Last Update : 22-April-2012, Sunday

 

તાવ (ફીવર) એટલે શું ? પ્રકાર કેટલા ? સારવાર શું ?

ફિટનેસ - મુકુંદ મહેતા

- શરીરમાં તાવ ઉત્પન્ન કરનારા તત્વો (પાયરોજન્સ) દાખલ થાય ત્યારે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિનો તેની સામેનો પ્રતિભાવ (ઇમ્યુન રીસ્પોન્સ) એટલે શરીરના ઉષ્ણતામાનમાં વધારો થાય તેને ‘તાવ’ કહેવાય

નાના હતા ત્યારે તાવ આવે એટલે નિશાળે નહી જવાનું. ઘેર રહેવાનું. ભણવામાંથી છુટ્ટી. એટલે તાવ ક્યારે આવે તેની રાહ જોતા હતા. વડીલોએ કાંઈ કામ સોંપ્યું હોય અને ના કર્યું હોય ત્યારે વડીલો ઠપકો આપતા ને કહેતા ‘મારું કામ કરવામાં ‘તાવ’ આવે છે ?’ આ તાવ (ફીવર)ની વ્યાખ્યા આપવી હોય તો માનવીના શરીરનું ઉષ્ણતામાન જે ૯૮.૪ ડીગ્રી ફેરનહિટ અથવા ૩૭ અંશ સેન્ટીગ્રેડ રહેવું જોઈએ તેને બદલે વધારે હોય ત્યારે ‘તાવ આવ્યો’ એમ કહેવાય. તાવ આવવાના મુખ્ય કારણો શરીરમાં કોઈ ચેપ (ઇન્ફેક્શન) લાગ્યો હોય કે કોઈ ઠેકાણે સોજો આવ્યો હોય આ સિવાય દવાની આડઅસર, શરીરમાં ગયેલા દુષીત (ટોક્સીક) પદાર્થો, કેન્સર, ઉનાળામાં ખુબ ગરમી હોય ત્યારે, અકસ્માતમાં ઇજા થઈ હોય ત્યારે, મગજમાં અને શરીરમાં રહેલી એન્ડોક્રાઈન ગ્લેન્ડઝ અથવા હોર્મોન ઉત્પન્ન કરનારી ગ્રંથીઓમાં થયેલા વિકારને કારણે તાવ આવે. એક વાત યાદ રાખવી જોઈએ કે તાવ કોઈપણ કારણસર હોય તેના લક્ષણો હોય જેથી ડોક્ટરને નિદાન કરવું સહેલું પડે. દરેક વ્યક્તિના શરીરનું નોર્મલ ઉષ્ણતામાન થોડુંક વધતું ઓછું હોઈ શકે. દિવસના જુદા જુદા સમયે માપો ત્યારે પણ અલગ હોય. જુદી જુદી ૠતુમાં પણ થોડો ફેર પડે. તમારા શરીરનું ઉષ્ણતામાન ૯૮.૪ જેટલું રાખવાનું એટલે કે કન્ટ્રોલ કરવાનું કામ તમારા મગજનો ભાગ ‘હાઈપોથેલેમસ’ કરે છે. જે ‘થર્મોસ્ટેટ’ જેવું કામ કરે છે. જ્યારે ઠંડી પડે ત્યારે તમારું શરીર ઘુ્રજે છે અને મેટાબોલીઝમ વધે છે. જ્યારે ગરમી વધે ત્યારે પરસેવો થાય અને લોહીની નળીઓ પહોળી થાય. આ રીતે શરીરનું ઉષ્ણતામાન યોગ્ય રીતે જળવાઈ રહે છે.

તાવ શા કારણથી આવે ?


જ્યારે તમારા શરીરમાં તાવ ઉત્પન્ન કરનારા તત્વો (પાયરોજન્સ) દાખલ થાય ત્યારે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિનો તેની સામેનો પ્રતિભાવ (ઇમ્યુન રીસ્પોન્સ) એટલે શરીરના ઉષ્ણતામાનમાં વધારો થાય તેને ‘તાવ’ કહેવાય. પાઈરોજન મુખ્યત્વે શરીરમાં બહારથી દાખલ થાય અને વધે. જેમ જેમ પાયરોજનનું પ્રમાણ વધે તેમ શરીરનું તાપમાન વધે. પાયરોજનની પ્રકાર મુખ્યત્વે ચાર છે.

૧. વાયરસ,

૨. બેક્ટેરીયા,

૩. ફન્ગસ (ફૂગ),

૪. ટોક્સીન્સ (ઝેરી પદાર્થો). હવા-પાણી-ખોરાક મારફતે તે શરીરમાં દાખલ થાય.

શરીરનું તાપમાન કેવી રીતે માપવામાં આવે ?


જુની અને જાણીતી રીત પારાના (મરક્યુરી) થર્મોમીટરથી તાવ માપવામાં આવે છે તે ગણાય. હવે નવા નવા સાધનો નીકળ્યા છે જેવા કે રેક્ટલ પ્રોબ, બેરીંગોસ્કોપ, બ્રોન્કોસ્કોપ અને ચામડી ઉપર લગાડવાના બેલ્ટ. થર્મોમીટર મોઢામાં જીભ નીચે, બગલમાં અથવા તો ગુદામાં રાખીને માપવામાં આવે. નવા મશીનથી પણ રીડીંગ જોવાથી ખબર પડે. ગુદામાં થર્મોમીટરથી લીધેલા માપને મોંમાંથી લીધેલા માપ વચ્ચે ૧.૮ ડીગ્રી ફે. (૦.૬ સે.) જેટલો ફરક આવે. જો ટેમ્પરેચર ૧૦૦.૪ ફે. (૩૮ સે.) થી વધારે હોય તો ‘તાવ’ આવ્યો કહેવાય. ૧૦૦ ફે.થી ૧૦૧ ફે. જેટલું ટેમ્પરેચર ‘લો ગ્રેડ ફીવર’ કહેવાય. જ્યારે ૧૦૪ ફે. થી ૧૦૭ ફે. જેટલું ટેમ્પરેચર ‘હાઈગ્રેડ ફીવર’ ગણાય. આ સિવાય ‘ ‘પ્રોલોન્ગ્ડ ફીવર’’ જે ૧૦૦ ફે થી ૧૦૧ ફે રહે. ૩. ક્રોનીક ફીવર એટલે કે સતત ચાલુ જ રહે જે ચાર દિવસથી ૪૦ દિવસ રહે. ઓછો ના થાય. ૪. ઇન્ટરમીટન્ટ ફીવર જે એક દિવસ હોય બીજે દિવસે ના હોય અને છેલ્લે ૫. રેમીટન્ટ ફીવર તે ચોક્કસ દિવસે આવે અને પાછો જતો રહે. આ સિવાય ૪૦ જેટલા રોગ છે જેને કારણે તમને તાવ આવે. જેમના નામ પ્રમાણે તાવનું નામ કહેવાય. દા.ત. વા ને કારણે તાવ આવે તેનો રૂમેટીક ફીવર

તાવના પ્રકારો


૧. વાઈરલ ફીવર (જે વાયરસથી થાય) જેની ઇમ્યુનીટી એટલે કે રોગ પ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોય તેવા સૌના શરીરમાં હવામાં રહેલા વાયરસ શ્વાસ વાટે જાય ત્યારે આ પ્રકારનો તાવ આવે. આવા તાવની વાયરસનો એન્ટીબાયોટીકથી નાશ થાય નહીં. કેટલાક વાયરસથી થતા તાવના વેક્સીન નીકળ્યા છે. જે સારવારમાં વપરાય છે.

૨. બેક્ટેરીયન ફીવર ઃ શરીરમાં દાખલ થયેલા ચેપના જંતુ જે બેક્ટેરીયા તરીકે ઓળખાય છે તે શરીરના કોઈપણ ભાગમં ચેપ લગાડી અને માનવીને અસ્વસ્થ બનાવી દે. દા.ત. તમારી નર્વસ સીસ્ટમ (મગજ-સ્પાઈનલ કોર્ડ)માં બેક્ટેરીયાનો ચેપ લાગે તો માથું દુઃખે, ડોક સખત (સ્ટીફ) થાય, તાવ આવે અને દર્દીને કાંઈ સુઝ ન પડે. તેને સુસ્તી લાગે, થાક લાગે, ચક્કર આવે. વારે વારે ગુસ્સે થાય. મેનીન્જાઈટીસ (મગજના પડનો સોજો) અથવા તો મગજમાં ચેપ લાગ્યો હોય ત્યારે આવા લક્ષણો થાય. આ જ રીતે તમારા શ્વસનતંત્રમાં બેક્ટેરીયાનો ચેપ લાગ્યો હોય ત્યારે ન્યુમોનીયા અને બ્રોન્કાઈટીસ કહેવાય. આ વખતે ઉધરસ આવે, છીંક આવે, દરદીને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે, છાતીમાં કોઈ વાર દુઃખે, તાવ તો હોય જ, ગળામાં હોય તો ઉધરસ આવે, નાકમાંથી પાણી પડે,સાયનસમાં સોજો આવે, તમારી કિડની યુરેટર બ્લેડર અને યુરેથ્રામાં બેક્ટેરીયાનો ચેપ લાગ્યો હોય તો તાવ સાથે પેશાબમાં બળતરા, પેઢુમાં દુખાવો, વારેવારે પેશાબ જવાની ઇચ્છા થાય. તમારા જનનાંગોમાં બેક્ટેરીયાનો ચેપ લાગ્યો હોય તો શિશ્ન અને યોનિ માર્ગમાંથી પરૂવાળો સ્રાવ (ડીસ્ચાર્જ) નીકળે. પાચનતંત્રમાં બેક્ટેરીયલ ઇન્ફેક્શન હોય તો ઝાડા થાય જેમાં પરૂ અને લોહી આવે (મરડો), ઉલટી થાય, પેટમાં દુઃખે, ગોલ બ્લેડર પર લીવર ઉપર સોજો હોય અને એપેન્ડીક્સ પર સોજો આવે. તમારા હૃદયમાં બેક્ટેરીયલ ચેપ લાગે તો ઠંડી લાગે, તાવ આવે, નબળાઈ લાગે, ખૂબ થાક લાગે, ગભરામણ થાય, છેલ્લે ચામડી પર પણ બેક્ટેરીયલ ચેપ લાગે ત્યારે ચામડી લાલ થાય, સોજો આવે, ગુમડા થાય, પરૂ નીકળે, વાગ્યું હોય ત્યાં ચેપ લાગે.

૩. ફન્ગલ ફીવર થ ફન્ગસ એટલે કે ફૂગ તમારા શરીરમાં બેક્ટેરીઆ અને વાયરસની માફક ગમે તે સિસ્ટમને ચેપ લગાડી શકે. આ માટે નિષ્ણાત ડોક્ટરની સલાહ લો અને ખાસ પ્રકારની તપાસ કરાવો. જાણીતા ફન્ગસના નામ કેન્ડીકા, મોનેલીઆસીસ વગેરે છે.

૪. પ્રાણીઓ સાથે કામ કરનારાને પ્રાણીઓથી લાગતા ચેપને લીધે તાવ આવે
ખેડૂત રબારી વગેરે લોકોને તેમના ઢોર, ગાય, ભેંસ, બકરી, ઘેટા વગેરે સાથે ચોવીસ કલાક કામ કરવાનું હોય તેથી તેમને ઢોરમાંથી થતા રોગ ‘બોવાઈન ટી.બી.’ ‘બુ્રસેલોસીસ’ વગેરે ચેપી રોગો થઈ શકે.

૫. મુસાફરી વધારે કરનારાને થતા ચેપી રોગોને લીધે તાવ આવે
કામધંધાને કારણે વતન છોડી વારેવારે બહારગામ દેશમાં કે પરદેશમાં જનારા લોકોને બહારના ખોરાક, હવા અને પાણીમાંથી ચેપ લાગી શકે, જીવજંતુ કરડવાથી પણ ચેપ લાગે.

૬. દવાને લીધે આવતો તાવ (ડ્રગ ફીવર)
કોઈ વાર એન્ટીબાયોટીક, ક્વીનીડીન, આલ્ફા મીથાઈલ ડોપા, આઈસોનીઆઝીક જેવી દવાઓ આપવાથી પણ તાવ આવે.

૭. બ્લડ ક્લોટ ફીવર
કોઈવાર પગની નસમાં લોહી ગંઠાઈ ત્યાં સોજો આવે ત્યારે તાવ આવે. આ ક્લોટ તુટી જાય અને લોહીની નળીઓ ફૂટે અને ત્યાં પણ ચેપ ફેલાય.

૮. વાતાવરણને લીધે આવતો તાવ
બહાર ગરમી હોય ત્યારે હીટ સ્ટ્રોક (લૂ લાગવી) લાગે ત્યારે તાવ આવે. વધારે પડતી કસરત કરી હોય ને પાણી ના પીઘું હોય ત્યારે પણ આવો તાવ આવે.

૯. ઇમ્યુનીટી (રોગપ્રતિકારક શક્તિ) ઓછી થાય ત્યારે આવતો તાવ
કેન્સર, ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ, સ્ટરોઈડ દવાઓ લાંબો વખત આપે ત્યારે ઓટો ઇમ્યુન ડીસીઝ (ફરતો વા જેવા રોગો), સારકોઈડોસીસ, લ્યુપસ ડાયાબીટીસ, એચઆઈવી

૧૦. અજાણ્યા રોગો (ફીવર ઓફ અનનોન ઓરીજીન અથવા એફએઓ)
રોગનું નામ ખબર ના પડે પણ ડોક્ટરે આપેલી સારવારથી તાવ ઉતરી જાય.
ઉપરના બધા પ્રકારના તાવમાં મુળ કારણ બેક્ટેરીયા, વાયરસ, ફન્ગસ અને બહારના ટોક્સીન શરીરમાં જાય તે જ છે.

તાવનું કારણ કેવી રીતે ખબર પડે

૧. તાવ ક્યારે શરૂ થયો.

૨. તેની સાથે બીજા લક્ષણો છે.

૩. વ્યક્તિની ઇમ્યુનીટી કેવી છે.

૪. હમણાં કાંઈ બહારગામ ગયેલા.

૫. કોઈ દર્દી પાસે વધારે રહેલા.

૬. કોઈ દવા લીધેલી છે.

૭. ઢોરની પાસે વધારે રહેલા ખરા.

૮. કોઈ ઓપરેશન કરાવેલ છે.

૯. કોઈ જુનું દરદ (ક્રોનીક ઇલનેસ)

૧૦. એલર્જી - નિષ્ણાત ડોક્ટર ઉપરની વિગતો લીધા પછી

૧. લોહીની તપાસ માટે બ્લડ કાઉન્ટ, મેલેરીઅલ પેરેસાઈટસની તપાસ. સફેદ કણની સંખ્યાથી ઇન્ફેક્શન વધારે છે કે નહીં

૨. ગળાની તપાસ (સ્ટેપથ્રોટ કલ્ચર)

૩. ગળફાની તપાસ

૪. બ્લડ કલ્ચર

૫. યુરીનની તપાસ.

૬. ઝાડાની તપાસ.

૭. સી.એસ.એફ (સેરીબ્રો સ્પાઈનલ ફ્‌લુઈડ)ની તપાસ

૮. એક્સ-રે.

૯. સીટી સ્કેન

૧૦. એમ.આર.આઈ.

૧૧. લીવરના ટેસ્ટ સીરમ બિલીરૂબીન, એસ.જી.પી.ટી.

૧૨. થાઈરોઈડની તપાસ. આટલી બધી તપાસ કરીને ડોક્ટર તાવનું નિદાન કરી શકે અને પછી સારવાર કરવાનું નક્કી કરે.

તાવની મેડીકલ ટ્રીટમેન્ટ

૧. તાવનું કારણ ખબર પડે તો ચોક્કસ સારવાર કરી શકાય. આમ છતાં ૧૦૧ ફે. થી શરીરનું ઉષ્ણતામાન વધારે હોય તો બરફના પોતા માથા ઉપર રાખવા જોઈએ અને ‘એસીટામીનોફેન’ અથવા આઈબુપ્રોફેન ગોળીઓ તાવનું પ્રમાણ ઓછું કરવા આપવી જોઈએ.

૨. વાઈરલ ફીવર મોટે ભાગે એની મેળે સારવાર વગર એક અઠવાડિયામાં નોર્મલ થઈ જાય છે. આમ છતાં લક્ષણો પ્રમાણે સારવાર કરવી જરૂરી છે. તાવ ઓછો કરવની જવા, ગળાને સુંવાળું રાખવાની દવા આપવી જોઈએ. જો વાઈરસને કારણે ઝાડા કે ઉલટી થયા હોય તો આઈ.વી. ફ્‌લુઈડ (બાટલા ચડાવવા) આપવી જોઈએ. નવી એન્ટીવાઈરલ દવાઓ પણ ડોક્ટરની સલાહ લઈને આપવી જોઈએ.

૩. બેક્ટેરીયલ ઇન્ફેક્શનમાં જેવા બેક્ટેરીયા હોય તેવી ચોક્કસ દવા આપવી જોઈએ. કલ્ચર સેન્સીટીવીટીથી વધારે ખબર પડે.

૪. ફન્ગલ ઇન્ફેક્શન માટે હવે એન્ટી ફન્ગલ દવાઓ મળે છે. નિદાન ચોક્કસ થયા પછી આ દવાઓ લઈ શકાય.

૫. દવાઓથી આવેલા તાવ માટે જે દવા આપતા હો તે બંદ કરી દેવાથી તાવ ઉતરી જશે.

૬. બ્લડ ક્લોટથી તાવ આવ્યો હોય તો દર્દીને તાત્કાલીક હોસ્પિટલમાં દાખલ કરી સારવાર કરવી જોઇએ.

૭. રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડવાને કારણે જે કોઇ ચેપ કે રોગે શરીરમાં પ્રવેશ કર્યો હોય તેની સારી સારવાર માટે તો દર્દીને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવો જોઇએ.

૮. વાતાવરણની ગરમીને કારણે ‘હીટ સ્ટ્રોક’ લાગ્યો હોય તો દર્દીને એસીમાં કપડા કાઢીને સુવાડવો જોઇએ. મોટે ભાગે દર્દી આનાથી સાજો થઇ જશે.

મેલેરીઆ- વાયરલ ફીવર અને ચેપથી થએલા તાવના લક્ષણો

૧. મેલેરીઆમાં ઠંડી લાગે, શરીર ઘુ્રજે, ગોદડા ઓઢાડવાથી પણ ઠંડી જાય નહીં, ટેમ્પરેચર ૧૦૧ં ફે. કે તેથી વધારે જાય. આ તાવ એક દિવસ આવે એક દિવસ ના આવે.

૨. વાયરલ ફીવરમાં ઘડીમાં ૯૯ં ફે. કે ૧૦૦ં ફે. તાવ રહે અને ઘડીમાં ૧૦૧ં ફે. જેટલો થઇ જાય. અઠવાડીએ એમને એમ મટી જાય.

૩. ટાઇફોઇડ તાવ ૧૦૦ં ફે. ૯૯ં ફે. જેટલો રહે વધે નહીં ૧૫થી ૨૦ દિવસ રહે.

૪. ચેપથી લાગેલા તાવમાં ૧૦૧ં ફે. કે તેથી વધારે રહે.

તાવ ના આવે માટે અગમચેતીના ઉપાયો કયા?

૧. બહારથી આવો ત્યારે હાથ અવશ્ય ધોઇ નાખો.

૨. શરદી ઉધરસ વાયરસથી થાય છે માટે ટીસ્યુ પેપર રાખો, જેથી વાયરસથી બીજાને ચેપ ના લાગે.

૩. ખુલ્લો રાખેલો ખોરાક કે રસ્તા પર મળતા ફળોના ને શેરડીના રસ ના પીશો.

૪. શહેરમાં જે પ્રકારના તાવના સમાચાર હોય તે પ્રકારના અગમચેતીના પગલા લેશો.

૫. બનાવટી કે એક્ષપાયર થઇ ગએલી દવાઓ ના વાપરશો.

૬. વાયરસના ચેપથી બચવા નાક અને કાનમાં વેસેલાઇન લગાડો. ગરમ પાણીના કોગળા કરો. આંખ ઉપર પાણી છાંટો.

૭. ખુલ્લો વાસી ખોરાક ખાશો નહીં.

૮. લેબોરેટરી તપાસ કરી ચોક્કસ નિદાન કરી અને પછી તેની સારવાર કરો.

૯. જો તાવ ઉતરે નહીં અને તેને કારણે આખા શરીર ઉપર અસર થાય તો ડોકટરની સલાહ લઇને જરૂર લાગે તો હોસ્પિટલમાં દાખલ થઇ જશો.

૧૦. તાવ ના આવે માટે ઉપરના પગલા લેવા સાથે તમારો રેઝીઝટન્સ (રોગ પ્રતિકારક શક્તિ) વધારો. આ માટે હિમોગ્લોબીન ૧૦૦ ટકા રાખો. નિયમિત કસરત કરો. થોડું ખોરાકનું ઘ્યાન રાખો અને શરીરનું વધારે વજન હોય તો ઓછું કરો.

Share |
 

Gujarat Samachar Plus

આઈરીશ યુવાન બ્રાયન ગૌફની અનોખી ટિફિન સેવા
ફરવાના ફંડામાં લોકર શોઘતા પરિવારો
એસ.ટીના કન્સેેશન પાસની પ્રોસેસ ટ્રાન્સપરન્ટ બનાવી
જંગલની અંઘારી રાતે આકાશનો અદ્દભૂત નજારો
કેરીના રસની મીઠાસમાં સેક્રિન અને સિન્થેટિક કલરની કડવાશ
 

Gujarat Samachar glamour

‘મારા ઘણા મિત્રો હોમોસેક્સ્યુઅલ છે!’ મલ્લિકા
ઐશ્વર્યા-અમિતાભ પ્રથમવાર એક જાહેરાતમાં સાથે ચમકશે!
માઘુરીને ‘માસ્ટર દીનાનાથ વિશેષ’ એવોર્ડ અપાશે!
રજનીકાન્ત રોકાણકારોને નુકશાન ભરપાઈ કરી આપશે!
રશિયામાં બોલીવુડની ફિલ્મો ફરીથી દર્શાવાની માંગણી કરાઈ
 
 

84th Oscar Awards

   
 
amul
   
   

Gujarat Samachar POLL

એન.આર.ઈન્સીટ્યુટ ડાન્સ પાર્ટી

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved