Last Update : 12-August-2012,Sunday

 
‘‘ભાગ્યે દઝાડેલાંને ઠારવાં એ પણ પુણ્યકાર્ય જ છે.’’
કેમ છે દોસ્ત - ડૉ.ચન્દ્રકાન્ત મહેતા
- ‘‘અમે વારંવાર કહીએ છીએ કે સંતાનોને સાચાં સંતાન બનતાં નથી આવડતું, પણ હકીકત એ પણ છે કે અમને સાચાં મા-બાપ બનતાં નથી આવડતું’’ - દિનકરરાયનો પશ્ચાત્તાપ

‘‘પંચમી ઘમંડી છે, એને એની વિદ્યાનું અભિમાન છે. ખાધે-પીધે સુખી બાપની દીકરી ખરીને એટલે હોસ્ટેલમાં કોઇની સાથે હળતીમળતી નથી.’’
પંચમીને લેડિઝ હોસ્ટેલમાં રહેવા આવ્યાને હજી માંડ દસ દિવસ પણ થયા નથી, ત્યાં છોકરીઓએ પોતાની ‘અભિપ્રાય- સુધા’ એકબીજાને વહેંચવાનું શરૂ કરી દીઘું.
પંચમી મનોમન વિચારે છેઃ ‘‘કેવાં છે આ લોકો ! માણસને જાણ્યા - પિછાણ્યા વગર એકતરફી અભિપ્રાય આપવા તત્પર બની જાય છે. ‘‘પંચમીએ ભીડમાં રહેવું કે અંતરનાદના શ્રોતા બનીને જીવવું એ તો એણે પોતે નક્કી કરવાનું છે. અભ્યાસમાં તેજસ્વી પંચમીને પોતાના ઘરમાં આગવું સ્થાન મળવું જોઇએ એમ તે માનતી હતી. પણ આ વાત પંચમીના પપ્પાએ પણ ન સ્વીકારી. પંચમી ખૂબ જ હોંશિયાર અને તેજસ્વી હોવા છતાં તેના પપ્પા જેટલો રસ તેના નાના ભાઇ પ્રત્યક્ષમાં લેતા હતા, એટલો રસ પંચમીના વિકાસમાં નહોતા લેતા.
પંચમીના હાયર સેકન્ડરી, સાયન્સ પ્રવાહમાં ૯૦ ટકા આવ્યાહોવા છતાં તેના પપ્પાએ તેને મેડિકલમાં પ્રવેશ લેવાની ના પાડી દીધી. અને પંચમીની મમ્મીને ચેતવી દીધી કે ‘‘પંચમી હવે મોટી થઇ ગઇ છે, કોઇ સારું ઘર જોઇને પરણાવી દેવી જોઇએ. આગળ અભ્યાસ કરવાની જરૂર નથી. અભ્યાસ કરીને અંતે તો સાસરે જ જવાનું છે, તો પછી અભ્યા કરીને સમય નષ્ટ કરવાની શી જરૂર છે? બે-ત્રણ વર્ષ ભલે તું એને ગૃહિણી બનવાની તાલીમ આપે.’’
પંચમીના નાના ભાઇ પ્રત્યક્ષના દસમામાં ૫૬% આવ્યા હતા. હાયર સેકન્ડરીમાં પ્રત્યક્ષ વઘુ માર્કસ લાવી શકે એની તૈયારી રૂપે અગિયારમા ધોરણથી જ દરેક વિષયનાં ટ્યૂશન રાખી લેવામાં આવ્યાં હતાં. પ્રત્યક્ષને ભણવા કરતાં ‘સેરસપાટા’માં વઘુ રસ. રાત્રે મોડા સુધી ટીવી જુએ અને સવારે મોડો ઊઠે. સ્કૂલે પહોંચવામાં અનિયમતતાને કારણે શિક્ષકોનો ઠપકો મળે, પણ ઘરે આવીને સાચી વાત કહેવાની પ્રત્યક્ષને બાધા. પ્રત્યક્ષનો ઉછેર જ એના પપ્પાએ એવી રીતે કર્યો હતો કે તેનામાં ઠરેલપણું વિકસવાને બદલે ઉદ્ધતાઇ વિકસે. પ્રત્યક્ષને પોતાનો કક્કો ખરો કરાવવાની આદત. પંચમી ભારે પરિશ્રમી અને પ્રત્યક્ષ આરામપસંદ સ્વભાવનો મનસ્વી યુવક. પ્રત્યક્ષ ડૉકટર થવાને લાયક ન હોવા છતાં તેના પપ્પા તેને પરાણે મેડિકલમાં મોકલવા પ્રયાસ કરતા હતા, જ્યારે તેમણે પંચમી માટે વઘુ અભ્યાસનાં દ્વાર બંધ કરી દીધાં હતાં.
પંચમીના મમ્મીએ તેના પપ્પાને સમજાવવાની કોશિશ રતાં કહ્યું ઃ ‘‘પંચમીના પપ્પા, તમારું મન ઘરેડમાંથી બહાર કેમ નથી નીકળતું? શું દીકરો ને શું દીકરી! સંતાન એટલે સંતાન. હું દીકરા- દીકરીના ભેદમાં નથી માનતી. પંચમીના આટલા સરસ ટકા આવ્યા છે, એને મેડિકલમાં એડમિશન મળી જશે. અત્યારે એ કેટલી ઉદાસ થઇ ગઇ છે, તમારા આવા વલણથી. પ્રત્યક્ષને અનુકૂળ હોય એ લાઇન પ્રત્યક્ષ ભલેને લેતો, એને પરાણે મેડિકલમાં મોકલવાની જરૂર શી છે?’’
‘‘જુઓ પંચમીની મમ્મી, મારે લાંબી ચર્ચામાં નથી પડવું. મારો નિર્ણય અફર છે. પંચમી માટે સારો છોકરો શોધવા માંડો. તમે એમાં હરખભેર સંમતિ આપો તો સારું... નહીં તો પછી એ કામ પણ હું જ હાથમાં લઇ લઇશ.’’
તેમની એ વાત સાંભળીને પંચમી અગાશીમાં દોડી ગઇ હતી. તે ઘૂ્રસકે ને ઘૂ્રસકે રડી પડી હતી. આંગળીથી નખ વેગળા એ કહેવત એણે સાંભળી હતી, પણઆંખથી કીકી વેગળી હોવાની કલ્પના કરવા માટે એનું મન તૈયાર નહોતું. તેના પપ્પાજ પોતે શિક્ષિત હોવા છતાં આટલી સંકીર્ણતા અને જડતા? પંચમીને દુઃખ એ વાતનું નહોતું કે તેના પપ્પાજી નાના ભાઇ પ્રત્યક્ષને વઘુ પ્રેમ કરતા હતા... એને દુઃખ એ વાતનું હતંુ કે તેની પપ્પા માટેની સાચી લાગણી અને પ્રેમ પરાજિત થયો હતો. નારીનું આવું અપમાન અને ઉપેક્ષા ? પંચમીનું મન મુંઝાતું હતું.
પંચમીએ પોતાની મમ્મી પર એક ચિઠ્ઠી લખીઃ ‘‘મમ્મી, તમે મારી ફેવર કરવા માટે પપ્પાજીને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો તે બદલ આભાર. પરંતુ પપ્પાજી ન માન્યા. દીકરા- દીકરીના ભેદ એમના મનમાં ઘર કરી ગયા છે. કોઇ મને ગૌણ બનાવે એ મને મંજુર નથી. પપ્પાને મારા પ્રેમનું મૂલ્ય ન હોય તો એમની બનાવટી લાગણીનું મારે મન પણ કોઇ મૂલ્ય નથી. બે-ચાર વસ્ત્રો કે પેટનો ખાડો પૂરવા જેટલી બે સમયની પતરાળી ખાતર મારે પિતાની મહેરબાની નથી જોઇતી. હું ઘર છોડીને જાઉં છંુ. અત્યારે તો મારી એક બહેનપણીને ત્યાં જઇશ. મારી ચંિતા ન કરતાં. હું જ્યારે જોબ કરવાને લાયક થઇશ ત્યારે મારું પોતાનું ઘર રાખી લઇશ. ગૂડ બાય મમ્મી.’’ અને એ રાત્રે પંચમી ઘર છોડીને ચાલી ગઇ.
પંચમીએ શહેરની એક લેડિઝ હોસ્ટેલમાં તેની બહેનપણી પ્રશાખાની મદદથી એડમિશન મેળવી લીઘું પંચમી ટયૂશન કરીને પોતાના ખર્ચને પહોંચી વળવા પ્રયત્ન કરતી હતી.
પંચમીએ હોસ્ટેલમાં એકાંત મળતાં રાહત તો અનુભવી. તેણે પહેલાં કરતાં પણ અભ્યાસમાં વઘુ રસ લેવા માંડયો..... એક અઠવાડિયામાં જ ગૃહમાતાને પ્રતીતિ થઇ કે પંચમી બીજી છોકરીઓ કરતાં સાવ જુદી પ્રકૃતિની છે. સ્વભાવે ગંભીર છે, સ્વાભિમાનપ્રિય છે અને ક્રાંતિકારી વિચારો ધરાવે છે.
વેકેશન હોય ત્યારે બીજી બધી વિદ્યાર્થિનીઓ પોતાના ઘેર જતી પરંતુ પંચમી હોસ્ટેલ છોડીને ક્યાંય ન જતી. ગૃહમાતા રજાના દિવસોમાં તેને પોતાની પાસે બોલાવતાં. પંચમીની એકેએક વાતમાં સ્વાઘ્યાય અને આત્મવિશ્વાસનો રણકો હોવાને કારણે ગૃહમાતા તેના પર વારી ગયા હતા.
ત્રણ વર્ષ ક્યાં વહી ગયાં, તેની ખબર જ ન પડી. પંચમીએ સ્નાતકની પરીક્ષા ડિસ્ટીંકશન સાથે પાસ કરી. અંગ્રેજી પર પણ તેનું ફાંકડુ પ્રભુત્વ હતું. પંચમીનું વ્યક્તિત્વ પણ પ્રભાવશાળી હતું. તેની સહેલી પ્રશાખાના કાકાની ઓફિસમાં સ્ટાફ લેવાનો છે, એવી જાણ થતાં પ્રશાખાએ પંચમીને પણ અરજી કરવાની સલાહ આપી. પંચમીને નોકરીની જરૂર તો હતી જ. તેણે તરત જ અરજી કરી દીધી. અઠવાડિયા પછી કોલલેટર મળતાં પ્રશાખા પંચમીની જ્યાં ઇન્ટરવ્યૂને સ્થળે પહોંચી ગઇ.
ઇન્ટરવ્યૂમાં પંચમીનો નંબર આવ્યો. પંચમી અંદર ઓફિસમાં ગઇ.
અને કંપનીના મેનેજરે પૂછ્‌યું ઃ ‘‘તમારું નામ?’’
‘‘પંચમી’’
‘‘અને પિતાનું નામ?’’
‘‘એની જરૂર છે?’’
‘‘તમે કેવી વાત કરો છો, મિસ પંચમી. તમને તમારા પિતાનું નામ જણાવવાની જરૂર નથી લાગતી?’’
‘‘ના, હું ઇચ્છું છું કે તમે મને એક વ્યક્તિ તરીકે જ ઓળખો. હું મારા પપ્પાને મિ. દિનકરરાય જ કહું છું, પપ્પા નથી કહેતી. પપ્પાતો ખૂબ જ મોટો શબ્દ છે. એ ગમે તેવું સાંકડુ મન ધરાવનાર માટે ન જ વપરાય.’’ પંચમીના શબ્દે શબ્દમાં અસંતોષ અને કડવાશ ઊભરાતી હતી.
કંપનીના બૉસને પણ પંચમીનું વર્તન વિચિત્ર લાગતું હતું. સગા બાપને બાપ તરીકે ન સ્વીકારનાર આ યુવતીને કહેવું પણ શું?
છતાં તેમણે પોતાના રોષને દાબીને પૂછ્‌યું ઃ ‘‘મિસ પંચમી, તમને જીવનનું વરદાન આપનાર પિતાનું ૠણ સ્વીકારવા પૂરતા ય તમે એમને પપ્પા કહો તો એમાં વાંધો શો છે?’’
‘‘છે, સ્પષ્ટ વાંધો છે. હું એક જંગલી છોડની જેમ દરકાર વગર ઉછરેલી યુવતી છું. એવો છોડ જે રામભરોસે ઊછર્યો છે. મારા પિતાજીએ મારા અભ્યાસમાં ક્યારેય રસ લીધો નથી. મારા નાના ભાઇના અભ્યાસમાં જરૂર કરતાં વધારે રસ લીધો છે. મેં મારી જાતે મહેનતથી કોઇના પણ સહકાર વિના અભ્યાસ કર્યો છે. હાયર સેકન્ડરીની બોર્ડની પરીક્ષામાં ૯૦ ટકા આવ્યા છતાં મને આગળ અભ્યાસ કરવાની મનાઇ અને અભ્યાસમાં સાવ મીડીયોકર લેવલના મારા નાના ભાઇ પ્રત્યક્ષ માટે બારે દરવાજા ખૂલ્લા. દીકરા- દીકરી વચ્ચેનો આવો ભેદ શા માટે? મારાં અરમાનોની ઉપેક્ષા કરનાર એવા પુરુષને હું પપ્પા કહું પણ કેવી રીતે?’’ - પંચમી એક પછી એક તીક્ષ્ણ તીર છોડે જતી હતી. પ્રશાખાના અન્કલનો દીકરો પ્રયત્ન પણ ઇન્ટરવ્યૂ કક્ષમાં મેનેજરની સાથે જ બેઠો હતો.
પંચમીએ મેનેજરને આપેલા જવાબો સાંભળીને પ્રયત્નએ પંચમીને પ્રશ્નો પૂછવાનું માંડી વાળ્યું. પંચમીના આવા બિનજવાબદાર અને ઉઘ્ધત જવાબો સાંભળીને પ્રયત્નને ગુસ્સો આવવો જોઇતો હતો, પણ ગુસ્સાને બદલે પ્રયત્નના મનમાં કરુણાનો ધોધ વહેવા લાગ્યો. પંચમીની વાણીમાં વ્યક્ત થતી તેના પપ્પા પ્રત્યેની નફરત તેને વ્યાકુળ બનાવી રહી હતી.
બીજે દિવસે પ્રશાખા પાસેથી પ્રયત્નએ પંચમીનું પૂરું સરનામું મેળવી લીઘું અને સમીસાંજના સમયે પ્રયત્ન પંચમીના પપ્પા દિનકરરાયના નિવાસસ્થાને પહોંચી ગયો.
પંચમીના પપ્પાજી દિનકરરાય બંગલાની બહારના બગીચામાં હંિચકા પર જ બેઠા હતા. એટલે પ્રયત્નને ડોરબેલ વગાડવાની જરૂર ન પડી. પ્રયત્ન ઝૂલા પાસે ગયો અને ઝૂલા પર બેઠેલા વૃદ્ધ સજ્જનને જોઇને તેણે ધારણા કરી લીધી કે આ જ પંચમીના પપ્પા હોવા જોઇએ. તેમના ખોળામાં એક તસવીર હતી. અને પોતાની અશ્રુભીની આંખોને તેઓ નેપકીન વડે લૂછી રહ્યા હતા. ઓળખાણ ન હોવા છતાં પણ એમણે પ્રયત્નને સદ્‌ભાવપૂર્વક આવકાર્યો.
‘‘આપ જ દિનકરરાય... એટલે કે પંચમીના પપ્પાજીને?’ પ્રયત્નએ અચકાતાં અચકાતાં પૂછ્‌યું.
‘‘હા દીકરા, ફરી એકવાર એ શબ્દ બોલ તો જરા ‘‘પંચમીના પપ્પાજી’’ એ શબ્દે તો મારો આખો જનમારાનો થાક ઉતારી નાખ્યો. ફરી બોલ એ શબ્દ બેટા, હા ફરીથી..’’દિનકરરાય ભાવાવેશમાં કહી રહ્યા હતા.
એમના ખોળામાં પડેલા ફોટા તરફ પ્રયત્નએ નજર કરી. એ ફોટો પંચમીનો હતો... સોળેક વર્ષની ઉંમરનો! એટલામાં પંચમીના પપ્પાએ પાણી પીને સ્વસ્થ થવાની કોશિશ કરતાં કહ્યું ઃ
‘‘મને ખાતરી છે બેટા, કે તું અહીં જાતે જ આવ્યો હશે, પચમીને વગર પૂછે, નહીં તો એ તને અહીં આવવા ન દેત! પંચમી મારી પહેલા ખોળાની દીકરી. એ પછી મારો એક દીકરો પ્રત્યક્ષ. પંચમી નાની હતી, ત્યારે મને ખૂબ જ વહાલી હતી. પરંતુ કોણ જાણે કેમ પ્રત્યક્ષના જન્મ પછી મેં મારું સમગ્ર ઘ્યાન પ્રત્યક્ષમાં પરોવ્યું. અને પંચમી તરફ બેદરકારી વધતી ગઇ... બસ,ત્યારથી જ પંચમીના બાળ માનસમાં મારા પ્રત્યેની એક ગ્રંથી બંધાઇ ગઇ. છતાં પંચમીએ કોઇ દિવસ મારા પ્રત્યે અણગમો વ્યક્ત કર્યો નહોતો. એ હંમેશા મારો આદર કરતી. અભ્યાસમાં પણ એ ખૂબ જ પરિશ્રમી, પરંતુ તેના પ્રગતિપત્રકમાં ક્યારેય મારી સહી લેવા એ મારી પાસે આવતી નહોતી. કાયમ માટે, એના મમ્મી જ એના પ્રગતિપત્રકમાં સહી કરતી. પ્રત્યક્ષને ભણવામાં જરા પણ રસ નહોતો, છતાં હું તેની પાછળ ખૂબ જ પૈસા ખરચતો. તેની બધી જ ફરમાઇશો પૂરી કરતો અને તેને ડોકટર બનાવવાનાં સ્વપ્નો સેવતો હતો. મારી દીકરી પંચમી બોર્ડની પરીક્ષામાં બારમામાં ૯૦ ટકા લાવી તોપણ મેં તેની કદર ન કરી. હું તેની પાછળ પૈસા ખરચવા નહોતો માગતો. પંચમીએ આ ઘર છોડયું અને પંચમીની મમ્મી પણ મારાથી રિસાઇને પોતાના પિયર ચાલી ગઇ. આજે પાંચ વર્ષ પૂરાં થયાં, નથી પાછા વળીને પંચમીએ આ ઘર તરફ જોયું કે નથી તેની મમ્મીએ.. ’’ બોલતાં બોલતાં દિનકરરાય ઘૂ્રસકે ને ઘૂ્રસકે રડી પડયા.
પ્રયત્નએ તેમને આશ્વાસન આપ્યું... થોડીક વાર પછી દિનકરરાયે વાત આગળ વધારી ઃ ‘‘બેટા, હું પંચમીનો અપરાધી છું. અમે મા-બાપ વારંવાર કહીએ છીએ કે સંતાનોને સાચાં સંતાન બનતાં નથી આવડતું, પણ એ પણ હકીકત છે કે અમને સાચાં માબાપ બનતાં નથી આવડતું! સ્ત્રીની શક્તિ તરીકે ઉપાસના કરીએ છીએ પણ ઘરમાં સ્ત્રીને કમજોર રાખવામાં જ અમારી બહાદુરી સમજીએ છીએ. પિતા બનવું એ સામાજિક હોદ્દો નથી, પણ સામાજિક વ્રત છે. હું એક અણઘડ પિતા છું, માત્ર અણઘડ નથી. ઘૃતરાષ્ટ્ર જેવો અંધ પિતાપુત્ર પ્રેમમાં અંધ, નહીં તો પુત્રીની ઉપેક્ષા કરત? બેટા પ્રયત્ન, તું મારા વિખરાયેલા માળાનો રક્ષક બન. પંચમીને તેડી લાવ. એને પગલે એની મમ્મી પાછી આવશે અને મને એકલો મૂકીને અમેરિકા ઉપડી ગએલો મારો પુત્ર પ્રત્યક્ષ પણ પાછો આવશે... અને જો મારી સ્વમાની પુત્રી પંચમી તને ગમતી હોય તો.. ’’ પ્રયત્નએ તેમને આગળ બોલતા અટકાવી દીધા અને કહ્યું ઃ ‘‘મને નિર્માલ્ય સ્ત્રીઓ નથી ગમતી, આપની પુત્રી સ્વમાની છે, સ્વાભિમાની છે અને શક્તિ-સંપન્ન છે.આવી નારીના જીવનસાથી બનવાનું કોને ન ગમે?’’
‘‘તો દીકરા પ્રયત્ન, તું જ અમારા અંધકારમય જીવનમાં સ્નેહનો દીવો પ્રગટાવ. દેવને રિઝવવા એ જ નહીં, દૈવ એટલે ભાગ્યે દઝાડેલાંને ઠારવાં એ પણ પુણ્ય કાર્ય જ છે! જા, બેટા વિલંબ ન કર, પંચમીને તેડીને જલદી પાછો આવ.’’
અને પ્રયત્ન દિનકરરાયના આશીર્વાદ લઇ એમના સાંઘ્યકાલીન જીવનમાં દીપક પ્રગટાવવા વિદાય થયો.

Share |
 

Gujarat Samachar Plus

અમે સાપ પકડવાને બદલે મહેનત કરવાનું શરુ કરી દીઘું
સાપુતારામાં મોન્સૂન છે પણ ફેસ્ટિવલ નથી
હિટ ફિલ્મ પછી ગિટારમાં ગીર્દી
સ્વતંત્રતાનો એ રણકો આજે પણ સચવાયેલો છે
મોન્સૂન મંત્ર ઉપવાસ કરો અને હેલ્ઘી રહો
વેસ્ટર્ન આઉટફિટમાં એઝટેક પ્રિન્ટની બોલબાલા
ગોલ્ડન કલરમાં મોર્ડન વેઅર
 

Gujarat Samachar glamour

શું શાહરૂખની ટીકા-ટિપ્પણી કરી ગોવંિદાએ ચમકવું છે ?
‘‘કેબીસી-૬’’નો ઓગસ્ટનાં છેલ્લા સપ્તાહમાં પ્રારંભ !
સારાને ઈન્ડસ્ટ્રીથી દુર રાખવા માંગુ છુ-સૈફ
શું કેટ સલમાનની ફક્ત ફ્રેન્ડ જ છે?
કેટરીનાએ જાહેરાતના સાત કરોડ લીઘા
અમિષા પટેલ -વિક્રમ ભટ્ટના અફેર ઉપર ફિલ્મ બનશે !
જન્માષ્ટમીને લીધે ‘‘કૃષ્ણ ઔર કંસ’’ કરમુક્ત કરાઈ !
 
 
   
   
   
 

Gujarat Samachar POLL

 

Olympics 2012 Photos

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved