Last Update : 11-April-2012, Wednesday
 

દેશના ૫૦ ટકા શિક્ષકો શિક્ષણકાર્ય માટે લાયક નથી !

જે સ્કૂલોમાં તાલીમબદ્ધ શિક્ષકો ન લેવામાં આવે તેની માન્યતા રદ્દ કરવાની જોગવાઈ કાયદામાં છે, પણ આ જોગવાઈનો ભાગ્યે જ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે

વિલિયમ આર્થર વોર્ડ નામના શિક્ષણશાસ્ત્રીએ બે દાયકા અગાઉ સારા શિક્ષકની વ્યાખ્યા કરતાં કહ્યું હતું કે, ''જે શિક્ષક મિડિયોકર હોય છે, તે બાળકોને માત્ર માહિતી આપે છે. સારા શિક્ષકો આ માહિતીને સમજાવે છે. વધુ ચડિયાતા શિક્ષકો તેના વ્યવહારૃ ઉપયોગો ભણાવે છે પણ જે શ્રેષ્ઠ શિક્ષક હોય છે તે વિદ્યાર્થીને આ માહિતીનો જીવનમાં ઉપયોગ કરવાની પ્રેરણા પૂરી પાડે છે.'' આ વ્યાખ્યાને જો આપણા દેશના શિક્ષકોના સંદર્ભમાં લાગુ કરવામાં આવે તો મોટા ભાગના શિક્ષકો મિડિયોકરની કક્ષામાં પણ આવી ન શકે, કારણ કે તેઓ આખું વર્ષ ભણાવ્યા પછી અભ્યાસક્રમની માહિતી પણ વિદ્યાર્થીઓને પૂરેપૂરી આપી શકતા નથી.
આપણા દેશની શિક્ષણ પદ્ધતિ અત્યંત બિસ્માર હાલતમાં છે અને તેના માટે મુખ્ય અંશે તાલીમ વગરના શિક્ષકો જવાબદાર છે. કેન્દ્રનાં માનવ સંસાધન વિકાસ ખાતાંના એક હેવાલ મુજબ આપણા દેશના આશરે ૨૮ ટકા શિક્ષકો તાલીમબદ્ધ નથી. આ તો સત્તાવાર આંકડો છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે બિનસત્તાવાર આંકડો ૫૦ ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. આજના વાતાવરણમાં તો પ્રત્યેક શિક્ષક પાસે બાળમાનસને સમજવા માટેની યોગ્યતા હોવી જોઈએ. આજના ૫૦ ટકા જેટલા શિક્ષકો તો શિક્ષક બનવા માટે સરકારે જે મિનિમમ લાયકાત નક્કી કરી છે તે પણ ધરાવતા નથી. ઈશ્વરનો પાડ માનીએ કે તેમને લખતા-વાંચતા તો આવડે છે, પણ તેમની ભાષા પણ અણિશુદ્ધ હોય તેની કોઈ ગેરન્ટી નથી.
ઉત્તર પ્રદેશ જેવાં રાજ્યોમાં તો પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ છે. એક હેવાલ મુજબ ઉત્તર પ્રદેશમાં સરકારી ગ્રાન્ટ ન લેતી ૯૦ ટકા શાળાઓના શિક્ષકો લાયકાત વગરના છે, જેમાં પ્રિન્સિપાલોનો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં તો એવી પરિસ્થિતિ છે કે જેની ચાંચ બીજા કોઈ વ્યવસાયમાં ન ડૂબે તે શિક્ષક બની જાય છે. જોકે બીજાં રાજ્યોમાં પણ પરિસ્થિતિ વધુ સારી નથી. કર્ણાટકની ખાનગી સ્કૂલોમાં ૪૦ ટકા શિક્ષકો તાલીમ લીધા વિના જ વિદ્યાર્થીઓને ભણાવે છે. ગુજરાતમાં વિદ્યાસહાયક તરીકે ભરતી કરવામાં આવતા નવાસવા શિક્ષકને મહિને માત્ર ૧,૫૦૦ રૃપિયાનો પગાર મળે છે. જે વ્યક્તિ માત્ર ૧,૫૦૦ રૃપિયામાં આખો મહિનો કામ કરવા તૈયાર હોય તેનું કેલિબર કેવું હોય?
જે સ્કૂલોમાં આપણી નવી પેઢીનું ઘડતર કરવાનું હોય છે તેમાં જો યોગ્યતા વગરના શિક્ષકો હોય તો તેઓ કેવો તરખાટ મચાવે છે, તેનું ઉદાહરણ તાજેતરમાં દિલ્હીમાં જોવા મળ્યું. ભારતની રાજધાનીની એક ખાનગી શાળામાં ૧૯ વર્ષની બિનતાલીમબદ્ધ યુવતીને શિક્ષિકાની નોકરી આપવામાં આવી હતી. એક દિવસ છ વર્ષની વિદ્યાર્થીની હોમવર્ક કર્યા વિના સ્કૂલે આવી. શિક્ષકે તેને બધાં વસ્ત્રો ઉતારીને બેન્ચ ઉપર ઊભા રહેવાની સજા ફરમાવી અને બાકીના વિદ્યાર્થીઓને 'શેઇમ... શેઇમ' એવા પોકારો કરવાનું કહ્યું. વિદ્યાર્થીનીના વાલીની ફરિયાદ ઉપરથી આ શિક્ષિકાની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. આ બનાવને પગલે વાલીઓ ઉશ્કેરાઈ ગયા હતા અને તેમણે સ્કૂલમાં તોડફોડ કરી હતી.
પેરેન્ટ્સ ફોરમ ફોર મિનીંગફુલ એજ્યુકેશન નામની સંસ્થાનાં પદાધિકારી કુસુમ જૈન કહે છે કે, ''શિક્ષકો તરફથી વિદ્યાર્થીને નગ્ન કરીને મારવાની ધમકી તો વારંવાર આપવામાં આવે છે. મોટા ભાગના કિસ્સાઓમાં સ્કૂલનું મેનેજમેન્ટ શિક્ષકનો જ પક્ષ ખેંચે છે. વાલીઓ પણ ફરિયાદ કરતાં ગભરાય છે કે તેમનાં બાળક ઉપર ખાર રાખવામાં આવશે. બાળકને ગંભીર નુકસાન થાય છે ત્યારે જ તેઓ પોતાનો વિરોધ નોંધાવે છે અને ભારે તોફાન થાય ત્યારે જ સંચાલકો શિક્ષક સામે પગલાં લે છે.''
સરકારની ગ્રાન્ટ લેતી શાળાઓમાં તાલીમબદ્ધ શિક્ષકો લેવાના નિયમનું મહદ્દંશે પાલન કરવામાં આવે છે. પ્રાથમિક શાળામાં ભણાવતાં શિક્ષકો એસએસસી પછી પીટીસી અથવા ડીએડ થયા હોય તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે અને માધ્યમિક શાળાના શિક્ષકો સ્નાતક પછી બીએડ થયા હોવા જોઈએ. જે સ્કૂલો સરકારની ગ્રાન્ટ નથી લેતી તેઓ આ પ્રકારની લાયકાત ન ધરાવતા શિક્ષકો છૂટથી રાખે છે અને પછી તેમનું શોષણ પણ કરે છે. જે શિક્ષકને સરકારી ધારાધોરણ મુજબ ૧૦ થી ૧૨ હજાર રૃપિયાનો પગાર મળવો જોઈએ તેમને તેઓ ૨-૩ હજાર રૃપિયા આપી નોકરીમાં રાખે છે અને તેમની લાચારીનો લાભ ઉઠાવે છે. ગ્રાન્ટ લેતી અમુક સ્કૂલોમાં તો શિક્ષકોને નોકરીએ રાખવા માટે સંચાલકો તરફથી પણ પાઘડી માંગવામાં આવે છે. આ રીતે પાઘડી આપીને નોકરીમાં રહેલા શિક્ષકો વિદ્યાર્થીઓના ચારિત્ર્યનું કેવું ઘડતર કરી શકે એ સમજવાની વાત છે.
જે સ્કૂલોમાં તાલીમબદ્ધ શિક્ષકો ન લેવામાં આવે તેની માન્યતા રદ્દ કરવાની જોગવાઈ કાયદામાં છે, પણ આ જોગવાઈનો ભાગ્યે જ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. કોન્વેન્ટ સ્કૂલો વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી તગડું ડોનેશન અને આકરી ફી વસૂલ કરે છે પણ શિક્ષકોને પગાર આપવાની બાબતમાં તેઓ કંજૂસાઈ કરે છે. વિદ્યાર્થીઓના વાલીઓ ક્યારેય સ્કૂલમાં પ્રવેશ લેતી વેળાએ શિક્ષકોની યોગ્યતા અને તેમનું ચારિત્ર્ય તપાસતા નથી. તેઓ તો સ્કૂલનાં મકાનની ભવ્યતાથી અને આભાસી શિસ્તપાલનથી અંજાઈ જાય છે. જ્યારે શિક્ષકોનો ખરો પરિચય થાય છે ત્યારે ખૂબ મોડું થઈ ગયું હોય છે. આ દેશની સ્કૂલોમાં ૫૦ ટકા શિક્ષકો તો તાલીમ વગરના છે પણ જેઓ તાલીમબદ્ધ છે તેઓ પણ શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિ માટે લાયક અને સર્વગુણસંપન્ન હોય તેવું માની લેવાની જરૃર નથી. સફળ શિક્ષક થવા માટે બાળમાનસના નિષ્ણાત હોવું જરૃરી છે.
બીએડના અભ્યાસક્રમમાં ચાઈલ્ડ સાઇકોલોજી નામનો વિષય હોય છે પણ આ વિષય તેમણે ગોખીને જ પાસ કર્યો હોય છે. શિક્ષક બનવા માટે મનોવિજ્ઞાાનમાં ડિપ્લોમા હોય તે જરૃરી બની રહે છે. ઘણા શિક્ષકો પોતે જ મનોરોગના દર્દી જેવા હોય છે. તેઓ વર્ષો સુધી એકનાં એક પાઠયપુસ્તકમાંથી કે ગાઈડમાંથી ભણાવ્યા કરે છે. પોતાના માહિતી અને જ્ઞાાનને અપડેટ કરવાની તેઓ જરાય તસ્દી લેતા નથી. દુનિયા આજે ઝડપથી આગળ વધી રહી છે પણ તેઓ વિદ્યાર્થીઓ સમક્ષ એકની એક જૂની રેકર્ડ વગાડયા કરે છે. પોતાનું દૈનિક વાંચન શૂન્ય બરાબર હોય છે. શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં જે નવી નવી તરાહો અને ટેકનિકો શોધાઈ રહી છે, તેની જાણકારી મેળવવામાં અને વર્ગખંડમાં તેનો ઉપયોગ કરવામાં પણ તેમને રસ નથી હોતો. મહિનાના અંતે હાથમાં પગારનું પડીકું આવી જાય એટલે તેઓ કૃતકૃત્ય થઈ જાય છે.
સુપ્રિમ કોર્ટના આદેશ મુજબ દેશની દરેક શાળાઓમાં મોરલ એડયુકેશન આપવું જરૃરી બનાવવામાં આવ્યું છે. આ આદેશના અનુસંધાનમાં દેશની મોટા ભાગની સ્કૂલોમાં મોરલ એડયુકેશનનો પિરિયડ શરૃ કરવામાં આવ્યો છે. આ પિરિયડ એક ફારસ જેવો છે, કારણ કે મોટા ભાગના શિક્ષકોને આ પિરિયડમાં શું ભણાવવું તેની સમજણ નથી હોતી. વિદ્યાર્થીઓમાં નીતિમત્તાનું સિંચન કાંઈ મોરલ એડયુકેશનનો પિરિયડ રાખી દેવાથી નથી થતું. તેના માટે નીતિમાન શિક્ષકો હોવા જરૃરી છે. વિદ્યાર્થીઓ જેવું જુએ છે, તેવું કરે છે. શિક્ષક પોતે ચારિત્ર્યવાન ન હોય અને તે નીતિમત્તાની વાત કરે તો વિદ્યાર્થીઓ તેનાથી પ્રભાવિત નથી થતા. શિક્ષક જો ચારિત્ર્યવાન હોય તો તેણે નીતિમત્તાના પાઠો ભણાવવા જ નથી પડતા. તેને જોઈને જ વિદ્યાર્થીઓ નીતિમાન બનવાની પ્રેરણા પ્રાપ્ત કરે છે. કોઈ પણ શિક્ષકની નિમણુક કરતી વખતે તેની શૈક્ષણિક લાયકાતને જેટલું મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે, તેના કરતાં વધુ મહત્ત્વ તેના ચારિત્ર્યને આપવું જોઈએ.
નેશનલ સેન્ટર ફોર એડયુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેઇનિંગ (એનસીઈઆરટી)ના નવા અભ્યાસક્રમમાં શિક્ષક બાળકને ગમ્મત સાથે જ્ઞાાન આપે, તેની મનોવૈજ્ઞાાનિક સમસ્યાઓ સમજે, તેને અનુભવજ્ઞાાન લેવાની પ્રેરણા આપે, દરેક બાળકની વિલક્ષણતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને તેને શિક્ષણ આપે, તેની શિક્ષણની પ્રક્રિયાને આનંદપ્રદ અનુભવ બનાવે એવી અપેક્ષા તેની પાસે રાખવામાં આવે છે. આ બધા જ શબ્દોના સાથિયા છે. તેના અમલીકરણની જવાબદારી તો આખરે વર્તમાનના શિક્ષકો ઉપર જ આવવાની છે.
જે શિક્ષકમાં આ રીતે ભણાવવાની કુદરતી બક્ષિસ જ નથી તેને કોઈ રીતે આ નવી ફિલસૂફી મુજબ તૈયાર કરી શકાય તેમ નથી. આપણા દેશની શિક્ષણપદ્ધતિને પાયામાંથી જ સુધારવાની જરૃર છે, એ બાબતમાં કોઈ બેમત નથી. દેશની શિક્ષણવ્યવસ્થાનો પાયો કરોડો શિક્ષકો છે. જ્યાં સુધી આપણા કેળવણીકારો આ શિક્ષકોને સુધારી નહીં શકે ત્યાં સુધી તમામ સુધારાઓ ઉપરછલ્લા જ રહેવાના છે. જો શિક્ષકોને સુધારવા હોય તો શિક્ષકોની તાલીમથી માંડીને પસંદગીની પ્રક્રિયામાં ધરમૂળથી ફેરફારો કરવા જરૃરી છે. આ ફેરફારો જડ સરકારી અધિકારીઓ કરી શકે તેમ નથી. આ માટે શિક્ષણને સરકારની ગુલામીમાંથી મુક્ત કરવાની અને તેનો દોર ખરા કેળવણીકારોના હાથમાં સોંપવાની જરૃર છે.
- સુપાર્શ્વ મહેતા

Share |
 

Gujarat Samachar Plus

આ બેહાલ રસ્તા ફૂવારે ફૂવારે
બાંઘી મુઠ્ઠી લાખની
યંગ આઈકોનને આવકાર
 

Gujarat Samachar Plus

મોબાઈલ તો અમારું બીજું સંતાન છે
ફેસબુક પર મળ્યા... ચાની કીટલીએ હળ્યા...
 

84th Oscar Awards

   
 
amul
   
   

Gujarat Samachar POLL

એન.આર.ઈન્સીટ્યુટ ડાન્સ પાર્ટી

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved