Last Update : 29-July-2012, Sunday

 

કિડનીની બીમારીની જાણ કરતું લક્ષણ નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ

ફિટનેસ - મુકુંદ મહેતા

- આજકાલ હવા ખોરાક પાણીના પ્રદુષણને કારણે અને થોડેક અંશે વારસાગત કારણોસર હમણાં હમણાં નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમના કિસ્સા ખૂબ વધવા માંડ્યા છે

‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ એ રોગ નથી પણ અમુક પ્રરકારના લક્ષણો છે જેનાથી કિડની બરોબર કામ નથી કરતી એની ખબર પડે. તમારી બે કિડની એટલે કે મૂત્રપંિડ તમારા પડખામાં બરડાની પાછળ નીચે ડાબી અને જમણી બાજુ રહેલી છે તેનો આકાર વાલના દાણા જેવો છે અને કદ મુઠી જેટલું છે. તેનું કામ શરીરમાંથી વધારાનું પાણી, વધારાના ક્ષારો અને નકામા (શરીરને જરૂર નથી તેવા પદાર્થો ઝેરી પદાર્થો (ટોક્સીન્સ)ને શરીરમાંથી બહાર કાઢી નાખવાનું છે. કિડની તંદુરસ્ત હોય તો તે શરીરમાં લીધેલા પ્રોટીનને સાચવે છે. બહાર નીકળવા દેતી નથી. આ પ્રોટીન લોહીમાં હોય છે જે દરેક અંગોના કોષોમાંથી વધારાનું પાણી શોષી લે છે. નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમમાં કિડનીમાં રહેલી ઝીણી નળીઓ (ગ્લોમેરૂલાઇ)ને કોઇ કારણસર નુકસાન થયું હોય (મોટી ઉમરની વ્યક્તિમાં) અથવા જન્મથી નબળી હોય (બાળકોમાં) ત્યારે શરીરને જરૂરી પ્રોટીન પાણી સાથે પેશાબ વાટે બહાર નીકળી જાય આને કારણે દરેક અંગોમાં રહેલા પાણીને લોહીમાં રહેલું થોડું ઘણું પ્રોટીન શોષી શકતું નથી એટલે આ પાણી અંગોના કોષોમાં જાય છે જેને કારણે આખા શરીરમાં સોજા આવે છે.
‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ બાળકોમાં તેમજ મોટી ઉંમરની વ્યક્તિઓમાં થઇ શકે છે. બન્નેમાં (બાળકોમાં અને મોટી ઉંમરની વ્યક્તિઓમાં) થયેલા ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ના કારણો અને સારવાર જુદી જુદી હોય છે.
ગમે તે કારણ હોય પણ આજકાલ હવા ખોરાક પાણીના પ્રદુષણને કારણે અને થોડેક અંશે વારસાગત કારણોસર હમણાં હમણાં નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમના કિસ્સા ખૂબ વધવા માંડ્યા છે માટે ખાસ આર્ટીકલ લખેલ છે.
પહેલાં બાળકોમાં થતા ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ની વાત કરીએ
નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ બાળકોમાં એક વર્ષથી સોળ વર્ષ સુધીમાં ગમે ત્યારે થઇ શકે પણ મોટે ભાગે દોઢ વર્ષથી પાંચ વર્ષ સુધીમાં થવાની શક્યતા વધારે હોય છે. મોટેભાગે છોકરાઓમાં થાય છે. છોકરીઓમાં થવાની શક્યતા ઘણી ઓછી છે.
નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમના બાળકોમાં લક્ષણો કયા?
૧. પેશાબમાં ખૂબ પ્રમાણમાં ‘પ્રોટીન’ નીકળી જાય જેને મેડીકલ ભાષામાં ‘પ્રોટીનયુરીઆ’ કહેવાય છે.
૨. આ બાળકોના શરીરનું (લોહીનું) પ્રોટીન પેશાબમાં નીકળી જવાને કારણે લોહીની તપાસ કરવામાં આવે ત્યારે તેમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું થઇ ગયું હોય છે.
૩. આખા શરીરમાં ખૂબ સોજા આવે. આંખો ઝીણી લાગે. બાળકનું વજન શરીરમાં રહી ગએલા પાણીને કારણે વધી જાય.
૪. બાળકના પેશાબનું પ્રમાણ એકદમ ઓછું થઇ જાય. પહેલાં જણાવ્યું તે પ્રમાણે ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ રોગનું નામ નથી પણ જ્યારે કોઇ કારણસર બાળકની કિડનીની ફીલ્ટરેશન કરનારી નળીઓ (ગ્લોમેરૂલાઇ) જ્યાં પેશાબ ઉત્પન્ન થાય છે તે ખરાબ થઇ જાય ત્યારે ઉપર પ્રમાણેના લક્ષણો થાય છે.
બાળકોમાં ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’નું નિદાન કેવી રીતે થાય
૧. યુરીન (પેશાબ)ની લેબોરેટરીમાં તપાસ કરી તેમાં કેટલું પ્રોટીન જાય છે (પ્રોટીન્યુરીઆ) તેનું પ્રમાણ નક્કી કરવું પડે. સવારના પહેલા યુરીન સેમ્પલમાં તંદુરસ્ત બાળકના પેશાબમાં પ્રોટીનનો ટેસ્ટ પોઝીટીવ આવે નહીં જ્યારે ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’વાળા બાળકમાં આ પ્રોટીનની તપાસ (ટેસ્ટ) પોઝીટીવ આવે. ત્યાર પછી ૨૪ કલાકના પેશાબની તપાસ કરવામાં આવે અને તેમાં કેટલું પ્રોટીન જાય છે તે નક્કી કરવામાં આવે અને તેમાં કેટલું પ્રોટીન જાય છે તે નક્કી કરી ડોકટર દરદની ગંભીરતા નક્કી કરી શકે.
૨. લોહીની તપાસ કરી તેમાં ‘યુરીઆ’ અને ‘કિએટીનીન’ની તપાસ કરવામાં આવે અને બન્નેના પ્રમાણ કેટલા વધારે છે (નોર્મલ બ્લડયુરીઆ ૧૬થી ૨૦ મી.ગ્રામ / ૧૦ મી.લી. અને સીરમ ક્રિએટીનીન ૦.૫ મી.ગ્રામથી ૧.૫ મી.ગ્રામ (૧૦૦ મી.લી.) તે નક્કી કરી દર્દીની હાલત કેટલી ગંભીર છે તે નક્કી કરે. બાળકોના ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ની એક સારી બાબત એટલી છે કે તેઓની કિડનીને કાયમનું નુકસાન થતું નથી. જેમ જેમ ઉમર વધે તેમ તેમની કિડની પોતાની જાતે સારી થઇ જાય છે.
૩. કેટલાક કિસ્સામાં ‘કિડની બાયોપ્સી’ની તપાસ પણ કરવામાં આવે છે જેથી બાળકની કિડની ખરાબ કયા કારણથી થઇ છે તે નક્કી કરવામાં આવે છે.
નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ સાથે બાળકોમાં બીજી કઇ તકલીફ હોય છે
આ બીજી તકલીફ (કંડીશન) જે ‘‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’’ સાથે સામાન્ય રીતે બાળકોમાં જોવા મળે છે તેને ‘‘મિનીમલ ચેન્જ ડીસીઝ’’ કહે છે. આ તકલીફની ખબર કિડનીની બાયોપ્સીથી પડે ત્યારે ડોકટરો સામાન્ય રીતે ‘પ્રેડની સોલોન’ નામની દવા જે ‘કોર્ટાકોસ્ટરોઇડ’ તરીકે ઓળખાય છે તે દરદીને આપે છે. આ દવાને કારણે દર્દીની કિડનીમાંથી જે ‘પ્રોટીન’ શરીરની બહાર નીકળી જતું હતું તે નીકળતું બંધ થઇ જાય પણ આવા દર્દીને લાંબો વખત ‘કોર્ટાકોસ્ટરોઇડ’ ગુ્રપની દવા લેવાથી આ દવાની આડઅસર પણ થાય. આવા ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’વાળા બાળકના માબાપે નિયમિત ડોકટરની સલાહ લઇ જેમ જેમ પેશાબમાં પ્રોટીન જતું ઓછું થાય એમ એમ દવાનો ડૉઝ ઓછો કરતા જવું જોઇએ. આમાં મહિનાઓ જતા રહે. કોઇકવાર કેટલાક કિસ્સામાં ધીરે ધીરે આ રોગ (નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ) જે બે કે અઢી વર્ષે શરૂ થયો હોય તે ૨૦ થી ૨૫ વર્ષના ગાળામાં ખાસ કરીને છોકરીઓમાં એની મેળે દવા બંધ કર્યા પછી મટી જાય છે. દર્દીના શરીર પર સોજા આવ્યા હોય ત્યારે ડોકટરો જરૂર લાગે તો બીજા ઉપાય તરીકે જે દવા આપે છે તેને ‘ડાયયુરેટીક’ કહે છે. ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’માંથી તદ્દન મુક્ત થવાના કિસ્સા ૧૦૦ દર્દીમાંથી ૧૨ દર્દી ગણાય છે. આમ છતાં દર્દીના માબાપે યુરીન અને લોહીની તપાસ નિયમિત રીતે કરવી. એમાં પ્રોટીનના પ્રમાણને ઘ્યાનમાં રાખી પ્રેડનીસોલોનના ડોઝમાં વધઘટ કરવી જોઇએ. કોઇકવાર નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ સાથે ૨૦ ટકા કિસ્સામાં જ્યારે કિડનીની બાયોપ્સી કરવામાં આવે ત્યારે કિડનીની ઝીણી ફીલ્ટર કરનારી નળીઓ ગ્લોમેરૂલાઇને નુકસાન કરનારા બે બીજા વધારે ખરાબ રોગની પણ ખબર પડે છે જેને ‘‘ફોકલ સેગમેન્ટલ ગ્લોમેરૂલો સ્કલરોસીસ (એફ.એસ.જી.એસ.)’’ અને ‘‘મેમ્બ્રો પ્રોલીફરેટીવ ગ્લોમેરૂલો નેફ્રાઈટીસ (એમ.પી.જી.એન.)’’ કહે છે. આ બન્ને પ્રકારમાં લક્ષણો (યુરીનમાં પ્રોટીન જવું અને લોહીમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ ઓછું થવું) હોય છે. નિષ્ણાત કિડની સ્પેશ્યાલીસ્ટની સલાહ લઇ સારવાર કરવું જોઇએ.
મોટી ઉંમરની વ્યક્તિઓમાં થતો ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’
લક્ષણો
આખા શરીરે સોજા આવે. ખાસ કરીને આંખો ઉપર, પેટ ઉપર, મોં પર અને ધુંટી (એન્કલ) ઉપર વધારે લાગે. ભૂખ ના લાગે. સામાન્ય રીતે તંદુરસ્ત કિડનીનું કામ શરીરમાં રહેલા નકામા પદાર્થો (વેસ્ટ પ્રોડકટ્‌સ) અને વધારાના પાણીને કાઢી નાખવાનું છે. જ્યારે નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમમાં પ્રોટીનનું (થોડું કે વધારે) પ્રમાણ શરીરની બહાર નીકળી જાય છે. પ્રોટીનનું કામ સ્પોન્જ (વાદળી) જેવું છે. તમારી આર્ટરી અને વેઇનમાં પ્રોટીનની મદદથી પાણીને પકડી રાખે છે . જો પ્રોટીનનું પ્રમાણ ઓછુ થઇ જાય તો પાણી શરીરના બીજા અંગોમાં જાય. આને કારણે સોજા આવે જેથી વજન વધે. થાક બહુ લાગે.
નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ થવાના કારણો કયા?
જો તમને ડાયાબીટીસ કે બી.પી. હોય તો નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ થવાની શક્યતા ૭૦ ટકા જેટલી છે. જન્મજાત નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ જેને પ્રાઇમરી અથવા ઈડીઓપેથીક નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ કહે છે તેનું કારણ ખબર નથી. નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમનું નિદાન અને સારવાર સમયસર કરવામાં ના આવે તો દરદીની કિડની કામ કરતી બંધ થઇ જાય.
નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમનું નિદાન કેવી રીતે થાય?
૧. પેશાબની તપાસ કરવામાં આવે જેમાં ‘પ્રોટીન’નો ટેસ્ટ પોઝીટીવ આવે. ૨૪ કલાકના યુરીનમાં ૩.૫ ગ્રામથી પ્રોટીનનું પ્રમાણ વધે.
૨. લોહીની તપાસમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ નોર્મલ કરતાં ઘણું ઓછું આવે અને લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ નોર્મલ કરતાં વધારે આવે.
૩. કિડનીની ‘નીડલ બાયોપ્સી’ કરવામાં આવે જેમાં ઓપરેશન કર્યા વગર ફક્ત ઝીણી સોયથી કિડનીમાંથી થોડો ભાગ કાઢી તપાસ કરવાથી ખબર પડે.
૪. આ વખતે કિડની બરોબર કામ કરે છે કે નહીં તે માટે સીરમ ક્રિએટીનીનની તપાસ કરવી જોઇએ. ૦.૫ થી ૧.૫ મી.ગ્રામ/૧૦૦ મીલી.માં નોર્મલ ગણાય.
૫. લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલ અને ટ્રાઇગ્લીસરાઇડઝનું પ્રમાણ વધારે આવે.
બીજા વધારાના કારણો જેને લીધે ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ થઇ શકે તેવા રોગો
૧. કેન્સર ૨. સીસ્ટેમીક લુપસ ઈરીથેમેટોસ (એસ.એલ.ઈ.) ૩. મલ્ટીપલ માયલોમા ૪. એમીલોઇડોસીસ ૫. વારસાગત રોગો ૬. ઈમ્યુન સીસ્ટમના રોગો ૭. ચેપીરોગો જેવા કે ગળામાં સ્ટ્રેપ્ટો કોકસસ ઈન્ફેકશન, લીવરનો સોજો, મોનોન્યુક્લીઓસીસ ૮. કેટલીક દવાઓ અને અજાણી વસ્તુઓ જે ખોરાકમાં લેવાથી નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ થાય.
નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમની સારવાર શું?
આખી જીંદગી સારવાર કરવી પડે. રોગના લક્ષણો પ્રમાણે સારવાર કરવી જોઇએ. કોમ્પ્લીકેશન ના થાય તેનું ઘ્યાન રાખવું જોઇએ. કારણો પ્રમાણે સારવાર કરવી પડે.
૧. બી.પી. ૧૩૦/૮૦ જેટલું રાખો. આ માટે નિયમત અર્દો કલાક સવારે અર્ધો કલાક સાંજે ચાલો.
૨. કોર્ટાકોસ્ટરોઇડથી સારવાર તમારા ડોકરની સલાહ પ્રમાણે લેવી જોઇએ.
૩. કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરવાની દવાઓ લેવી જોઇએ.
૪. મીઠુ ઓછું ખાવું જોઇએ અને જાયુરેટીક્સ (વોટર પીલ્સ) લેવી જોઇએ.
૫. ખોરાકમાં પ્રોટીન ઓછું લેવું જોઇએ. એક કિલોગ્રામ વજન બરોબર ૧ ગ્રામ પ્રોટીનનું પ્રમાણ ખોરાકમાં જાળવો.
૬. સારવારથી કાબુમાં ના આવતો હોય તેવા ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’માં વિટામિન ડી આપવું જોઇએ.
૭. ક્લોટ ના થાય માટે લોહી પાતળુ કરવાની દવાઓ આપવી જોઇએ.
૮. લોહીમાં ક્રીએટીનીનનું પ્રમાણ વધી જાય ત્યારે કેટલાક કિસ્સામાં ‘ડાયાલીસીસ’ કરવું પડે.
નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમના કોમ્પ્લીકેશન કયા?
૧. કિડની કામ કરતી બંધ થઇ જાય. ૨ આર્ટરી સખત થઇ જવાથી હાર્ટ એટેક આવે. ૩. ન્યુમોનીઆ થાય.
ડોકટરને તાત્કાલીક બોલાવવા પડે એવા લક્ષણો
૧. ઉધરસ આવે. ૨. યુરીન ઓછો આવે અને યુરીન થાય ત્યારે દુખાવો થાય. ૩. તાવ આવે. ૪. માથું સખત દુખે. ૫. ચામડી ઉપર ચકામા (સોર્સ) પડે.
નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમની અદ્યતન સારવાર
૧. નવી સારવાર ‘ઈમ્યુનો થેરેપી’ છે જેમાં દર્દીને લેબોરેટરીમાં તૈયાર કરેલા ઈન્જેકશન (ઈમ્યુન બોડીઝ) આપવામાં આવે છે જેનાથી રોગ કાબુમાં રહે છે અને કેટલાક કિસ્સામાં મટી જાય છે પણ આ સારવાર બહુ મોંઘી છે.
૨. નવી શોધાએલી ‘સ્ટેમ સેલ થેરેપી’ જેમાં દર્દીને ‘તંદુરસ્ત સ્ટેમ સેલ્સ’ નસમાં આપવામાં આવે છે આનાથી કિડનીની અંદર નવા કોષ ઉત્પન્ન થાય છે જે જુના ખરાબ થએલા કોષોની જગા લઇને કિડનીની નવી ‘ગ્લોમેરૂલાઇ’ નવી નળીઓ બનાવે છે.
૩. થોડાક જ વખત પહેલા શોધાયેલી ‘માઇક્રોચાઇનીઝ મેડીસીન ઓસ્મોથેરેપી’નવી પઘ્ધતિ ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ના ઉપાય તરીકે શોધી કઢાઈ છે. આ પઘ્ધતિ કિડનીની ઝીણી નળીઓ (ગ્લોમેરૂલાઇ)ને દુરસ્ત (રીપેર) કરી અને દર્દીની ઈમ્યુન સીસ્ટમને વધારે વેગ આપવાની છે. જેવી બન્ને વસ્તુ સરખી થાય કે તરત ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ના મુખ્ય લક્ષણો ૧. યુરીનમાં પ્રોટીન જવું. ૨. લોહીમાં પ્રોટીન ઓછું થવું,. ૩. મોં દુટી પેટ પર સોજા આવવા તે ઓછા થજાય છે. માઇક્રોચાઇનીઝ મેડીસીન ઓસ્મોથેરેપીમાં બરડાનો જે ભાગ જેની પાછળ કિડની રહેલી છે તેની ઉપર કુદરતી વનસ્પતી (હર્બલ) લગાડવામાં આવે છે. દર્દીને દિવસમાં ત્રણ વખત ૪૫ મિનિટ સુધી સુઇ રહેવાનું હોય છે. પહેલા અઠવાડીઆમાં જ દર્દીના પેશાબનું વોલ્યુમ વધે છે. સોજા ઓછા થઇ જાય છે. બી.પી. ઓછું થઇ જાય છે. ચીનની આ પઘ્ધતિ હજુ આપણા દેશમાં શરૂ થઇ નથી.
છેલ્લે ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ બાળકોમાં હોય કે મોટી ઉંમરે થયો હોય આટલી વાતો ખાસ યાદ રાખશો.
૧. નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ આ રોગથી પણ તમારી કિડની બરાબર કામ નથી કરતી એના લક્ષણો છે.
૨. બાળકોના ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ અઢીથી પાંચ વર્ષમાં થાય છે. દર્દીના કુટુંબીજનોએ બાળકની આંખ, મોં, પગ ઉપર અને પેટ ઉપર સોજા આવ્યા હોય વજન વધતું હોય તો તરત બાળકોના ડોકટરને બતાવી સારવાર કરાવશો.
૩. બાળકોના ‘નેફ્રોટીક સિન્ડ્રોમ’ ૭૦થી ૮૦ ટકા કિસ્સામાં ૨૦થી ૨૫ વર્ષના ગાળામાં એનીમેળે મટી જાય છે.
૪. કોઇ ખાસ દરદ ના હોય છતાં છાપામાં વાંચેલા કે કોઇના મોંએ સાંભળેલા ૧. વજન ઓછું કરવાના ૨. ચામડી રૂપાળી કરવાના ૩. શરીરની નાની મોટી તકલીફો માટે સુચવેલા કુદરતી દવાઓના પ્રયોગ કદાપી ના કરશો. કારણ એમાં કોઇ એવી વસ્તુઓ હોય જેનાથી તમારી કિડનીને અસર થાય અને કામ કરતી બંધ થઇ જાય.

Share |
 

Gujarat Samachar Plus

પાઠયપુસ્તક મંડળે શરીરના અંગોની જગ્યા બદલી નાંખી
વારસદાર વિહોણા બાઈક સાથે સેપ્ટના એ સવારો આજે પણ લાપત્તા
કોલેજોમાં જામ્યું સ્ટુડન્ટનું ઝૂમ બરાબર ઝૂમ
ના કોઈ દિશા ના કોઈ મુકામ બસ ચલ પડે હૈ
વિડીયો ગેમની અસર ઘરે નહીં સ્કૂલમાં દેખાય છે
શોપિંગ ગાઇડ જરૃરી હૈ...
પ્રેમનું પ્રતિક રાખડી બજારમાં નવી સ્ટાઇલ સાથે
 

Gujarat Samachar glamour

સલમાનની ફિલ્મનું પ્રાઇવેટ સ્ક્રીનીંગ નહીં કરાય
આમિર તરફથી બહેનને 'બર્થ-ડે' ગિફ્ટ
મનીષાએ પતિ સાથેના સંબંધોનો છેડો ફાડી નાખ્યો
કિસ્મત ફિલ્મે પહેલીવાર 'જ્યુબિલી'નો સ્વાદ ચખાડયો
સુનિતાને અંતરિક્ષમાં 'જોકર' જોવા મળશે કે નહીં?
શાહરૃખ અચાનક આરાધ્યાને રમાડવા ગયો
કરીના દબંગ-૨માં સલ્લુ સાથે આઇટમ સોન્ગ
 
 
   
   
   
 

Gujarat Samachar POLL

 

Olympics 2012 Photos

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
• હવામાં ગોળીબાર • ઓનલાઇન
• ઇંટ અને ઇમારત • સિનેમેજિક
• મેરા ભારત મહાન • વિચાર વિહાર
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved