Last Update : 15-September-2012,Saturday

 

સ્વ-તંત્રતા અને સ્વ-નિયમન

 

સર્વોચ્ચ અદાલતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ કાપડિયાની બેન્ચે આપેલો પ્રસાર માઘ્યમોની કામગીરી અંગેનો ચુકાદા ચંિતા અને ચર્ચાનું કારણ બન્યો છે. ‘સહારા’ કંપનીએ કરેલી ફરિયાદ પર ચુકાદો આપતાં બેન્ચે એવું ઠરાવ્યું કે કોઇ કેસની કાર્યવાહી ચાલુ હોય અને તેને લગતા સમાચારો પ્રગટ થવાથી આરોપીને ન્યાય મળવામાં અડચણ પડતી લાગે, તો આરોપી તેની સામે અદાલતમાં રજૂઆત કરી શકે. જો અદાલતને યોગ્ય લાગે તો તે આરીપોની ફરિયાદ મંજૂર રાખીને, કેસની કાર્યવાહી પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી, એ કેસ અંગેના સમાચાર પ્રગટ કરવા પર પાબંદી ફરમાવી શકે.

 

આ ચુકાદાનાં બે વિરોધાભાસી છતાં સાચાં અર્થઘટન થયાં. પહેલું ‘હાશ’ પ્રેરનારું હતું. કારણ કે અદાલતે આ પ્રકારના બનાવોમાં પ્રસાર માઘ્યમોએ શું કરવું ને શું ન કરવું, એવા કોઇ આદેશ કે નિર્દેશ આપ્યા નહીં. ઘણાને એવી આશંકા હતી કે અદાલત કદાચ પ્રસાર માઘ્યમોની અમર્યાદ સ્વતંત્રતા પર પગ મૂકે. એવું ન કરવા બદલ કેટલાકે અદાલતની પ્રશંસા કરી અને ચુકાદાને આવકાર્યો.

 

બીજો મત એવો હતો કે અદાલતે ભલે પ્રસાર માઘ્યમોને ઠપકો ન આપ્યો કે તેમને શીખામણ-નિર્દેશ સુદ્ધાં ન આપ્યા, પણ પ્રસાર માઘ્યમોનું સ્વાતંત્ર્ય રૂંધવા માટેની બારી ખોલી આપી તેનું શું? તેમની દલીલ એવી છે કે આરોપી વગદાર હોય અથવા અત્યારે બને છે તેમ સરકાર પોતે હોય કે કોઇ મોટી કંપની હોય, તો તેના પાવરધા વકીલો નવો ચુકાદો આગળ કરીને, કેસ પૂરો ન થઇ જાય ત્યાં લગી તેને લગતા સમાચાર પ્રગટ ન થાય, એવો હુકમ મેળવી શકેે. ખરું જોતાં, ન્યાયપ્રક્રિયા પર વિપરીતઅસર કરે એવા સમાચારો તો અદાલતો અત્યારે પણ અટકાવી શકે છે. પરંતુ ઉપર જણાવેલા ચુકાદા પછી, કોઇ આરોપીની રજૂઆત માન્ય રહે તો, બધાં પ્રસાર માઘ્યમમાં કોઇ પણ સ્વરૂપે કેસને લગતા સમાચાર આવી જ ન શકે, એવી શક્યતા ઊભી થઇ છે.

 

પ્રસાર માઘ્યમોના સંદર્ભે અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યનો મુદ્દો સતત ચર્ચા અને વાદવિવાદનો વિષય રહ્યો છે. ભારત જેવા દેશમાં વાણી અને અભિવ્યક્તિનું સ્વાતંત્ર્ય લોકશાહીના પર્યાય જેવું છે. તેમાં ‘શરતો લાગુ’ની ફુદડી મારી શકાય નહીં, એવું ચોથી જાગીરના પ્રતિનિધિઓનું દૃઢ મંતવ્ય છે. સ્વાતંત્ર્યના આ પ્રદેશમાં તે કોઇ પણ પ્રકારની પેશકદમી સાંખી લેવા તૈયાર નથી. બીજી તરફ સરકાર અને અદાલતોને વખતોવખત યાદ કરાવતા રહેવું પડે છે કે અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય સાડી સત્તર વાર કબૂલ, પણ તે અમર્યાદ નથી. લોકોને ગમે કે ન ગમે, પણ તેમાં શરતો લાગુ હોય જ છે. આ મુદ્દો છેવટે બંધારણના મૂળભૂત અધિકાર સાથે સંકળાયેલો છે. બીજી તરફ, પ્રસાર માઘ્યમોના વધતા જતા વ્યાપ અને તેમની વચ્ચેની વ્યાવસાયિક હરીફાઇની લ્હાયમાં તેમની વિશ્વસનીયતા સામે ઘણા પ્રશ્નાર્થ ઊભા થાય છે. એટલે પ્રસાર માઘ્યમોએ ક્યાંક લક્ષ્મણરેખા દોરવી જોઇએ, એમાં પણ બેમત નથી. મુદ્દાનો સવાલ લક્ષ્મણરેખા હોવી જોઇએ કે નહીં, તે નથી. પ્રશ્ન એ છે કે લક્ષ્મણરેખા દોરવાનું કામ કોણ કરે?

 

પહેલો અને સૌથી ઇચ્છનીય-આવકાર્ય-બિનવિવાદાસ્પદ વિકલ્પ છે કે પ્રસાર માઘ્યમો ખુદ પોતાની હદ નક્કી કરે. તે લોકશાહી માટે શોભાસ્પદ છે અને પ્રસાર માઘ્યમોની ગરીમા પણ તેમાં જળવાઇ જાય છે. અખબારો-સામયિકોમાં હજુ સ્વનિયમન માટેની તકો રહે છે. અપવાદરૂપ અખબારોએ ‘ઓમ્બડ્‌સમેન’ નીમીને સ્વનિયમનની દિશામાં વલણ દર્શાવ્યું હતું. આવા ઓમ્બડ્‌સમેન અખબાર સાથે સંકળાયેલા હોવા છતાં, તેમનું કામ અખબારમાં આવતી સામગ્રીમાં રહી જતી ભૂલચૂકને સમારી લેવાનું હોય. એ દૃષ્ટિ્‌એ તેમને અખબારના ‘ઇન હાઉસ’ ટીકાકાર ગણી શકાય. અખબારની સામગ્રી સામે વાચકોની ફરિયાદોનું વાજબીપણું તે નક્કી કરે. જરૂર લાગ્યે અખબારના કર્તાહર્તાઓનો કાન આમળે, તેમને ભૂલ કબૂલ કરવાની અને તેને સુધારી લેવાની ફરજ પાડે.

 

ટીવી ચેનલમાં આ કામ ઘણું અઘરું છે. કારણ કે તેમાં અખબાર કે સામયિક જેટલો સમય હોતો નથી અને તેનાથી અનેક ગણું વધારે ગળાકાપ-ગુણવત્તાકાપ હરીફાઇનું દબાણ હોય છે. બ્રેકંિગ ન્યૂઝ અને એક્સક્લુઝિવની લ્હાયમાં કાચું કપાવાની અને કોઇને નુકસાન થવાની સંભાવના મોટા પ્રમાણમાં રહે છે. એટલા માટે જ, આ મુદ્દા વિશેની ચર્ચા હંમેશાં સામસામા છેડે ચાલતી રહે છે. ટીવી ચેનલો પર થતો અતિરેક જોતાં તેની પર નિયમનની જરૂર છે એ તો સ્પષ્ટ છે, પણ એ કામ સરકારને બદલે ચેનલોનું સંગઠન કરે અને અસરકારક રીતે કરે તેમાં ચોથી જાગીરની શોભા છે. કારણ કે બધી મર્યાદાઓ છતાં, ઘણા સમાચારો બહાર લાવવામાં અને તેને ન્યાયિક કાર્યવાહીના પાટે ચડાવવામાં પ્રસાર માઘ્યમોની ભૂમિકા મહત્ત્વની રહી છે. તેમના પક્ષે ચોક્સાઇથી દાનત સુધીના અનેક પ્રશ્નો બેશક છે. છતાં, એ સ્વનિયમનથી મહદ્‌ અંશે ઉકેલી શકાય, જો એ મનથી કરવામાં આવે. પ્રેસ કાઉન્સિલના અઘ્યક્ષ નિવૃત્ત જસ્ટિસ કાત્જુ પણ ઘણી વાર પ્રસાર માઘ્યમોની મર્યાદાઓ ચીંધી ચૂક્યા છે. છતાં, પ્રસાર માઘ્યમો સ્વનિયમનની પોતાની જવાબદારી નહીં સમજે તો તેમણે અદાલત કે સરકાર તરફથી નિયમનના કડવા ધૂંટડા ગળવાની તૈયારી રાખવી પડશે અને તેમાં એમનો દોષ પણ ઓછો નહીં હોય.

 
Share |

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           
ગુજરાત ભાજપના સાંસદો સંસદમાં કેમ મુંગામંતર રહે છે ઃ મોઢવાડિયા
ડીઝલના ભાવવધારાના વિરોધમાં ભાજપ દ્વારા ધરણાં-દેખાવો કરાશે

વિઝાના નામે ૭૦ લોકોના ૭૦ લાખ પડાવી નાસી છુટેલો ઠગ પકડાયો

રાંધણગેસના ગ્રાહકો પાસેથી પાન કાર્ડ, બેન્ક ખાતાની વિગતો મગાશે
એસટી કર્મચારીઓની હડતાલ પાછી ખેંચાઈ
પેટ્રોકેમિકલ્સના ભાવમાં જબ્બર ઉછાળો
એપ્રિલથી જુલાઈ દરમિયાન NRI ડિપોઝીટમાં નોંધાયેલો છ ગણો વધારો
સોના અને ઓઈલના સટ્ટાકીય કામકાજ ઉપર પ્રતિબંધ મૂકવા વધતી માગ

ભારતીય ક્રિકેટરોનો આત્મવિશ્વાસ અમે ટ્વેન્ટી-૨૦ વર્લ્ડ કપ જીતીશું

ભારત માટે ટી-૨૦ વર્લ્ડ કપ જીતવો આસાન નહીં રહેઃકપિલ
બેડમિંટનમાં ભારતની સિંધુએ ઓલિમ્પિક ચેમ્પિયનને હરાવી મેજર અપસેટ સર્જ્યો
ભારતીય બોર્ડ આજે ડેક્કન અંગે આખરી નિર્ણય લેશે
વિન્ડિઝ બોર્ડે સરવનને રૃ.૯૦.૧૬ લાખ રૃપિયાનું વળતર ચુકવવું પડશે

એપ્રિલ-ઓગસ્ટ દરમિયાન આડકતરા વેરાની વસુલાતમાં ૨૭ ટકાનો વધારો

MCR-SXમાં પ્રારંભિક તબક્કે ૧૨૦૦ જેટલા શેરમાં ટ્રેડિંગ થશે
 
 

Gujarat Samachar Plus

ઈકોફ્રેન્ડલી ગણેશજીની સ્થાપનાનો ટ્રેન્ડ
હેલો...૧૦૮... અંકલ મારા માટે રમકડાં લાવશો ?
બાળક જન્મતાની સાથે જ સોશ્યલ નેટવર્કિંગ સાઈટ પર
બિઝનેસ ડિનર પર જતાં અગાઉ જાણો એટીકેટ
ફેશનેબલ વિમેનમાં હેર જ્વેલરીની ધૂમ
સાદા ડે્રસને આપે અટ્રેક્ટિવ લૂક ક્રોશેટ, લેસ, મિરર કે સિકવન્સ
 

Gujarat Samachar glamour

કરીના ગણેશ ભક્ત બની
અનામી ફિલ્મને નામ મળતાં કિંગ ખાન ખુશ
મીડિયા સામે કંઈ પણ બોલતા ધ્યાન રાખવું
ફરહાન અખ્તરની સફળતાને હાવર્ડમાં ભણાવાશે
'બિગ-બોસ'ની છઠ્ઠી સિઝનમાં વિવાદસ્પદ જોડીયો ચમકશે
સોનાક્ષીસિંહાનું પટિયાલામાં લગ્ન માટે 'માંગુ' આવ્યું
 
 
 
 
 
 
 

Gujarat Samachar POLL

 

The Milk-Man Of India Passed Away

 
webad3 lagnavisha
 

Follow Us

Facebook Twitter

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
plus

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved