Last Update : 02-May-2012, Wednesday

 

TECHNOLOGICAL TELEPATHY ટેકનોલોજીકલ વિચારસંક્રમણ

ડિસ્કવરી- ડો. વિહારી છાયા
- દિમાગની એક્ટીવીટીને વાક્ય અને વાણીમાં કેવી રીતે રૂપાંતરિત કરી શકાય?
- અન્યની અનુભૂતિ કે વિચારનું આપણે વાક્ય અને વાણીમાં રૂપાંતર કરી શકીએ?
- પક્ષાઘાતથી કે અન્ય કોઈ આઘાતથી વાચા ગુમાવી બેઠેલાના વિચારોને વાણીરૂપે પ્રગટાવી શકાય?
- દિમાગમાં ઘ્વનિના તરંગો દિમાગના કયા કયા સ્થાને એક્ટીવીટી કરે છે? તે ચેતાકીય એક્ટીવીટીનું વર્ણપટ ચિત્ર કેવી રીતે ઊભું કરી શકાય? ઘ્વનિની પુનઃરચના કેવી રીતે થાય?

કોઈ વ્યક્તિના વિચારને આપણે વાક્યમાં અને પછી વાચામાં ન બદલી શકીયે? આમ તો શક્ય લાગતું નથી. પરંતુ વિજ્ઞાને એ દિશામાં ઘણી પ્રગતિ કરી છે. કેટલાક લોકો જન્મથી બહેરા અને મૂંગા હોય છે. કેટલાક લોકો પક્ષઘાત થવાથી એમની વાચા ચાલી ગઈ હોય છે. કેટલાક લોકો કોઈ સખત માનસિક કે શારીરિક આઘાતથી મૂંગા થઈ ગયા હોય છે. કેટલાક લકો કોઈ સખત માનસિક કે શારીરિક આઘાતથી મૂંગા થઈ ગયા હોય છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે આવી વ્યક્તિ ગુલાબનું ફૂલ જુએ તો તેની સુંદરતાની અનુભૂતિ થતી નથી કે દર્દથી રીબાતાં કોઈ દર્દીને જૂએ તો તેના મોઢામાં પાણી આવતા નથી. પરંતુ તે પોતાની અનુભૂતિને વાક્યમાં મૂકી શકતા નથી. તેને વાચામાં મૂકી શકતા નથી. અહીં પ્રશ્ન એ છે આથી વ્યક્તિની અનુભૂતિને અથવા આવી વ્યક્તિના વિચારને બીજી વ્યક્તિ વાક્યમાં બદલી શકે અને વાચામાં બોલી શકે? કોઈ વ્યક્તિને અનુભૂતિ થાય કે વિચાર આવે ત્યારે તેના દિમાગમાં કંઈક એક્ટીવીટી (પ્રક્રિયા) થાય છે. આ એક્ટિવીટી પછી વાક્યમાં રૂપાંતર પામે છે અને તે વાચારૂપે પ્રગટ છે આવું દરેક વ્યક્તિમાં થાય છે. પરંતુ એક વ્યક્તિના દિમાગમાં થતી એક્ટીવીટીને બીજી વ્યક્તિ વાક્યમાં રૂપાંતર કરે અને વાચા રૂપે બોલીને પ્રગટાવે તે શક્ય બનાવવા તરફ વિજ્ઞાન આગળ વધી રહ્યું છે.
તમે જ્યારે આ વાક્ય તમારા માટે વાંચો છો ત્યારે એ સંભવિત છે કે તમારા મસ્તિષ્કમાં તમે તેના શબ્દો સાંભળો છો, હવે જેને ‘ટેકનોલોજીકલ ટેલીપથી’ કહે છે તે દિવસો દૂર નથી. ‘ટેલીપથી’ને આપણે વિચાર સંક્રમણ કહી શકીયે. તમારા વિચારને અન્ય જાણી લે તેને ‘ટેલીપથી’ કહે છે. સામાન્ય રીતે તે પરામનોવિજ્ઞાનનો વિષય છે. તે કુદરતી રીતે થતી અનુભૂતિ છે. પરંતુ તે કૃત્રિમ રીતે થાય તે માટે ટેકનોલોજી વિકસી રહી છે. તેથી તેને પરામનોવૈજ્ઞાનિકીય એટલે કે પેરાસાયકોલોજીકલ ટેલપથી નહીં પણ તેને ટેકનોલોજીકલ ટેલીપથી કહે છે. આ ટેકનોલોજી મુજબ દિમાગનાં ઊંડાણમાં ‘ડોકિયું’ કરીએ ત્યારે કોઈની વાતચીત સાંભળવાથી ત્યાં જે ‘એક્ટીવીટી’ થાય છે તેમાંથી તે વાતચીતને ફરીથી રચી શકીએ.
એમ માનવામાં આવે છે કે દિમાગની એક્ટીવીટી આપણે કોઈ વાક્ય સાંભળીએ ત્યારે જેવી થાય છે તેવી જ એક્ટીવીટી આપણે તે જ વાક્ય વિચારીએ ત્યારે થાય છે. આ શોધ બોલ્યા વિના આપણી અંદરના વિચારોને આખી દુનિયા સમક્ષ પ્રસારિત કરવા તરફ એક ડગલું આગળ લઈ જાય છે. આમ આશ્ચર્ય થાય તેવી વાત છે. આપણાં મનોભાવ બોલ્યા વિના દુનિયા સમક્ષ સહુ સાંભળે તેમ પ્રસારિત કરી શકીએ. આ શોધના ગર્ભિતાર્થો અનેક છે. જે લોકોએ પક્ષઘાતના કારણે વાચા ગૂમાવી ગુમાવી દીધી હોય અથવા કોઈ આઘાતના કારણે જબાન પર તાળુ લાગી ગયું હોય તેઓ પોતાનો અવાજ પાછો મેળવી શકે. અન્યનું મન વાંચવાનું પણ શક્ય બની શકે.
એવી કલ્પના કોઈ વાદ્ય સંગીતકાર પિયાનો વગાડી રહ્યો છે પરંતુ અવાજ આવતો નથી. જો પિયાનો વગાડનારા ટીવી પર પિયાનો વગાડાતો જોતા હોય પણ તે ટીવીનો અવાજ બંધ હોય તો પિયાનો વગાડવાનું જાણકાર કઈ ‘કી’ દબાવવાથી કયો સ્વર નીકળે છે જાણે છે તેથી તે જુદીજુદી દબાવાતી ‘કી’ને જોઈને કયો રાગ આલાપવામાં આવી રહ્યો છે અને કેવું સંગીત વાગી રહ્યું છે તે નક્કી કરી શકે. અમેરિકાની બર્કલે ખાતેની યુનિવર્સટી ઓફ કેલિફોર્નિયાના બ્રાયાં પાસ્લે અને તેની ટીમે કંઈક અંશે તેની જેમજ દિમાગના તરંગો (બ્રેઈન વેવ) સાથે કરેલ છે. તેમણે દિમાગના ચેતાકીય વિસ્તારો અને તેને લગતા અવાજોનું ‘મેચીંગ’ કર્યું. કેવો અવાજ કયા ચેતાકીય એટલેકે જ્ઞાનતંતુના વિસ્તાર સાથે મેળ ખાય છે તે નક્કી કર્યું.
આપણું દિમાગ કોઈ વાતચીતને કેવી રીતે અર્થપૂર્ણ માહિતીમાં રૂપાંતર કરે છે તે એક કોયડો છે. મૂળભૂત વિચાર એ છે કે ઘ્વનિ સંવેદી ચેતાકોષોને એટલે કે જ્ઞાનતંતુના કોષોને સક્રિય કરે છે. તે પછી તે આ માહિતી દિમાગના જુદા જુદા વિસ્તારોને પ્હોંચાડે છે. ત્યાં ઘ્વનિના જુદા જુદા પાસાનું નિષ્કર્ષણ કરે છે એટલે કે તેની ખેંચી લે છે. છેવટે તેનું ભાષા તરીકે જ્ઞાન થાય છે. પાર્સ્લે અને તેના સહકાર્યકરો તે જાણવા ઉત્સુક છે કે દિમાગ દ્વારા વાતચીતના સૌથી અગત્ય પાસનું દિમાગ કયાં નિષ્કર્ષણ કરવામાં આવે છે.
પાસ્લની ટીમે એપીલેપ્સી (વાઈ) અથવા બ્રેઈન ટ્યુમર (મગજમાં ગાંઠ)ની શસ્ત્રક્રિયા કરાવી હોય તેવા પંદર દર્દીઓને પસંદ કર્યા. તેમને શબ્દો અને વાક્યો કહ્યા. તેમને શબ્દો અને વાક્યો કહ્યા. તેમણે મસ્તિષ્ક પર જુદા જુદા સ્થાને ઈલેક્ટ્રોડ (વીજાગ્રો) લગાવેલા. તે ચેતાકીય પ્રક્રિયા નોંધવા માટે લગાવેલા. તેમનો ઉદ્દેશ દિમાગનો કયો વિસ્તાર ઉપરોક્ત શબ્દો અને વાક્ય સામે પ્રતિભાવ આપતો હોય તેમ સક્રિય થાય છે. તેમણે જોયું કે કાનની નજીકનો દિમાગનો વિસ્તાર કે જેનું કાર્ય ઘ્વનિને પ્રોસેસ કરવાનું છે ત્યાંના ઈલેક્ટ્રોડે (વીજાગ્રોએ) ચેતાકીય પ્રક્રિયા નોંધી હતી. એટલે કે ચાલેલી હતી. પાસ્લેની ટીમ આ આલેખો (રેકોર્ડંિગ)ને ઉકેલના બેઠી હતી. તેમને એ જાણવું હતું કે વાતચીતના કયા પાસા દિમાગની કઈ પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે?
ઘ્વનિનું પ્રસારણ તરંગરૂપે થાય છે. તરંગનું માપ તેની આવૃત્તિ એટલે કે ‘ફ્રીક્વન્સી’ છે. તરંગમાં જે કંપનો થાય છે તેની એક સેકન્ડમાં થતી સંખ્યાને આવૃત્તિ એટલે કે ફ્રીક્વન્સી કહે છે. જો ફ્રીક્વન્સી વધારે હોય તો ઘ્વનિ તીણો સંભળાય છે. જો ફ્રીક્વન્સી ઓછી હોય તો ઘ્વનિ ઘોઘરો સંભળાય છે. અમુક ફ્રીક્વન્સી કરતાં વધારે ફ્રીક્વન્સીના અથવા ઓછી ફ્રીક્વન્સીના ઘ્વનિ આપણને સંભળાતા નથી. સામાન્યતઃ પુખ્ત વયની વ્યક્તિ ૨૦ થી ૨૦૦૦ હર્ટઝ વચ્ચેની ફ્રીક્વન્સીનો ઘ્વનિ સાંભળી શકે છે. હર્ટઝ ફ્રીક્વન્સીનું માપ છે એક સેકન્ડમાં એક કંપન થાય તો તેનું માપ એક હર્ટઝ કહેવાય.
આપણે વાતચીત કરીએ છીએ ત્યારે જે ઘ્વનિ ઉત્પન્ન થાય છે તે જુદી જુદી ફ્રીક્વન્સીના ઘ્વનિનું મિશ્રણ હોય છે. દિમાગમાં દરેક ફ્રીકન્વસીના ઘ્વનિને અલગ અલગ પાડવામાં આવે છે અને દિમાગમાં જુદા જુદા વિસ્તારમાં તેને પ્રોસેસ કરવામાં આવે છે. સાદી ભાષામાં કહીએ તો ચેતાકોષોનો એક સ્પોટ (સ્થાન) માત્ર લગભગ ૧૦૦૦ હર્ટઝ ફ્રીક્વન્સીની આસપાસની સંભાળ લે છે અને અન્ય માટે ‘ચંિતા’ સેવતું નથી. બીજો સ્પોટ (સ્થાન) લગભગ ૫૦૦૦ હર્ટઝની ફ્રીક્વન્સીની આસપાસના ઘ્વનિની સંભાળ લે છે તે અન્ય ફ્રીક્વન્સીના ઘ્વનિની ‘ચંિતા’ સેવતું નથી. બીજી રીતે કહીએ તો કહી શકાય કે લતા મંગેશકરના ગીતના ઘ્વનિનો એક સ્પોટ સંભાળ લે છે જ્યારે મુકેશના ગીતના ઘ્વનિનો બીજો સ્પોટ સંભાળ લે છે તેવી રીતે કહી શકાય કે સિતાર અને ઢોલકના ઘ્વનિની સંભાળ લેનારા સ્પોટ જુદા જુદા હોય છે. આમ ફ્રીક્વન્સી પ્રમાણે દિમાગના ચેતાકોષોના બનેલા જુદા જુદા સ્થાન જુદા જુદા ઘ્વનિને ‘સાંભળે’ છે. પાસ્લેના કહેવા પ્રમાણે આપણે આ જુદા જુદા સ્પોટમાં થતી પ્રક્રિયા પર આપણે ‘નજર’ નાખી શકીયે અને કઈ ફ્રીક્વન્સીની તે સંભાળ લે છે તે નિશ્ચિત કરી શકીયે, તેના પરથી આપણે અનુમાન લગાવી શકીયે કે જ્યારે તે સ્પોટની એક્ટિવીટી વધતી હોય ત્યારે તેનું કારણ એ ઘ્વનિ છે તેમાં એ ફ્રીક્વન્સી છે જે તેને એક્ટીવ કરે છે.
ફ્રીન્કવન્સી એકજ માહિતી નથી જેનું આપણે નિષ્કર્ષણ કરી શકીયે. વાતચીત કે વાણીના બીજા પાયા જેવા કે વાણીમાં બોલાતાં અક્ષરોના તાલ અને ફ્રીક્વન્સીઓમાં વધઘટ પણ ભાષા સમજવા અગત્યના છે.
દિમાગનો એ વિસ્તાર કે જ્યાં ઘ્વનિ ‘પ્રોસેસ’ થાય છે અને એ વિસ્તાર કે જ્યાં તમે અર્થઘટન કરો છો તે જ પ્રતિભાવ નક્કી કરે છે. આ વિસ્તારો વચ્ચે ક્યાંક એક પથ છે તે દિમાગનો એવો વિસ્તાર છે જેનો એક્ટીવીટીનો આલેખ મેળવાય છે. એટલે કે જેનું રેકોર્ડીંગ થાય છે. આ વિસ્તારમાંથી ઘ્વનિના જે લક્ષણો મળે છે તે એવા છે જે વાતચીત એટલે વાણી સમજવા ખરેખર અગત્યના છે.
પાસ્લેની ટીમ આ વાતચીત એટલે કે વાણીના મોટાભાગના પાસાઓ (ઘટકો)ને એજ વખતે થતી ચેતાકીય એક્ટીવીટી સાથે સંબંધ સ્થાપિત કરી શક્યા. તે પછી તેઓએ ચેતાકીય અર્થઘટન કરવા માટે અને તેના પરથી ઘ્વનિનું જુદી જુદી ફ્રીક્વન્સી દર્શાવતાં વર્ણપટનું ચિત્ર ઉભું કરવા માટે ‘સ્ટેપ બાય સ્ટેપ’ આગળ વધતી રીત તૈયાર કરી. આ ‘સ્ટેપ બાય સ્ટેપ’ રીતને ‘અલ્ગોરીધમ’ કહે છે. તે રીતની મદદથી એક સોફ્‌ટવેર તૈયાર કરવામાં આવે છે. તે સોફ્‌ટવેર દિમાગની જે એક્ટીવીટી આલેખાયેલ છે એટલે કે રેકોર્ડ થયેલ છે તેની મદદથી વાતચીત કે વાણીનું પુનઃપ્રગટીકરણ કરે છે. આપણી વાણી કે વાતચીતને ઘ્વનિ જુદી જુદી ફ્રીક્વન્સીના તરંગોનું મિશ્રણ હોય છે. તે દિમાગની એક્ટીવીટીમાં રૂપાંતર પામે છે. તે પછી તે ચેતાકીય એક્ટીવીટી રૂપે આલેખાય છે એટલે કે રેકોર્ડીંગ થાય છે. તે પછી તે ઘ્વનિની ફ્રીક્વન્સીઓને અલગ અલગ પાડતું વર્ણપટ ચિત્ર રચાય છે. વર્ણપટ ચિત્રમાં ચેતાકીય એક્ટીવીટીના જુદા જુદા પાસાઓનો બોલાયેલા શબ્દો સાથે સંબંધ દર્શાવે છે. આ સંબંધને શ્રવ્ય વાતચીત કે વાણીમાં રૂપાંતર કરવામાં આવે છે. અલબત્ત, આ ઘ્વનિનું આલેખ ચિત્ર છે.
પાસ્લે અને તેની ટીમે માત્ર ચેતાકીય એક્ટીવીટીમાંથી જે ઉપકરણ વર્ણપટ ચિત્ર મેળવ્યું તેને મૂળ ઘ્વનિના વર્ણપટ ચિત્ર સાથે સરખાવી તેની કસોટી કરી.
તેઓએ બીજા એક કોમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામનો ઉપયોગ કર્યો જેમાં પુનઃરચિત વર્ણપટ ચિત્રનું શ્રવ્ય વાણીમાં રૂપાંતર કરવામાં આવ્યું. અલબત્ત, જે લોકો રૂપાંતરિત શ્રવ્ય વાણી સાંભળે તેમને કુદરતી શબ્દો અને પુનઃરચિત શબ્દોનો તફાવત ખબર પડી જાય.
આ સંશોધનનો ભવિષ્યની ઉપયોગિતા માટે નિર્ણાયક પુરાવો એ છે કે કોઈ શબ્દો તમે વિચારો તો તે દિમાગમાં એક્ટીવીટી પ્રેરે છે જે મોટેથી બોલેલા તે શબ્દોને સાંભળવાથી દિમાગમાં થતી એક્ટીવીટી જેવી હોય છે. શબ્દો સાંભળવાથી કે વિચારવાથી દિમાગમાં થતી એક્ટીવીટી એકબીજાને મળતી આવે છે. આપણે હજુ એ બતાવવાનું છે કે શબ્દોનો માત્ર વિચાર પૂરતો છે તે તબીબી પરિસ્થિતિમાં જબાન પર તાળુ લાગી ગયા જેવી સ્થિતિમાં ઉપયોગી થાય તેમ છે. પાસ્લે આ સંશોધન આગળ વધારવા માગે છે.
પાસ્લેની ટીમ એક જ ટીમ નથી કે વિચારોમાંથી ઘ્વનિ ઉત્પન્ન કરવાની આશા રાખે છે. અન્ય અમેરિકામાં આવેલ મેસેચ્યુસેટ્‌સ ખાતે આવેલ બોસ્ટન યુનિવર્સિટીના તજજ્ઞે વ ળી વાતચીત દરમ્યાન થતાં મુખના, હોઠના, સ્વરયંત્રના આકારોને નિયંત્રિત કરતાં દિમાગના સંકેતોનું અર્થઘટન કરેલ છે. તેણે જાણ્યું કે માણસ જ્યારે પોતે બોલે છે ત્યાર ેતેનો સ્વરપથમાં જે આકારો બદલાય તેના પરથી નક્કી કરી શકાય કે તે શું બોલી રહેલ છે. તેમણે તેમનો સોફ્‌ટવેર એક પક્ષઘાતથી પીડાતા અને વાચા ગુમાવી બેઠેલા દર્દી પર અજમાવ્યો છે. તેમણે એક ઈલેક્ટ્રોડ (બ વીજાગ્ર)ને દિમાગમાં ઈમ્પ્લાન્ટ કરેલ છે. અત્યારે તો સ્વરના ઉચ્ચારો કાઢી શકે છે પરંતુ સંકીર્ણ ઘ્વનિ કાઢી શકતા નથી.
પાસ્લેના મતે પ્રક્રિયાનો જુદા જુદા વિજ્ઞાનીએ કરેલા સંશોધનોમાં લગભગ સરળ છે. તેમના મતે એવી ટેકનોલોજી તો છે જે આ વિચારને વાસ્તવિકતામાં બદલી નાખે. દિમાગમાં જે ‘ઈમ્પ્લાન્ટ’ મૂકેલ હોય છે તે રેકોર્ડ કરેલા સંકેતોને તેને ઉકેલે તેવા ‘ડીકોડર’ને મોકલે છે. ‘ડીકોડર’ તે સંકેતોને હલનચલન કરવાના આદેશમાં રૂપાંતરિત કરે છે અથવા તો તે વાણીમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
એક તજજ્ઞના મતે કોઈ નજીકના ભવિષ્યમાં આપણા વિચારો વાંચી શકવાનું નથી. જે થોડાક માણસોએ અનિવાર્ય દિમાગની શસ્ત્રક્રિયા કરાવી હશે તેમાં જ આ પ્રયુક્તિ ‘ઈમ્પ્લાન્ટ’ કરાવી હોય.
પરંતુ જેમને ‘અવાજ’ની જરૂર છે તેમને માટે આ હકારાત્મક પગલું છે. તે એક મંત્રમુગ્ધ કરે તેવા સાહિત્યમાં ઉમેરો છે. આ સાહિત્ય વિચારો ઉકેલવાનું (ડીકોડીંગ) છે. તે વધારે અને વધારે ચોક્કસ થતું જાય છે. આપણને આશાવાદી થવા માટે કારણ છે.
આપણને ખબર નથી કે હજુ વિચારમાંથી વાણી શક્ય છે કે નહીં પરંતુ પાસ્લે ઘણા ઉત્સાહિત છે. તેના મતે તે ચોક્કસ રીતે એક આશા છે.

Share |
 

Gujarat Samachar Plus

મતભેદ તો ઘણાં થયા પણ મનભેદ ક્યારેય નહીં
શહેરની ગર્લ્સ પણ બોલે છે ગંદી ગાળો યુ બ્લડી એ...હો...
જીટીયુનો પેટન્ટ એપ્લીકેશન પ્રોગ્રામ
એકસ સ્ટુડન્ટસનો કોલેજના જુનિયર્સને હેલ્પ કરવાંનો ફંડા
ચાઇલ્ડ એક્ટિવીટીમાં માર્શલઆર્ટની બોલબાલા
 

Gujarat Samachar glamour

ડર્ટી પિક્ચરને આપેલો નેશનલ એવોર્ડ પાછો ખેંચાશે?
જોયાની ડોક્યુમેન્ટરીમાં કેટરીના
મેગન ફોક્સ હાસ્ય-ભૂમિકા કરીને ખુશ
કરીના ઓછી ફિલ્મો સાઈન કરવા માંડી!
પ્રતિક બબ્બરે નાનીની ગંગામાં ન્હાવાની ઈચ્છા પૂરી કરી
 
 

84th Oscar Awards

   
 
amul
   
   

Gujarat Samachar POLL

BAPS વિશ્વશાંતિ મહાયજ્ઞ

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved