Last Update : 18-June-2012, Monday

 

વામન કદના વિરાટ રાજપુરૃષ ઃ પ્રણવ મુખરજીની સફરનું સર્વોચ્ચ શિખર

પ્રણવ મુખરજીએ નાણાં પ્રધાન તરીકે એક કલાક ૩૫ મિનિટનું ભાષણ આપ્યું ત્યારે સ્વ. ઇન્દિરા ગાંધીએ કહ્યું હતું, ''ટૂંકામાં ટૂંકા નાણાં પ્રધાને લાંબામાં લાંબું ભાષણ આપ્યું છે.''

આજથી આશરે ૭૦ વર્ષ પહેલાની વાત છે. પશ્ચિમ બંગાળના બીરભૂમ જિલ્લામાં એક નાનકડી નદીને કાંઠે એક છ વર્ષનો છોકરો શરીરે ટોવેલ વિંટાળીને ઊભો છે. તેના માથે દફતર છે, જેમાં સ્કૂલની ચોપડીઓ છે. આ છોકરો માથે દફતર લઈને આ નદી પાર કરીને સામે કાંઠે આવેલી કિરનાહર હાઈસ્કૂલમાં ભણવા પહોંચે છે. આ છોકરાનો આ નિત્યક્રમ હતો. આ છોકરો એક દિવસ ભારતના રાષ્ટ્રપતિની ખુરશી સુધી પહોંચશે એવી કલ્પના તો કોઈએ નહીં કરી હોય. પ્રણવ મુખરજી ભલે વામન કદ ધરાવતા હોય, એક રાજદ્વારી તરીકે તેઓ વિરાટ વ્યક્તિત્વના સ્વામી છે.
ભારતના ૧૩મા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કેન્દ્રના નાણાં પ્રધાન પ્રણવ મુખરજી શપથ લેશે એ વાત હવે લગભગ નિશ્ચિત્ત થઈ ગઈ છે. રાષ્ટ્રપતિ ભવનને સામાન્ય રીતે નિવૃત્ત થતાં રાજકારણીઓનું અંતિમ વિરામસ્થાન ગણવામાં આવે છે. કોઈ રાજનેતા સક્રિય રાજકારણમાંથી નિવૃત્તિ લીધા વિના સીધા રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં પહોંચી જાય એવી ઘટના કદાચ પહેલી વાર બનતી હશે. વર્તમાન કાળમાં ભારતનું રાજકારણ અનેક કાવાદાવાઓ અને ગંદકીનો ભોગ બન્યું છે. રાજકારણમાં સગાવાદની અને અપરાધી તત્ત્વોની બોલબાલા છે. ભારતના કોઈ સીધાસાદા નાગરિકને રાજકારણની સીડીનાં પગથિયાં ચડવાની તક હવે ભાગ્યે જ રહી છે. આ સંયોગોમાં મારા-તમારા જેવો એક મધ્યમ વર્ગનો નાગરિક આપબળે આગળ આવીને દેશના સર્વોચ્ચ બંધારણીય હોદ્દા ઉપર બિરાજમાન થવા જઈ રહ્યો છે એ દેશના ૧૨૧ કરોડ નાગરિકો માટે આનંદના સમાચાર છે.
પશ્ચિમ બંગાળનાં મિરાતી નામનાં એક નાનકડાં ગામડાંમાં જન્મેલા પ્રણવ મુખરજીના પિતા કામદા કિનકર મુખરજી બીરભૂમ જિલ્લાના કોંગ્રેસ પક્ષના અધ્યક્ષ હતા અને તેઓ ઇ.સ. ૧૯૫૨ થી ૧૯૬૪ દરમિયાન વિધાનસભ્ય પણ રહ્યા હતા. ગામડાંની સ્કૂલમાં મેટ્રિકનો અભ્યાસ કરીને પ્રણવ મુખરજી બીરભૂમ જિલ્લામાં આવેલી સૂરિ વિદ્યાસાગર કોલેજમાં જોડાયા. અહીં તેમણે ઇતિહાસ અને રાજદ્વારી વિજ્ઞાાનના વિષયમાં એમ.એ. કર્યું અને પછી કોલકાતા યુનિવર્સિટીમાંથી તેમણે એલ.એલ.બી. કર્યું. પ્રણવ મુખરજીએ પોતાની કારકિર્દી કોલેજના પ્રોફેસર તરીકે શરૃ કરી હતી અને પછી તેઓ પત્રકારત્વમાં જોડાયા હતા. 'દેશેર ડાક' નામના બંગાળી અખબારમાં તેમણે નોકરી પણ કરી હતી.
પ્રણવ મુખરજીએ પોતાની રાજકીય કારકિર્દીનો પ્રારંભ ઇ.સ. ૧૯૬૯માં રાજ્યસભાના સભ્યપદ દ્વારા કર્યો. આજથી ૪૩ વર્ષ પહેલા તેઓ સંસદસભ્ય બન્યા હતા અને ૩૯ વર્ષ પહેલા પ્રધાન બન્યા હતા. આજથી ૩૦ વર્ષ અગાઉ તેમણે ભારતનાં નાણાં પ્રધાન તરીકેની પોતાની પહેલી પાળીનો પ્રારંભ કર્યો હતો. છેલ્લાં ૪૦ વર્ષમાં કોંગ્રેસના જેટલા પણ વડા પ્રધાન આવી ગયા છે, એ દરેકના પ્રધાનમંડળમાં તેમણે કામ કર્યું છે. તેમની ગણના દેશના શ્રેષ્ઠ સંસદપટુ તરીકે થાય છે. ભારતના સંસદસભ્યોની અનેક પેઢીઓએ પ્રણવ મુખરજી સિવાયની સંસદ જોઈ નહીં હોય. પ્રણવ મુખરજીની નસોમાં કોંગ્રેસનું લોહી દોડી રહ્યું છે, પણ જિંદગીમાં એક વખત તેઓ કોંગ્રેસ સામે બળવો કરવાની ભૂલ કરી ચૂક્યા છે. કદાચ આ કારણે જ દેશના વડા પ્રધાન બનવાની તમામ યોગ્યતા છતાં તેઓ આ હોદ્દાથી વંચિત રહ્યા છે.
ઇ.સ. ૧૯૬૯માં પ્રણવ મુખરજીએ પશ્ચિમ બંગાળની કોંગ્રેસથી જુદા પડીને બાંગ્લા કોંગ્રેસ નામના પક્ષની રચના કરી હતી. આ પક્ષની તાકાત ઉપર તેઓ રાજ્યસભામાં ચૂંટાયા હતા. ઇ.સ. ૧૯૬૯માં તેમણે રાજ્યસભામાં એક ભાષણ કર્યું હતું. જેમાં પાકિસ્તાનના ભાગલા થશે એવી આગાહી કરી હતી. આ ભાષણ સાંભળીને તત્કાલીન વડાં પ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી એટલાં પ્રભાવિત થઈ ગયાં કે તેમણે પ્રણવ મુખરજીના પક્ષને કોંગ્રેસમાં સામેલ કરી દીધો અને બે વર્ષ પછી પ્રણવ મુખરજીને પોતાના પ્રધાનમંડળમાં સમાવી લીધા. એ વખતે પ્રણવ મુખરજીને રાજ્ય કક્ષાના પ્રધાન તરીકે મહેસૂલ અને બેન્કીંગનો સ્વતંત્ર હવાલો સોંપવામાં આવ્યો હતો. પ્રધાનમંડળમાં પ્રવેશ કરતાં જ પ્રણવ મુખરજીએ મુંબઈના માફિયા ડોન હાજી મસ્તાન ઉપર ત્રાટકીને સપાટો બોલાવી દીધો હતો. પ્રણવ મુખરજીએ હાજી મસ્તાનને જેલમાં ધકેલી દીધો હતો. ઇ.સ. ૧૯૮૨માં ઇન્દિરા ગાંધી ફરીથી વડાં પ્રધાન બન્યાં ત્યારે તેમણે પોતાના વિશ્વાસુ પ્રણવ મુખરજીને નાણાં પ્રધાન બનાવ્યા હતા.
ઇ.સ. ૧૯૮૨માં સ્વ. ઇન્દિરા ગાંધીની સરકારમાં નાણાં પ્રધાન તરીકે પ્રણવ મુખરજીએ ઘણા સુધારાઓની આગેવાની લીધી હતી. તેમણે પહેલી વાર એનઆરઆઈને ભારતમાં રોકાણ કરવાની છૂટ આપી, જેને પગલે વિદેશી મૂડીરોકાણને ભારતમાં આકર્ષવાના દરવાજા ખૂલી ગયા હતા. તેમણે ઇન્ટરનેશનલ મોનિટરી ફંડની ૧.૧ અબજ ડોલરની લોન પાકતી મુદ્દત પહેલા પાછી વાળીને લેણદાર દેશોને સંદેશો આપ્યો હતો કે દેવાદાર દેશ ઊંચા વ્યાજના બોજામાંથી મુક્ત થવા લોન સમય પહેલા પણ પાછી વાળી શકે છે. પ્રણવ મુખરજીની પાંચ ફૂટની ઊંચાઈ પણ સંસદમાં ઘણી વખત મજાકનો વિષય બનતો હતો. એક વખત પ્રણવ મુખરજીએ નાણાં પ્રધાન તરીકે એક કલાક ૩૫ મિનિટનું ભાષણ આપ્યું ત્યારે સ્વ. ઇન્દિરા ગાંધીએ મજાકમાં પણ ગૌરવભેર કહ્યું હતું, ''ટૂંકામાં ટૂંકા નાણાં પ્રધાને લાંબામાં લાંબું ભાષણ આપ્યું છે.''
ઇ.સ. ૧૯૮૪ના ઓક્ટોબરમાં ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યા થઈ ત્યારે પ્રણવ મુખરજીએ પોતાની જિંદગીની મોટામાં મોટી ભૂલ કરી હતી, જેને કારણે કદાચ તેઓ વડા પ્રધાનના હોદ્દાથી કાયમ માટે વંચિત રહી ગયા હતા. દિલ્હીમાં ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યા થઈ ત્યારે પ્રણવ મુખરજી અને સ્વ. રાજીવ ગાંધી બંને કોલકાતામાં હતા. હત્યાના સમાચાર સાંભળીને તેઓ એક જ વિમાનમાં દિલ્હી આવી રહ્યા હતા. રસ્તામાં રાજીવ ગાંધીએ પ્રણવ મુખરજીને પૂછ્યું, ''તમારા મતે કોને વડા પ્રધાન બનાવવા જોઈએ ?'' પ્રણવ મુખરજીએ જવાબ આપ્યો, ''મારા મતે પ્રધાનમંડળના સૌથી વરિષ્ઠ સભ્યને હંગામી વડા પ્રધાન બનાવવા જોઈએ અને પછી કોંગ્રેસ સંસદીય પક્ષની બેઠક બોલાવીને વડા પ્રધાનની ચૂંટણી કરવી જોઈએ.'' રાજીવ ગાંધીએ આ વાત સાંભળી લીધી હતી. તેઓ દિલ્હી પહોંચ્યા ત્યારે રાજીવ ગાંધીને વડા પ્રધાન બનાવવાનો તખતો ગોઠવાઈ ગયો હતો.
સ્વ. રાજીવ ગાંધીએ પ્રારંભમાં તો સ્વ. ઇન્દિરા ગાંધીનું પ્રધાનમંડળ જ ચાલુ રાખ્યું હતું, જેમાં પ્રણવ મુખરજી નાણાં પ્રધાન હતા. ટૂંકમાં રાજીવ ગાંધીએ લોકસભાની ચૂંટણીઓ યોજીને ઐતિહાસિક બહુમતી મેળવી હતી. નવા પ્રધાનમંડળમાંથી તેમણે પ્રણવ મુખરજીને પડતા મૂક્યા હતા. હતાશામાં આવેલા પ્રણવ મુખરજીએ કોંગ્રેસ પક્ષનો ત્યાગ કરીને રાષ્ટ્રીય સમાજવાદી કોંગ્રેસ પક્ષની સ્થાપના કરી હતી. આ પક્ષને ભારે નિષ્ફળતા મળી હતી. પ્રણવ મુખરજી રાજકીય અરણ્યવાસમાં ધકેલાઈ ગયા હતા. ઈ.સ. ૧૯૯૧માં કેન્દ્રમાં કોંગ્રેસની સરકાર આવી અને નરસિંહ રાવ વડા પ્રધાન બન્યા ત્યારે તેમણે પ્રણવ મુખરજીને ફરીથી કોંગ્રેસમાં પ્રવેશ આપીને તેમને આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષ બનાવ્યા હતા.
ઇ.સ. ૨૦૦૪ની સાલમાં યુપીએને સ્પષ્ટ બહુમતી મળી અને સોનિયા ગાંધીએ વડાં પ્રધાન બનવાનો ઈનકાર કર્યો ત્યારે વડાં પ્રધાનપદના સંભવિત ઉમેદવારોની યાદીમાં પ્રણવદાનું નામ ટોચ ઉપર હતું. પરંતુ ઇ.સ. ૧૯૮૪ની ઘટના પ્રણવદાને નડી અને વડા પ્રધાન તરીકે ડૉ. મનમોહન સિંહનું નામ જાહેર કરવામાં આવ્યું ત્યારે પ્રણવદાએ ફિલસૂફની અદાથી કહ્યું હતું, ''મને નસીબે જે ઊંચાઈ ઉપર પહોંચાડયો છે, તેનાથી હું સંતુષ્ટ છું.'' મનમોહન સિંહના પ્રધાનમંડળમાં નંબર-ટુનું સ્થાન ધરાવવા છતાં આ સરકાર પ્રણવ મુખરજી જ ચલાવે છે, એવી છાપ ઊભી થઈ છે. તેનું કારણ એ છે કે યુપીએ સરકાર ઉપર જ્યારે જ્યારે સંકટ આવ્યું છે ત્યારે પ્રણવ મુખરજીએ સંકટમોચકનું કામ કર્યું છે. પ્રણવ મુખરજી એક સમયે પ્રધાનમંડળના ૪૨ જૂથોના અધ્યક્ષ હતા. આજની તારીખમાં પણ તેઓ ૧૭ સક્ષમ જૂથોનું અધ્યક્ષસ્થાન સંભાળી રહ્યા છે.
કોંગ્રેસમાં મહત્ત્વના નિર્ણયો લેવા માટે જે કોર ગુ્રપની રચના કરવામાં આવી છે, તેના કાયમી સભ્ય પ્રણવ મુખરજી છે. યુપીએના સભ્ય અન્ય પક્ષો સાથે કોઈ મહત્ત્વના મુદ્દાની ચર્ચા કરવાની હોય ત્યારે કોંગ્રેસનાં અધ્યક્ષ શ્રીમતી સોનિયા ગાંધી પોતાના પ્રતિનિધિ તરીકે પ્રણવ મુખરજીને જ મોકલવાનું પસંદ કરે છે. લોકપાલ જેવા મહત્ત્વના મુદ્દે વિપક્ષને વિશ્વાસમાં લેવાનું કામ પણ પ્રણવે જ પાર પાડયું હતું. બાબા રામદેવને મનાવવાની કામગીરી પણ પ્રણવદાને જ સોંપવામાં આવી હતી. પ્રણવ મુખરજીને યુપીએના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવાર તરીકે જાહેર કરવામાં આટલો વિલંબ થયો તેનું કારણ એ પણ હતું કે કેન્દ્રના પ્રધાનમંડળમાં પ્રણવ મુખરજીના જવાથી પેદા થનારો શૂન્યાવકાશ ભરી શકાય તેવો નથી.
ભારતના રાષ્ટ્રપતિભવનને અનેક વિરાટ અને વામન કદના રાજકારણીઓએ પોતાનું ઘર બનાવ્યું છે. બાબુ રાજેન્દ્ર પ્રસાદ જેવા સન્માનીત નેતાથી માંડીને જ્ઞાાની જૈલ સિંહ જેવા કહ્યાગરા નેતાઓ આ ભવ્ય ઈમારતના ભાડૂત બન્યા છે. અબ્દુલ કલામ જેવા મહામાનવથી માંડીને શ્રીમતી પ્રતિભા પાટિલ જેવા વિવાદાસ્પદ રાજકારણીઓ પણ આ હોદ્દા ઉપર આવી ગયા છે. આ હોદ્દો માત્ર શોભાના ગાંઠિયા જેવો નથી પણ બંધારણીય કટોકટીની પળોમાં રાષ્ટ્રપતિના હાથમાં દેશના વડા પ્રધાન કરતાં પણ વધુ સત્તા આવી જાય છે. આજની તારીખમાં આપણા દેશમાં રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે જો કોઈ રાજકારણી સૌથી વધુ લાયક હોય તો તે પ્રણવ મુખરજી છે. કોઈ ચમત્કાર ન બને તો પ્રણવ મુખરજી આગામી ૧૭ જુલાઈએ દેશના ૧૩મા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ ગ્રહણ કરશે અને આ બંધારણીય હોદ્દાની શાન વધારશે.
- સુપાર્શ્વ મહેતા

 

Share |
 

Gujarat Samachar Plus

વરસાદમાં નાસ્તાની સાથે હળવું સંગીત...
ઉંચા સૂર કાનની શાંતિ છીનવી શકે છે
લિટલ બ્લેક ડ્રેસ સાથે કોન્ટ્રાસ્ટ કોમ્બિનેશન
ચોમાસામાં વરસાદ સાથે ખાડાઓનો પરસાદ
અમદાવાદની ફેશન સ્ટ્રીટ સિકસ પોકેટ જીન્સ જેવી છે
 

Gujarat Samachar glamour

સૈફ દીપિકાનો દિવાનો બન્યો
ફરારી કી... માટે શરમનને આમિરે શુભેચ્છા પાઠવી
રણબીર કપૂરની સાથે પરિણીતી ‘બેશરમ’ બનશે
માઘુરી અમેરિકા છોડી મુંબઈ શા માટે આવી?
પ્રિયંકાએ વિદેશમાં શૂટંિગના દિવસોને પર્યટનમાં ફેરવ્યા
 
 

84th Oscar Awards

   
   
   

Gujarat Samachar POLL

BAPS વિશ્વશાંતિ મહાયજ્ઞ

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved