત હૈ. આપણે જેને ફિલ્મ સંગીતનો સુવર્ણયુગ કહીએ છીએ એમાં એ સમયના અદાકારોનો પણ પરોક્ષ ફાળો ગણી શકાય. પહેલી ટૉકી (બોલપટ) ૧૯૩૧માં આવી. પ્લેબેક સિંગીંગ લગભગ ૧૯૩૫-૩૬માં આવ્યું. એ સમયના કલાકારોમાં મોટું નામ જેમનું લેવાય એવા અશોક કુમાર ખપ પૂરતું સૂર-લયનું જ્ઞાાન ધરાવતા હતા. (એમણે ગાયેલું અછૂત કન્યાનું ગીત મૈં બન કી ચિડિયાં...અને આશીર્વાદનું રેલગાડી..જાણીતાં છે.) અશોક કુમાર જેને કમસૂરા (સૂર ઓછો લાગે તેવો ) કહેતા એ કિશોર કુમાર પાછળથી લેજંડ ગણાઇ ગયો. દાદામોની પછીના દાયકે આવેલા કે એલ સાયગલ, એમની નબળી નકલ જેવા આવાઝ દે કહાં હૈ ફેઇમ સુરેન્દ્રનાથ, નૂરજહાં, સુરૈયા, ઉમાદેવી (ટુનટુન), જોહરાબાઇ અંબાલેવાલી અને અમીરબાઇ કર્ણાટકી પણ સંગીતનાં જાણકાર હતાં. આઝાદી પછીના ટોચના કલાકારો દિલીપ-રાજ-દેવ ત્રણે સંગીતના કાનસેન હતા. દેવ આનંદ તો લાહોરની કૉલેજના વાર્ષિકોત્સવમાં સાયગલનાં ગીતો સુદ્ધાં ગાતા. દિલીપકુમારને તેજ મિજાજના સંગીતકાર સજ્જાદ હુસૈન સાથે ઠેરી ગયેલી એ હકીકત જાણીતી છે. રાજ કપૂર અને શમ્મી કપૂર સંગીતના ઊંડા અભ્યાસી હતા એ જગજાહેર હકીકત છે. અભિનેત્રીઓમાં નરગિસ (એની માતા જદ્દનબાઇ એક સમયે તવાયફ હતાં એટલે બેબી નરગિસ)ની રગેરગમાં સંગીત ધબકતું હતું. મીનાકુમારી, નૂતન (એણે તો એકાદ-બે ફિલ્મોમાં ગીતો પણ ગાયાં) પણ સંગીતની સમજદાર. વૈજયંતીમાલા, આશા પારેખ, પદ્મિની, વહીદા રહેમાન અને હેમા માલિની જેવી અભિનેત્રીઓ શાસ્ત્રીય નૃત્યની સાધકો હતી એટલે એમની પણ સંગીતની સમજ પૂરતી હતી. આ સંજોગોમાં આ કલાકારો સંગીતકારો પાસેથી પોતાને જોઇતી વસ્તુ મેળવી શકે એ સ્વાભાવિક છે. કોમેડિયન મહેમૂદના પિતા મૂમતાઝ અલી બોમ્બે ટોકિઝ (જ્યાં અશોકકુમાર, દિલીપકુમાર વગેરેનું ઘડતર થયંુ એ)માં ડાન્સ ડાયરેક્ટર હતા. લતાજીને રાતોરાત ટોચની ગાયિકા બનાવનારું ગીત આયેગા આનેવાલા (ફિલ્મ મહલ) આપનારા સંગીતકાર ખેમચંદ પ્રકાશ પણ મૂળ તો ડાન્સ ડાયરેક્ટર હતા. ગુરુદત્ત પણ ડાન્સનો અચ્છો અભ્યાસી હતો એમ દેવ આનંદ કહેતા.
આ સંજોગોમાં સંગીતકારોએ પણ રીતસર પસીનો પાડવો પડતો. આજની પેઢીનાં ટીનેજર્સને ખ્યાલ પણ નહીં આવે કે એ જમાનામાં એટલે કે ૧૯૩૧થી લગભગ ૧૯૬૦ વચ્ચેના સમયગાળામાં રંગભૂમિ અને શાસ્ત્રીય સંગીતની બેઠકો સિવાય મનોરંજનનું કોઇ સાધન ઉપલબ્ધ નહોતું. સુગમ સંગીતની બેઠકો તો આપણા અવિનાશ વ્યાસ અને ભારતીય વિદ્યા ભવને 'આ માસનાં ગીતો' જેવા કાર્યક્રમો દ્વારા શરૃ કરી. એટલે દિલીપ-રાજ-દેવ જેવા કલાકારો મ્યુઝિક કોન્ફરન્સો સાંભળી સાંભળીને પૂરતા પ્રમાણમાં સંગીતના 'કાનસેન' થઇ ચૂક્યા હતા. એને કારણે જ પોતાને સંતોષ ન થાય ત્યાં સુધી કોઇ સાજિંદોરેકોર્ડિંગ રૃમની બહાર જઇ ન શકે એવો હિટલરી વટહુકમ રાજ કપૂરના રેકોર્ડિંગ વખતે રહેતો. 'ઘર આયા મેરા પરદેશી...' (ફિલ્મ આવારા)નું રેકોર્ડિંગ અઢારથી વીસ કલાક ચાલ્યું હતું એનું કારણ પણ આ જ. દરેક મોટા કલાકારને એક યા બીજા સંગીતકાર સાથે અચ્છું ટયુનિંગ હતું. રાજને શંકર જયકિસન સાથે, દિલીપને નૌશાદ સાથે અને પાછળથી કલ્યાણજી આણંદજી સાથે તો દેવને એસ ડી બર્મન સાથે. જો કે દેવ અભિનિત અને નિર્મિત શરૃની ફિલ્મોમાં ઉસ્તાદ અલી અકબર ખાં, જયદેવ, ઓ પી નય્યર (સીઆઇડી) વગેરેએ સંગીત આપેલું. પાછળથી એસ.ડી.આવ્યા. આ પરંપરાને કારણે જ નાસિર હુસૈનની ફિલ્મ 'તીસરી મંજિલ' વખતે સંગીત માટે આરડીને પસંદ કર્યાનું જાણવા મળ્યું ત્યારે શમ્મી કપૂરે (ડિટ્ટો ફિર સુબહ હોગી ખય્યામ-રાજકપૂર ) એવો આગ્રહ રાખેલો કે મને તર્જો સંભળાવો. રાજની જેમ શમ્મી કપૂર પણ મોટે ભાગે શંકર જયકિસન કે ઓપીનો દિવાનો હતો.
(વધુ આવતા શુક્રવારે)

Share |

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           
મેગાસ્ટાર અમિતાભ બચ્ચનને જન્મદિવસની શુભેચ્છા આપવા આખું બોલીવૂડ ઉમટી પડ્યું
અમિતાભના જન્મદિને 'જલસા'ની બહાર ચાહકોની જમાવટ ઃ ફૂટપાથ પર હવન

બિભત્સ એમએમએસ અને ઈ-મેઈલ મોકલવાથી ત્રણ વર્ષની જેલ થઈ શકે

સપ્ટેમ્બરમાં એક્સપોર્ટ ૧૦.૭૮ ટકા ઘટીને ૨૩.૬૯ અબજ ડોલર થઈ
જમીન સુધારણા અંગે આંદોલનકારો સાથે સંધિ કરતી કેન્દ્ર સરકાર
સેહવાગે ફિટનેસ મેળવીઃ ચેમ્પિયન્સ લીગ ટ્વેન્ટી-૨૦માં રમવા માટે તૈયાર

કુંબલેની આઇસીસીની ક્રિકેટ કમિટિના ચેરમેન તરીકે નિમણૂક

આર્મસ્ટ્રોંગ સામે ૨૬ વ્યક્તિઓએ ડ્રગના સેવનનો આરોપ મુક્યો હતો

યુકેએ નરેન્દ્ર મોદી સામેનો દસ વર્ષનો બહિષ્કાર સમાપ્ત કર્યો ઃ દૂત ગુજરાત આવશે

સાહિત્ય માટેનું નોબેલ ઈનામ ચીનના મો યાન વોનની પસંદગી
પાક.ની કન્યા મલાલા પરના હુમલાની સમગ્ર વિશ્વે ટીકા કરી

કેજરીવાલ અને આજ તક સામે કાનૂની કાર્યવાહીની ખુરશીદની ધમકી

ભારતનું રેટિંગ ડાઉનગ્રેડ થવાનો કોઇ ખતરો નથીઃ પી. ચિદમ્બરમ
ઇન્ફોસીસના પરિણામ પૂર્વે સેન્સેક્ષ ૧૭૪ પોઇન્ટની તેજીએ ૧૮૮૦૫
સોનામાં તેજીના વળતા પાણી ઃડોલર ઉંચેથી ઘટતાં ઈમ્પોર્ટ કોસ્ટ નીચી આવી
 

 

 

Gujarat Samachar Plus

ડેઈલી ડ્રેસ-એક્સેસરીમાં ઉમેરો તહેવારોના રંગ
ફેશનેબલ, સેક્સી શૂઝનો ટ્રેન્ડ...
ફિશ ફૂટ સ્પા પેડિક્યોર ખતરાથી ખાલી નથી
ખૂબસૂરતીમાં વધારો કરતી લિપસ્ટિક
રસોઇકામ સાથે કસરતના ફંડા પણ અપનાવો
ગરબા વડે વર્લ્ડ આર્થરાઇટીસ ડેનું સેલિબ્રેશન
ખેલૈયાઓમાં કરપ્શન થીમ ટેટૂ ફેવરિટ છે
 

Gujarat Samachar glamour

'બેશરમ'માં રણબીરની સામે પલ્લવી શારદા ચમકશે
શાહિદે 'ફટા પોસ્ટર...' માટે ફરી જીમમાં જવા માંડયુ
સલમાને સૂટ ઉપર બ્રોચ-પિન લગાવી ભેદરેખા ભૂંસી
સોનાક્ષી અને સંજય દત્ત એક ગીતમાં લાગણીશીલ બન્યા
આશાના ભાઈ અને પુત્ર પાસે અસંખ્ય પિસ્તોલ
તમે 'ગેંગનમ ડાન્સ સ્ટાઈલ' વિષે સાંભળ્યું છે?
પ્રેગનન્ટ શકીરાનું ઓવરવેટ બોડી ચર્ચામાં
 
 
 
 
 
 

Gujarat Samachar POLL

 

ગુજરાતની વન્યસૃષ્ટિમાં લટાર

 
webad3 lagnavisha
 

Follow Us

Facebook Twitter

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
plus
arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved