Last Update : 02-October-2012, Tuesday

 

ગાંધીઃ મંથન અને ખોજ

 

ગાંધી વિશે આઇન્સ્ટાઇનની આગાહી- કે આવો કોઇ હાડચામનો માણસ આ પૃથ્વી પર પેદા થયો હતો એવું ભાવિ પેઢીઓ માનશે નહીં- આટલી ઝડપથી સાચી પડશે, એવો જરાય ખ્યાલ ન હતો. ગાંધીને ગયે હજુ છ દાયકા માંડ વીત્યા, પણ તેમના સમયની વાતો હરિશ્ચંદ્ર-તારામતી અને નળ-દમયંતીની પુરાણકથાઓ જેવી લાગે છે. 'આવું કેવી રીતે હોય?', 'આમ તે કંઇ બનતું હશે?' એવા સવાલો ગાંધી અને તેમના સાથીદારો-સમકાલીનો-વિરોધીઓ વિશે જેમ જાણીએ, તેમ વધતા જાય છે. સમાજ, રાજકારણ, પત્રકારત્વ, ધર્મ, શિક્ષણ અને ગાંધી જેમાં વિહર્યા હતા એવાં તમામ ક્ષેત્રોમાં વર્તમાન પરિસ્થિતિનો ગાંધી સાથેનો છેડાછૂટકો એટલો સંપૂર્ણ છે કે ગાંધી આ જ ભૂમિ પર- આ જ ભાષામાં થઇ ગયા હતા, એ કલ્પવું અઘરું લાગે.
ના, ગાંધીનો યુગ સતયુગ ન હતો. એ જ તો ગાંધીની ખૂબી હતી. હળાહળ કળિયુગમાં તેમણે સતયુગનાં લાગે એવાં કેટલાંક મૂલ્યોના પ્રવર્તનનો પ્રયાસ કર્યો. તેમાં ગોથાં પણ ખાધાં. આકરી અને ક્યારેક વાજબી લાગે એવી ટીકાનો ભોગ બન્યા. તેમના સાથીદારો જેટલી મોટી નહીં, તો પણ નોંધપાત્ર સંખ્યા તેમના પ્રગટ- અપ્રગટ ટીકાકારોની હતી. સાથીદારોમાં પણ તેમના શરણે પોતાની વિચારશક્તિ કે બુદ્ધિ મૂકી દીધી હોય એવા બહુ ઓછા. ગાંધીને એવો ખપ પણ ન હતો. ચોક્કસ આંદોલન અને કાર્યક્રમોના અમલની બાબતમાં તે સાથીદારો પાસેથી સિપાઇવૃત્તિની અને ઝાઝી પૂછપરછ વિના હુકમો ઉઠાવવાની અપેક્ષા રાખતા, પરંતુ એ તબક્કો એવા સાથીદારોના કિસ્સામાં જ આવતો જેમની સાથે વૈચારિક સામ્ય અને એક લક્ષ્યમાંથી પેદા થયેલા સ્નેહની ગાંઠ બંધાઇ ચૂકી હોય. સંકુચિત સ્વાર્થપ્રેરિત હાલના રાજકારણમાં એક પક્ષના બે સભ્યો પણ 'હાઇકમાન્ડ'ની નજર ન હોય તો, સાથે કામ કરી શકતા નથી- સિપાઇવૃત્તિ દાખવવાની વાત તો દૂર રહી.
ગાંધીજી પોતાની નિઃસ્વાર્થ સેવા અને દેશને સમર્પીત જીવનને કારણે અભૂતપૂર્વ તેજસ્વીતા ધરાવતું સાથીમંડળ મેળવી અને ટકાવી શક્યા. તેમના પહેલા વર્તુળમાં જેટલા પ્રતાપી, બૌદ્ધિક અને વિવિધ ખાસિયતો ધરાવતા નેતાઓ હતા, એટલા ભારતમાં એકસાથે છેલ્લે ક્યારે થયા હશે? એના કરતાં પણ મોટો સવાલઃ એટલા નેતાઓ એકસાથે થયા હશે? અને જો થયા હોય તો પણ તેમની સહિયારી શક્તિને એક દિશામાં વાળી શકે અને જેના ખભે માથું મૂકીને એ નેતાઓ નિરાંત અનુભવી શકે, એવો કોઇ જણ ત્યારે પેદા થયો હશે? જાહેર જીવનમાં જવાહરલાલ, વલ્લભભાઇ, આચાર્ય કૃપાલાણી, રાજગોપાલાચારી, રાજેન્દ્રપ્રસાદ, મૌલાના આઝાદ, શબ્દ સાથે કામ પાડવામાં કાકા કાલેલકર, સ્વામી આનંદ, ધર્મની બાબતોમાં કેદારનાથજી, કિશોરલાલ મશરૃવાળા..આ બધાં માત્ર ને માત્ર પહેલા જ વર્તુળમાં આવતાં કેટલાંક નામ છે. આ બધાં વર્તુળોની સાથોસાથ ગાંધીજી સાથે પણ અભિન્ન રીતે સંકળાયેલા મહાદેવ દેસાઇ..આ સૌની સ્વતંત્ર પ્રતિભા એટલી પ્રચંડ હતી કે જે ક્ષેત્રમાં ગયા હોત ત્યાં તેમણે નામ કાઢ્યું હોત.પરંતુ પોતાનું આગવું નામ કાઢવાને બદલે, તેમણે ગાંધીજીની ચળવળ સાથે પોતાનું જીવન જોડી દેવામાં સાર્થકતા માની. ગાંધીજી પોતે પણ આટલા સમર્થ અને કેટલીક બાબતોમાં પોતાના કરતાં પણ વધારે જાણકાર એવા સાથીવર્તુળથી કદી ખમચાયા કે પાછા ન પડયા. 'આ લોકો મને પદભ્રષ્ટ કરીને મારું સ્થાન પચાવી પાડશે તો?' એવો ખચકાટ તેમને કદી ન થયો. કારણ કે પોતાની જગ્યાએ તે પૂરેપૂરા સ્થિરચિત્ત, સ્વસ્થ અને સલામત હતા. તેમને અંગ્રેજ સરકારની પોલીસ તરફથી પણ અસલામતી ન લાગતી હોય, તો પોતાના સાથીદારો માટે એવી લાગણી પેદા થવાનો પ્રશ્ન જ ન હતો.
ગાંધીજીની રાજકીય લડતનો છેવટનો હેતુ સામાજિક સુધારનો હતો. વર્ણાશ્રમ વિશેના ગાંધીજીના વિચારો તેમની સમજૂતી પ્રમાણે તાર્કિક લાગતા હોય તો પણ, અનેક અર્થ ધરાવતા 'વર્ણાશ્રમ'માં લોકો ગાંધીજીના મનમાં હોય એવો અર્થ ગ્રહણ કરે, એવી શક્યતા બહુ ઓછી. પરંતુ ગાંધીજીએ અસ્પૃશ્યતાના વિરોધની સમાંતરે વર્ણાશ્રમ પ્રત્યેનો પોતાનો પ્રેમ પણ છૂપો રાખ્યો નહીં. આઝાદી અને દેશના ભાગલાની કરુણ વાસ્તવિકતા નજીક આવી, તેમ ગાંધીજીના જીવનકાર્યની આકરી કસોટી થવા લાગી. ગાંધીજીની ચળવળને ફક્ત આઝાદી જેવા સંકુચિત રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોતા લોકોને મન, હવે ગાંધીજીનું કામ પૂરું થઇ ચૂક્યું હતું. દેશને તેમની પરદેશીઓ આગળ ગૌરવ લેવા સિવાય બીજાં કામ માટે જરૃર ન હતી. ગાંધીજી પોતે પણ એ બાબતે હતાશા અનુભવતા હતા અને પોતાનાં મૂલ્યો પોતાના જીવતેજીવ બાજુ પર હડસેલાયાની કે પૂતળાં-હારતોરામાં કેદ થઇ ગયાની પીડા વેઠતા હતા. કોમી હિંસા અને સામસામા કોમવાદી પાગલપણા વચ્ચે એક હિંદુ ગાંધીજીની હત્યા કરે, તે ગાંધી જેવી હસ્તીને શોભે એવો કવિન્યાય હતો. તેમના જેવી વ્યક્તિના જીવનની જેમ તેમનું મૃત્યુ પણ લોકો માટે આત્મખોજ અને મંથનનું નિમિત્ત બને, તેનાથી વધારે સાર્થક મૃત્યુ બીજું કયું હોઇ શકે? તેમની હત્યાના એકાદ દાયકા સુધી કોમી હુલ્લડ થયાં નહીં, પરંતુ ત્યાર પછીના પાંચ દાયકામાં કોમવાદનું રાજકારણ લોકશાહી ઢબે સ્વીકૃત પદ્ધતિ તરીકે ઉભર્યું છે. એટલે જ ગાંધીનું નામ તેમના જન્મ-મૃત્યુ દિને ઉચ્ચારીને, ઝડપથી આગળ વધી જવાને પાત્ર બની ગયું છે.

 
Share |

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           
આજે ભારતે સમિકરણોની ચિંતા કર્યા વગર સાઉથ આફ્રિકાને હરાવવું જ જોઈએ

આફ્રિદીને બેટિંગમાં આગળ મોકલવાનું પાકિસ્તાનને ભારે પડયું

પાકિસ્તાન કરતા સાઉથ આફ્રિકા ભારત માટે વધુ પડકાર સર્જશે
વેસ્ટ ઈંડિઝ સુપર ઓવરમાં જીત્યું ન્યુઝીલેન્ડ વર્લ્ડકપમાંથી ફેંકાયું

કોહલી મહાન બેટ્સમેનોની હરોળમાં ઉભો રહેવાના તમામ ગુણો ધરાવે છે

ચિદમ્બરમે રીફોર્મ્સ આગળ વધારતા શેરોમાં વ્યાપક તેજી ઃ નિફટી ૫૭૧૯, સેન્સેક્ષ ૧૮૮૨૪ની ઊંચાઈએ
સોના-ચાંદીમાં આરંભિક મંદી પછી મોડી સાંજે વિશ્વ બજાર પાછળ ઝડપી ઉછાળો
રિફોર્મ્સની શરૃઆત પણ લોનની માગમાં સૂસ્તી

ગદ્દાફીને બળવાખોરોએ નહિ ફ્રાંસના એજન્ટે સારકોઝીના ઇશારે ગોળી મારી હતી

હાલમાં ચૂંટણી યોજાય તો ઓબામા અમેરિકામાં ૨૭૧ મતથી જીતી જાય
અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાનના હુમલામાં નાટો સૈનિકો સહિત ૨૦નાં મોત

મોબાઇલ સિનેમામાં ફેરવાઇ જતી નવી સ્માર્ટ કાર તૈયાર

ચીન સમાજવાદની તેની વિશિષ્ટતાને વળગી રહે

સ્થાનિક કાર કંપનીઓની નિકાસમાં ઘટાડો

RINLનો IPO ૧૬ ઓક્ટોબરે ખુલશે
 
 

Gujarat Samachar Plus

લાઇફ સ્ટાઇલમાં ચેન્જ જરૃરી છે...
ફેશનમાં છે ગુલાબી, પીળા રંગના કિંમતી હીરા
'યુવાન' બનાવતી ટ્રીટમેન્ટઃ શિલહટ ફેસલિફટ
ગાંધીજીના સ્વાવલંબી જીવનનો માર્ગ અપનાવતાં સ્ટુડન્ટસ
ગાંધીજીના જીવન મૂલ્યો અમારા બાંધકામનો પાયો છે
ગાંધીજીના ૧૪૪ પેઇિંન્ટગ્સ નખથી બનાવાયા
 

Gujarat Samachar glamour

વિદ્યા 'નિર્મલ ભારતયાત્રા' સમાપન માટે બિહાર જશે
સની લિયોને વેબસાઇટ લોન્ચ કરી સરપ્રાઇઝ આપી
સોફિયા 'એમી એવોર્ડ્સ' સમારંભમાં ફાટેલા ડ્રેસે ફરી
જાવેદના શરીરમાં રોમાન્સનું હાડકુ જ નથીઃ શબાના
નિક્કી મિનાજ 'રિઆલીટી-શો'ની જજ
હોલિવૂડ હલચલ
 
 
 
 
 
 
 

Gujarat Samachar POLL

 

સુપર-સ્પીડ સિનેસ્ટાર સ્લાઈડ-શો

 
webad3 lagnavisha
 

Follow Us

Facebook Twitter

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
plus
arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved