Last Update : 01-May-2012, Tuesday

 

સંજીવનીસમા ફણગાવેલાં કઠોળ

માધવબાગના મંદિરમાં રોજ દર્શનના સમયે મળતી બે ગૃહિણીઓ આપસમાં વાત કરતી હતી. આ વખતે તો કેરીમાં કંઈ સ્વાદ જ નહોતો. સુગંધ પણ નહીં. બહારથી રતુમડી દેખાય એટલું જ પણ અંદર કોઈ સ્વાદ ન મળે. એ સાંભળીને બીજી ગૃહિણીએ કહ્યું, અરે બહેન, કેરીની ક્યાં વાત કરો છો, હવે તો શાકભાજી કે અનાજમા ંપણ પહેલા જેવો ટેસ્ટ રહ્યો નથી. કહે છે કે પરામાં રેલવે ટ્રેકની આજુબાજુ ગટરના પાણીમાં શાકભાજી ઉગાડે છે. પછી કેવા થાય તમે જ કહો! આ બહેનોની વાત સાચી છે. અનાજ, શાકભાજી કે ફળફળાદિમાં સત્વ કે સ્વાદ દિવસે દિવસે ઓછા થતાં જાય છે. રાસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશક દવાની અસરથી અનાજ અને શાકભાજીમાં ઝેરી રસાયણોની અસર રહી જાય છે. એને કારણે જાતજાતની બીમારી અને રોગો થાય છે. આટલું ઓછું હોય તેમ આપણે આ અનાજ, શાકભાજીને વઘુ પડતા રાંધીને તેમ જ સ્વાદની લાહ્યમાં મસાલાનો અતિરેક કરીને તેમાં કશા ગુણ રહેવા દેતા નથી. આ સંજોગોમાં કોઈ પણ માણસ મૂંઝાઈ જાય. હવા દૂષિત, પીવાનું પાણી દૂષિત, અનાજ દૂષિત, અનાજ અને શાકભાજી પણ દૂષિત તો પછી ખાવું શું? મોં માગ્યા પૈસા ખરચતાય શરીરને જરૂરી એવો સાત્વિક ખોરાક ન મળે તો કરવું શું?
આ સવાલોનો જવાબ આહાર વિજ્ઞાનીઓએ શોધા કાઢ્‌યો છે. શરીરને જરૂરી તમામ પોષક તત્ત્વો આ આહાર દ્વારા મળી શકે. વિટામીનો, કેલ્શિયમ, લોહતત્ત્વ, સ્ટાર્ચ, મેગ્નેશિયમ અને ખોરાક પચાવવામાં ઉપયોગી એમિનો એસિડ જેવી બધી જરૂરી ચીજો આ એક આહારમાં મળી જાય છે. એ આહાર છે ફણગાવેલા કઠોળ, આ ફણગાવેલા કઠોળમાં કળીયુગનું અમૃત છે.
થોડા સમય પહેલા અમેરિકાના વિજ્ઞાનીઓ રાસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશક દવાથી ઉગાડેલા અનાજ-શાકભાજી પર પ્રયોગશાળાના સસલાં રાખ્યાં હતા, બીજીબાજું થોડા સસલાને ફણગાવેલા કઠોળનો આહર અપાતો હતો. કઠોળ પરના સસલા હૃષ્ટપુષ્ટ થયા. જ્યારે પેલાં અનાજ શાકભાજી પર રહેલાં. સસલાં ધીમે-ધીમે કૃશકાય થઈને આખરે મરી ગયા. આપણાં દેશનાં મુંબઈ મદ્રાસ, દિલ્હી, કલકત્તા જેવાં મહાનગરોમાં જે અનાજ શાકભાજી વેચાય છે. એ ખાવાથી શહેરી લોકોની તબિયત ન બગડે તો જ નવાઈ!
ફણગાવેલા કઠોળની માનવજાતને નવાઈ નથી. અગાઉ આપણા પૂર્વજો અને ૠષિમુનિઓ અનાજને રાંધતા નહોતા. રાંધણકળા તો આઘુનિક શહેરી જીવનનો અભિષાપ છે. એશિયા ખંડમાં ભારતને ચીનમાં ફણગાવેલા કઠોળ અને કાચા શાકભાજીનું અનેરું મહત્ત્વ હતું. રોમમાં કુદરતી આહારના સમર્થકો પણ કાચા શાકભાજીનો મહિમા જાણતા હતા. એડમંડ ઝીકલી નામના વિદ્વાને તો ‘સર્ચ ફોર ધ એંજલેસ’ (યુગોથી ચાલતી રહેલી શોધખોળ) નામનું ખાસ પુસ્તક પણ લખ્યું છે. આ પુસ્તકના ફળશ્રુતિ નામના પ્રકરણમાં જણાવ્યું છે કે ફણગાવેલા કઠોળ, બીજ અને બીજાં ધાન્ય એક અત્યંત પૌષ્ટિક અને સંપૂર્ણ આહાર છે. શરીરને ઉપયોગી અને આરોગ્ય વર્ધક તમામ સત્વ તેમાં છે. આ ખોરાકમાં શરીરને નવું જીવન આપનારાં જે તત્ત્વો છે એ બીજા કોેઈ ખોરાકમાં નથી.
આ વિશે તો રાષ્ટ્રપિતા ગાંધીજીએ છેક ૧૯૨૯માં ‘યંગ ઇન્ડિયા’માં લખ્યું હતું. ઓછો ખર્ચાળ અને વઘુ પૌષ્ટિક ખોરાક ગરીબો માટે કયો હોઈ શકે એ વિશે ગાંધીજી શતત વિચારતા રહેતા હતા. ગાંધીજીએ લખ્યું છે. ઘઉં અન ચણા બંનેમાં ૪૮ કલાકમાં ફણગા ફૂટે છે. એ માટે એને રાતભર પાણીમાં પલાળી રાખીને બીજે દિવસે સવારે બઘું પાણી નીતારી લઈ સુતરાઉ ખાદીના ભીના કપડામાં બાંધી રાખો. સાંજ સુધીમાં એને ફણગા ફૂટ્યા હશે. હું રોજ આઠ તોલા ઘઉંના જવારા લઉં છું. સપ્તાહે એકાદ બે વાર ઘઉંને બદલે ચણા લઉં છું. એ આખે આખા લઈ
શકાય તેમ વાટીને ફુદીનાની ચટણી અને મધ સાથે પણ લેવાય.
ઘણાં આહાર વિજ્ઞાનીઓ માને છે કે નિરોગી અને લાંબુ જીવવા ફણગાવેલા કઠોળ સંજીવનીની ગરજ સારે છે. તેમની આ વિચારણા પાછળ નક્કી સંશોધન રહેલું છે. તમે કઠોળને ફણગાવો ત્યારે તેની પોષકતામાં અનેક ગણો વધારો થાય છે. વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગશાળામાં હકીકત પૂરવાર થયેલી છે. આ ફણગાવેલા કઠોળમાં વિટામીન એ. બી. કોમ્પ્લેક્સ, સી. ડી. ઈ. અને વિટામીન કે ઉપરાંત શરીરને ઉપયોગી ખનિજ તત્ત્વો પણ મળી રહે છે. આ ખનિજ તત્ત્વો એટલે અગાઉ જણાવ્યું તેમ કેલ્સિયમ, મેગ્નેસિયમ, ફોસ્ફરસ, પોટાશિયમ, ક્લોરીન, સોડિયમ, સિલિકોન અને આયર્ન (લોહ) સૌથી મહત્ત્વની વાત તો એ છે કે ફણગાવેલા કઠોળમાં આ બધાં જીવન તત્ત્વો કુદરતી સ્વરૂપમાં હોય છે. એટલે સહેલાઇથી પચી જાય છે. તેમ જ લોહીમાં ભળી જાય છે. ફણગા ફૂટેલા કઠોળમાં એક તરફ આ રીતે પોષક તત્ત્વો વધી જાય છે તો બીજી તરફ કઠોળમાં રહેલા અભોગ્ય વિરોધી તત્ત્વો કે વિષમય અંશો નાશ પામે છે વિજ્ઞાનીઓના જણાવ્યા મુજબ કઠોળમાં જે ૪૮ કે ૭૨ કલાકના સમયગાળામાં ફણગા ફૂટે એ દરમિયાન વિટામીન એ બમણું થઈ જાય છે. ચારેક દિવસ રહેવા દો તો વિટામીન સી ૬૦૦ ગણું વધી જાય છે. એનું કારણ વિજ્ઞાની દ્રષ્ટિએ સમજવા જેવું છે. કઠોળ પાણીમાં મૂકોએ સાથે એમાં રહેલાં પાચક રસો (એનઝાઇમ) તરત સક્રિય થઈ જાય છે. પ્રોટિનનું એમિનો એસિડમાં રૂપાંતર થઈ જાય છે. સ્ટાર્ચ સાદી શર્કરામાં ફેરવાઈ જાય છે. અને બાકીના વિટામીનો અનેક ગણા વધી જાય છે. આ રીતે પોષક તત્ત્વોથી સમૃદ્ધ થયેલું કઠોળ પચવામાં હલકું અને સરળ બની રહે છે.
ગાંધીજીએ સુતરાઉ ખાદીના કપડામાં બાંધી રાખવાનું કહ્યું તેમ ઘણી ગૃહિણીઓ ચાળણી વાપરે છે. કઠોળને ચોવીસ કલાક પાણીમાં પલાળી રાખ્યા પછી પાણી કાઢી લઈને ચાળણીમાં રાખી નીચે એક વાસણ મૂકી દો. કઠોળમાં રહી ગયેલું પાણી ચાળણી વાટે નીચેના વાસણમાં સરી જશે. વઘુમાં વઘુ અડતાળીસ કલાક પછી ફણગાવેલા કઠોળ ખાવા માટે શક્ય હોય ત્યાં સુધી માટીનું વાસણ વાપરો. એ ન બને તો કાચનું વાસણ ચાલશે. આ બંને ન મળે તો સ્ટેનલેસ સ્ટીલનું વાસણ વાપરી શકો છો. આ રીતે તૈયાર થઈ ગયેલા કઠોળને થોડા કલાક આડકતરાં પ્રકાશમાં રહેવા દો. સીધા તડકામાં નહીં મૂકતા. પછી તમને ભાવે અને ફાવે એ રીતે કાચા, બાફીને, છૂંદીને-વાટીને જુદી-જુદી રીતે ખાઈ શકો. તાજેતાજાં ખાઈ જાઓ, તો સૌથી સરસ બાકી બે એક દિવસ ફ્રિજમાં સાચવી શકાય. શિયાળામાં કઠોળને ફણગાવવા સહેજ ગરમ પાણી બહેતર રહેશે. આમ છતાં ઘણીવાર કેટલાક દાણામાં ફણગા નહીં ફૂટે. આવું થાય ત્યારે ચંિતા કરવાની જરૂર નથી. જે કઠોળ વૃદ્ધ થઈ ગયા હોય, કોઈ સૂક્ષ્મ જીવજંતુએ એને ચેપ લગાડી દીધો હોય, વરસાદ પછીનું કે ડહોળાયેલું પાણી કઠોળને પલાળવા લીઘું હોય - આવા ઘણા કારણોથી કઠોળમાં ફણગા ફૂટતા નથી. પાણીમાં પલાળવા અગાઉ બે ત્રણ વાર સાદા પાણીથી કઠોળ ધોવા. ત્યારે જ તમને ખ્યાલ આવી જશે કે એમાં કેટલા દાણા ખરાબ છે.
ફણગાવેલા કઠોળ સાતેક દિવસ સુધી રાખી શકાય. ત્યાર બાદ એ ખાવા પહેલાં એને સૂંઘી જોવા. એની સોડમ અકબંધ હોય તો ખાઈ શકાય. અણગમતી વાસ બેસી ગઈ હોય તો ખાવા નહીં. આ અગમચેતી કરતાં શ્રેષ્ઠ રસ્તો એ છે કે જરૂર હોય એટલા જ કઠોળ ફણગાવવા. ફણગાવેલા મગ અને ચણા સાથે ખાઈ શકાય. ફણગાવેલા કઠોળ ઘણી રીતે ખાઈ શકાય. કાચા પણ ખાઈ શકાય. એને દહીંમાં ભેળવી મીઠું-મરચું ભભરાવીને ખાઈ શકાય. દહીંમાં ન ખાવા હોય તો મીઠું મરચું અને લીંબુ નીચોવીને ખાઈ શકો. ગાંધીજીએ વર્ણવેલી રીતે છૂંદેલા કે વાટેલા કઠોળ ચટણી સાથે ખાઈ શકાય. જેમને દાંત ન હોય, ચાવી ન શકે તેમને માટે એ ઉત્તમ ઘેર બનાવેલી ભેળ પર ભભરાવીને પણ ખાઈ શકાય. રાંધેલા ભાતમાં ફણગાવેલાં કઠોળ સહેજ વઘારીને ખાઈ શકાય. તેને વાટીને રોટલીના લોટ સાથે ભેળવી દો. પછી કણક તૈયાર કરીને રોટલી બનાવો. સ્વાદિષ્ટ બનશે. લસણ કે કાંદાનો વધાર કરીને સહેજ રાંધી નાખો અનોખો સ્વાદ આવશે. ગ્રીન સલાડ સાથે પણ ખાઈ શકાય. આ છે સ્વાદિષ્ટ, સૌથી શુદ્ધ, સાત્ત્વિક, કુદરતી અને પોષક આહાર. પછી તમારે કદી ડોક્ટર પાસે જવું નહીં પડે.
એક મોટી ચમચી ફણગાવેલા કઠોળમાં નીચે જણાવ્યાં પ્રમાણેના સત્વો હોય છે.

 

કેલેરી ઃ

૧૭.૫ મિલિ ગ્રામ

પ્રોટીન ઃ

૧.૯ મિ. ગ્રા.

કેલ્સિયમ ઃ

૯.૫ મિ. ગ્રા.

લોહ ઃ

૬૫ મિ.ગ્રા.

ચરબી ઃ

૨ મિ.ગ્રા.

થાયામિન ઃ

૬૫ મિ.ગ્રા.

સોડિયમ ઃ

૨.૫ મિ.ગ્રા.

નિયાસિન ઃ

૪ મિ.ગ્રા.

રિબોફ્‌લાવીન ઃ

૫૫ મિ. ગ્રા.

શર્કરા ઃ

૩.૩ મિ.ગ્રા.

વિટામીન એ ઃ

૧૦ એકમ

વિટામીન સી ઃ

૯.૫ એકમ

 

વારિણી

Share |
 

Gujarat Samachar Plus

મતભેદ તો ઘણાં થયા પણ મનભેદ ક્યારેય નહીં
શહેરની ગર્લ્સ પણ બોલે છે ગંદી ગાળો યુ બ્લડી એ...હો...
જીટીયુનો પેટન્ટ એપ્લીકેશન પ્રોગ્રામ
એકસ સ્ટુડન્ટસનો કોલેજના જુનિયર્સને હેલ્પ કરવાંનો ફંડા
ચાઇલ્ડ એક્ટિવીટીમાં માર્શલઆર્ટની બોલબાલા
 

Gujarat Samachar glamour

ડર્ટી પિક્ચરને આપેલો નેશનલ એવોર્ડ પાછો ખેંચાશે?
જોયાની ડોક્યુમેન્ટરીમાં કેટરીના
મેગન ફોક્સ હાસ્ય-ભૂમિકા કરીને ખુશ
કરીના ઓછી ફિલ્મો સાઈન કરવા માંડી!
પ્રતિક બબ્બરે નાનીની ગંગામાં ન્હાવાની ઈચ્છા પૂરી કરી
 
 

84th Oscar Awards

   
 
amul
   
   

Gujarat Samachar POLL

BAPS વિશ્વશાંતિ મહાયજ્ઞ

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved